Кіріспе

Неміс әскери-теңіз офицері және U қайығының командирі Вольфганг Лют (15 қазан 1913 - 14 мамыр 1945) - Германияның U қайығының капитаны. Ол екінші дүниежүзілік соғыста 46 сауда кемесін батырып, француз су асты кемесі Дорис 15 әскери патруль кезінде батып кеткен. Бірнеше жыл су үстіндегі кемелерде оқығаннан кейін, 1936 жылы U-боты қызметіне ауысты. 1939 жылы желтоқсанда ол U 9 командасын алды. Ол 1935 жылы алты әскери патрульді атқарды. 1940 жылы маусымда ол U 138 командасын алды. 1940 жылдың қазан айында ол қайтадан ауысты, бұл жолы мұхитқа бара жатыр. Су асты кемесі U 43 1939 жылы бес әскери патрульге жіберілді. U 181 кемесімен екі рет патрульдік сапарға шыққаннан кейін, екіншісі соғыстың ең ұзақ кезеңі болғандықтан, ол Дулы жапырақтары, семсерлері мен алмаздары бар Темір крестінің рыцарлық айқасымен марапатталды. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде осылай құрметке ие болған екі подлодканың бірінші командирі болды, екіншісі Альбрехт Бранди болды. Люттің соңғы қызмет орны Фленсбургке жақын Мюрвиктегі әскери-теңіз академиясының командирі болды. Ол соғыстың соңынан кейін 1945 жылдың 13-14 мамыр түнінде неміс күзетшісінің қастандықпен атып өлтірілген. 1945 жылы 16 мамырда Фленсбург үкіметі Лютке мемлекеттік жерлеу рәсімі жасады.

Ерте өмір және мансап

Лют сол кездегі Ресей империясының бір бөлігі болған Ригада туған балтық немісі еді. Ол сол жердегі Naturwissenschaftliches Gymnasium-ға барып, Abitur (сертификат) алғаннан кейін, Гердер институтында үш семестр заң оқыды. Ата-анасының келісімімен ол 1933 жылы 1 сәуірде офицерлік кандидатура ретінде Германияның рейхсмаринесіне (Кригсмарине деп 1935 жылы қайта аталды) қосылу үшін Латвиядан кетіп қалды. Негізгі әскери дайындықтан өткеннен кейін, ол 23 қыркүйекте 1933 жылы Seekadett (теңіз кадеті) дәрежесіне жеткен Gorch Fock оқу кемесіне ауыстырылды. Ол бастапқыда жер бетіндегі флотта қызмет етті, ол 1933 жылдың 24 қыркүйегінен 1934 жылдың 27 маусымына дейін "Карлсруэ" крейсерінде әлемді айналатын тоғыз айлық оқу сапарына шықты. 1934 жылы 1 шілдеде Fähnrich zur See (midshipman) дәрежесіне көтерілді және бір жыл бойы Königsberg жеңіл крейсерінде (22 наурыз 1936 - 31 қаңтар 1937) қызмет етті, 1936 жылы 1 сәуірде Oberfähnrich zur See (аға мичман) және 1936 жылы 1 қазанда лейтенант zur See (прапорщик) дәрежесіне жетті. 1937 жылы ақпанда ол U қайықтығына ауысты. 1938 жылы 1 маусымда Oberleutnant zur See (лейтенант) болып тағайындалды. Шілде айында ол 1936 жылы U 27 кемесіне екінші қарауыл офицері болып тағайындалды. (3 шілде 1938 ж. - 23 қазан 1938 ж.) Ол Испанияда азаматтық соғыс кезінде "Эрвин Васнер" (Erwin Wassner) атты катермен Испания суларында патрульдік сапарға шықты (13 сәуір 1939 - 18 мамыр 1939). Қазан айында ол 1938 жылы U 38-дің 1-ші күзет офицері болып тағайындалды. Соғыс басталғанда, Лют 1939 жылдың 19 тамызында Вильгельмсхавеннен кеткен U 38 кемесімен бірге қарауылдады.

U-9

1939 жылы 30 желтоқсанда Лют U 9 командасын алды. Ол осы қайықпен алты рет патрульге шығып, тұрақты табысқа жетті. 1940 жылдың қаңтар айында U 9 швед сауда кемесі Flandria-ны тұншықтырды, себебі түтінді жүзуші кеме ерте тұтанып кетті. Бұл жер бетіндегі шабуыл U 9 көпірінде қараушы экипаж мүшелерімен толған кезде жүзеге асырылды. 1940 жылы 8-9 мамыр түнінде француздық "Дорис" субмаринасы суға батқан. Сонымен қатар, 1940 жылы 20 сәуірде "Арсенал" кемесіне қарсы жасалған шабуыл сәтсіз аяқталды.

