Кіріспе

Индонезияның Орталық Калимантан провинциясының астанасы және ең ірі қаласы - Паланка Рая. Қала Борнео аралында Кахаян және Сабангау өзендерінің арасында орналасқан. 2020 жылғы санақ бойынша қалада 293 500 адам тұрады; 2023 жылдың ортасына ресми бағалау бойынша 305 797 адам (олардың ішінде 154 205 еркек және 151 592 әйел). Палангка Рая - Индонезиядағы жер көлемі бойынша ең үлкен қала (жақсы дегенде Джакартадан төрт есе үлкен); алайда, аумақтың көп бөлігі орманды (әсіресе Rakumpit және Bukit Batu солтүстік аудандарында), қорғалған ормандар, табиғат қорғау аймақтары және Танкилинг орманы). Сонымен қатар, бұл қалада адам дамуының индексі бойынша ең жоғары рейтинг бар. Қала Орталық Калимантан провинциясының экономикалық, басқару және білім беру орталығы болып табылады. Бұл салыстырмалы түрде жаңа қала, 1957 жылы Пахандуттың шағын даяк ауылынан құрылған. Қала нөлден бастап жоспарланған және оның құрылысына Кеңес әскері көмектесті, себебі Сукарно сол кезде Шығыс блокпен байланыста болды. Шаһардың инфрақұрылымы салыстырмалы түрде дамыған және Адам даму индексі бойынша жоғары бағаға ие болғанына қарамастан, қала көпіршік, орман өрттері және су тасқыны сияқты экологиялық проблемалардан зардап шегеді.

Этимология

Паланка Рая атауы даяк нгаджу және санскрит тілдерінен алынған екі сөздің бірігуінен шыққан. Паланга (Даяк), қасиетті жерді білдіреді және рая (санскрит), ауқымды дегенді білдіреді; сондықтан Паланга Рая - бұл үлкен қасиетті жерді білдіреді. Қала Даяқтың Пахандут деген шағын ауылының орнында орналасқан. Жергілікті аңыз бойынша, Байух пен Камбанг, үйленген дайак жұбы, ауылды құрды, өйткені оның төңірегіндегі аймақ үй салуға жарамсыз, өйткені оның топырағы торф пен батпақтардан тұрады. Уақыт өте келе ауыл шағын даяқ форпостына айналып, оның айналасы егіншілікке және шағын плантация ретінде пайдаланылды. Алғашында ауылдың атауы Дукух-Байух деп саналған. Дукух-байух деген сөздің аталуы даякта "қоныстану орны" дегенді білдіретін Эка Бадукух сөзінен алынған деп есептеледі. Ал Пахандут жергілікті ертегілерге сәйкес, ауылдың беделді ақсақалдары мен мәдениет қайраткері болған. Оны көбінесе Бапа Хандут деп атайтын, бұл сөзбе-сөз "мистер Хандут" дегенді білдіреді. Хандут аурудан қайтыс болды. Оның өліміне құрмет көрсету үшін ауыл Пахандут деп аталды.