U-138

1940 жылы 27 маусымда Лют U 138 кемесіне басшылықты қолға алды. Ол өзінің бірінші патруліне төрт кеме сүңгіткен IID типті су асты кемесі болды. Қазан айында U 138 екінші патрульінен оралды. Радио хабарлауында Лютке 12 кеме мен 87 236 тонналық бір су асты кемесін басуы айтылған, бірақ шын мәнінде батып кеткен тоннаж тек қыркүйек айының соңында ғана қосылып, 1940 жылдың 15 қазанында көтерілді.

U-43

Ол өзінің жетістіктері үшін Лютке жаңа қайықтың командалығын берді, ал 1940 жылы 21 қазанда Лют U 43 командасын алды. Бірінші патрульді механикалық ақауларға байланысты екі рет тоқтатқаннан кейін, ол осы қайықпен бес патрульді өткізді, барлығы 204 күн теңізде, 12 кемені батырып, 1941 жылдың 1 қаңтарында Капитан-лейтенант дәрежесіне көтерілді. Люттің тәжірибесі бар болғандықтан, басқа да көптеген жоғары командашылар сияқты, болашақ подводная командаларын, соның ішінде Эрих Вюрдеманнды да оқыту тапсырылды. Бұл оқушылар жиі жеке әскери патрульдерге қатысады, бұл олардың өз командаларын алғанға дейінгі соңғы жаттығулары болады. U 43 соғыс патрулімен Батыс Африкадағы Фритаунданға кетуге тиіс еді, бірақ 1941 жылдың 4 ақпанында ол Ysere ескі желкенді кемеге байланған кезде (ол 1885 жылы Нью-Йоркке бостандық мүсінін тасымалдайтын) суға батып кетті. Өткен күні клапандар мен желдеткіштердің жұмысы бұзылған еді, бірақ судың баяу, бірақ тұрақты түрде судың суға түсуін ешкім байқамаған. Бұған қоса, "BdUU" кеме командасының басшылығы берген нұсқауға қайшы, торпеда бөлмесіне су құюға мүмкіндік беретін люк ашық қалдырылды. Екі офицердің кінәсі ең көп деп табылды, бірақ капитан ретінде Лют кінәлі болды. Алайда, автор Джордан Воузаның айтуынша, жаза туралы ешқандай жазба сақталмаған сияқты және Люттың мансабына әсер етпеген сияқты. U 43 қайтадан суға шығарылды және Лют оны 1941 жылдың мамыр айында Солтүстік Атлантикаға қайтарып алды.

U-181

1942 жылдың қаңтар айында тағы бір патрульді аяқтағаннан кейін Лютке U 43 кемесін Германияға қайтарып әкелуге бұйрық берілді. 1942 жылы 9 мамырда Лютке ұзақ қашықтықтағы IXD 2 U қайығының командасы берілді, U 181 1942 жылы қыркүйекте алғашқы қарауылға шықты, Кильден Үнді мұхитына және Оңтүстік Африканың суларына қарай кетті. Қазан айында ол Кейптаундан тыс теңіз жолдарымен кездесіп, бір ай бойы аймақты қарауылдады. 1942 жылдың 13 қарашасында, әлі де теңізде жүргенде, Лютке Темір крестінің емен жапырақты рыцарь кресті берілді деген хабар келді. Екі күннен кейін U 181 британдық Inconstant эсминцынан қатты зақымдалды. Кемесін жөндегеннен кейін Лют оны Луренко Маркеске алып барды және келесі екі аптада U 181 сериялы жер үсті шабуылдарын жасады, нәтижесінде сегіз кеме, негізінен U 181 палубалық пулеметпен батып кетті. 1943 жылы қаңтарда 12 кемені батырып алғаннан кейін, U 181 1943 жылы қаңтарда Францияның Бордо қаласына оралды. 1943 жылдың 31 қаңтарында Лют және басқа да Кримсмарин офицерлері Дуб жапырақтары презентациясын өткізу үшін Растенбургтегі Гитлер штабының Вольфс-Лейрге (қазіргі Польшадағы Кентрин) барды. Презентациядан кейін Гитлер Дониц пен вице-адмирал Теодор Кранкемен жеке кездесті. Осы кездесу барысында Гитлер Доницті Крайгсмариннің Обербефелсхабер дер Марине (бас қолбасшысы) етіп тағайындады. Берлинге қайтып бара жатқанда Дониц Лют пен басқа офицерлерге команданың өзгергенін хабарлады. 1943 жылдың наурыз айында Лют Оңтүстік Африка мен Үнді мұхитында, әсіресе Маврикий маңындағы суларда екінші патрульге шықты. Бұл патруль 205 күн (23 наурыз 1943 14 қазан 1943) соғыс уақытында екінші ең ұзақ болып қалды. (Екінші дүниежүзілік соғыстың ең ұзақ жауынгерлік патрулі 225 күн болды, бұл жетістікті Эйтель Фридрих Кентрат U 196 командашысы ретінде орындады) Лют осы патрульде жалпы 10 кемені батты, бұл оның соңғысы болды. Теңізде жүргенде ол 1943 жылы 1 сәуірде Korvettenkapitän болып тағайындалды. Сол айдың соңында ол қайың жапырақтары мен семсерлері бар темір кресттің рыцарлық айқасын алғандығы туралы хабар алды. Луренко Маркес пен Дурбан арасында патрульдік сапармен шыққаннан кейін, U 181 тағы үш кемені батты. U 181 21 маусымда Маврикийдің шығысында Charlotte Schliemann кемесімен жанармай құю үшін кездесті. Сонымен қатар, 177-ші ұшақ Роберт Гйсае командалығымен, 178-ші ұшақ Вильгельм Домммен, 196-шы ұшақ Эйтель Фридрих Кентратпен, 197-ші ұшақ Роберт Бартельспен және 198-ші ұшақ Вернер Хартманмен іске қосылды. Командирлер тәжірибе алмасып, торпедалардың істен шығуы мәселесін талқылады. Шілдеде Лют Мадагаскарға қарай қайығын батысқа қарай бастап, Маврикийге қайтаруға бұйырады. 1943 жылдың 15 шілдесінде Лют британдық Empire Lake кемесін батырып, өзінің журналына: "Бес адам апаттан кейін суға батып қалды. Теңіздің ашық жері мен құрлықтан 180 миль қашықтықта болғандықтан, олар құтқарылмайды". 1943 жылы 9 тамызда Лют патрольдік сапары кезінде Еменнің жапырақтары, семсерлері мен алмаздары бар темір кресттің рыцарлық айқасын алды. Сонымен қатар, Лют U 181 экипажының екі мүшесін осы патрульден кейін темір кресттің рыцарь крестіне ұсынды. Бас инженер Капитан-лейтенант Карл Август Ландферман және 2-ші қарауыл офицері Йоханнес Лимбах екеуі де жетістіктері үшін рыцарь крестімен марапатталды.

Жағаға және өлімге

Бес жыл бойы U қайығымен қызмет еткеннен кейін, оның ішінде 15 соғыс патрулі мен теңізде 600-ден астам күн болғаннан кейін, Лют 1944 жылдың қаңтарында Готенхафенде орналасқан 22-ші U қайығы флотилиясының командалығын алды. Бұл - подводный кемелер командирлерін даярлайтын оқу-жаттығу бөлімі. 1944 жылдың шілдесінде Фленсбургтегі Мюрвик әскери-теңіз академиясының 1-ші бөлімшесінің командасын алды. 1944 жылдың 1 тамызында Fregattenkapitän (командир) болып тағайындалды және қыркүйек айында бүкіл академияның командирі болды. 1944 жылдың 1 қыркүйегінде Kapitän zur See (капитан) атағына көтерілді. Британдық әскерлер Фленсбургті 1945 жылы 5 мамырда басып алды. Бастапқыда Мюрвик теңіз академиясының күнделікті күнделікті жұмысында ештеңе өзгерген жоқ. 1945 жылдың 13-14 мамыры түнінде Лют мастан болып оралғанда, күзетшілердің шақыруына жауап бере алмады және оны 18 жасар теңізші Матиас Готтлоб атты. Бұл туралы дереу хабарлаған офицер, Ұлы адмирал және рейхспрезидент Карл Доницке хабарлаған. Доництің шақыруды қабылдаған адъютанты бастапқыда оны жаман әзіл деп ойлады. Содан кейін ол Люттың інісі Жоахимге қоңырау шалып, екеуі бірге тұрып жатқандықтан, оны шақырды. Ол Люттің әйелі мен төрт баласына оның қайтыс болғанын хабарлаған. Дониц Фленсбург қаласының британдық қолбасшысымен байланыс жасап, ресми мемлекеттік жерлеу рәсімін өткізуге рұқсат сұрады, ол патшалық келісіммен бекітілді. Жерлеу 1945 жылы 16 мамырда Адольф Гитлердің рейдтік баяндама жасайтын рейдтік баяндамасының авторы болып тағайындалған. Дениц атыс оқиғасының мән-жайын анықтау үшін тергеу комиссиясы мен әскери сотты алдын ала шақырды. Соғыс соты кезінде Готлоб өзінің бұйрығына сәйкес, ол қараңғыда визуалды түрде анықтай алмайтын тұлғадан жауап алмай үш рет парольді сұрағанын мәлімдеді. Ол мылтығын беліне қадамай атып жіберді. Оқиғалар тізбесін бақылаушы растады. Сот Готлобты кінәсіз деп танып, оны кінәсіз деп тапты.

Танымал мәдениетте

Лют - бұл неміс жазушысы Франц Куровскийдің 1988 жылы Карл Алман деген псевдониммен жарық көрген агиографиялық есебі. Канадалық тарихшы Майкл Хэдлидің айтуынша, Куровский өзінің туған есімін "ерекше күрделі жұмыстар" үшін қолданған және әдетте көркем шығармалар үшін псевдонимдер қолданған. 1995 жылы шыққан "Өлілерді санама: неміс субмаринасының танымал бейнесі" атты кітабында Хэдли Куровскидің шығармаларын "жалған" және "жүн саудасы" деп атады.