Құру

Орталық Калимантан провинциясы 1957 жылы 23 мамырда құрылды. Бастапқыда Орталық Калимантан провинциясының астанасы келісілмеген және оның қайда орналасуы керектігі талқыланды. Орталық Калимантанның губернаторының міндетін атқарушы Р.Т.А. Милоно бұл мәселені аймақтың бірнеше жергілікті ұйымдарымен және мәдениет қайраткерлерімен талқылады. Бұл жағдай жергілікті тайпалар мен ұйымдардың арасында шиеленісті тудырды, олардың әрқайсысы өз аймағын астана ретінде таңдағанын қалады. 1957 жылы 23 қаңтарда мәселені талқылау үшін комитет құрылды, оның құрамында көбінесе Дайак мәдени қайраткерлері, сондай-ақ әскери қайраткерлер, мысалы, Tjilik Riwut және голланд ұрпағы сәулетшісі D. A. W. Van Der Pijl болды. Комитет отырысында Пахандут ауылының астанасы болып табылатыны туралы шешім қабылданды. Паланка Рая қаласының дамуының алғашқы тірегін Индонезия Республикасының президенті Сукарно 1957 жылы 17 шілдеде орнатты. Бұл Пахандутта Орталық Калимантан провинциясының астанасына арналған ескерткіштің ашылуын білдірді. Содан кейін No 1958 жылғы 21 қазанда Пахандут провинциялық орталығы ретінде мәртебесін сақтай отырып, Паланга Рая қаласы деп қайта аталды. Қаланың құрылысына тікелей басшылықты сол кезде Орталық Калимантан провинциясының губернаторы болған Тжилик Ривут жүргізді. Ол қала "колониалды мұралардан азат" деп мәлімдеді. Алайда, ол бастапқыда провинция тұрғындары арасында бос жерде қала салуға тырысқаны үшін есі дұрыс емес деп айтылды. Қала Кеңес әскерінің көмегімен, әсіресе, аймақтың батпақтар мен торфпен үстемдік ететін жер бедеріне байланысты жол құрылысына қатысты салынған. Бүгінгі күні Jl деп аталатын жол. Tjilik Riwut, бұрын қаладан Панкалан Бун мен Сампитке дейін салынуы жоспарланған болатын. Алайда бұл 30 қыркүйек қозғалысы, Сукарноға қарсы төңкеріс және одан кейінгі коммунистік тазалаулар салдарынан жүзеге аспады. Көптеген жергілікті жұмысшылар коммунист деп айыпталудан қорқып, жұмыстан кетті, ал Танкилинг қалашығында жол құрылысы тоқтады. 2019 жылы көлеңкеден бірнеше адам қаладан көшірілді. Орман өрттері мен тұман қала үшін жыл сайынғы қауіп болып табылады және қала үкіметі орман өрттері мен тұманмен күресу үшін арнайы агенттік құрды. Қалалық билік 2019 жылы орман өрттері қаупімен күресу үшін қала айналасында 23 канал мен үш бассейн салдырды. Қала 2019 жылы жаңа астананың Шығыс Калимантандағы Пенажам Солтүстік Пасер және Кутай Картанегара аймақтарында болатыны туралы хабарламаға дейін Индонезияның жаңа астанасы болу үшін үміткер болды.

География

Палангка Рая солтүстікте Гуунгун Мас, батыста Катинган және оңтүстік пен шығыста Пуланг Писаумен шектеседі. Бұл аймақтың топырағы негізінен оның оңтүстік бөлігінде торф пен аллювийден, ал қаланың солтүстік бөлігінде подзольден тұрады. Жалпы, подзоль топырағы қала ландшафтының 285 349 гектарының 218 486-сымен қала топырағында басым. Қаланың жер бедері негізінен жазық, еңіс 40 пайыздан кем. Паланга Рая негізінен теңіз деңгейінен 35 метр биіктікте орналасқан. Қаладағы 10 105,34 гектар жер қорғалатын орман ретінде белгіленсе, 90 722,15 гектар өндіріс орманы болып табылады. Сонымен қатар, 63,816.40 гектар ұлттық парк, 1,771.13 гектар табиғи қорық және 726.20 гектар қорғалған табиғат бар.

Демография

2019 жылы халық санының өсуі 2,84% құрады, жыныстық қатынас 100 әйелге 106 еркек. 2020 жылдың мәліметтері бойынша, қала халқының басым бөлігі 15 жастан асқан жас адамдар, олардың саны 222,285 адам. Мұсылманның саны 199140 адам, протестанттың саны 73641 адам, католиктің саны 5511 адам, индустың саны 3453 адам, буддистің саны 485 адам, конфуцийшілдің саны 8 адам, халықтық діндер сияқты басқа да діндердің 27 адамы бар. Қала тұрғындарының басым көпшілігі - Дайак ұлты, бұл қала халқының жартысынан астамын құрайды. Қалада Банжар, Малай, Бугине және Яван сияқты басқа этникалық топтар да бар. Қала тұрғындарының жартысынан астамы Джекан Рая ауданынан.

Экономика

2019 жылы экономикалық өсім ұлттық орташа көрсеткіштен 7%-ға жоғары болды, ал инфляция деңгейі сол жылы 0,85%-ды құрады. 2020 жылы жұмыссыздық деңгейі 6% құрады. Қызмет көрсету секторы қаланың жалпы өңірлік өніміне ең көп үлес қосады, 2020 жылы оның 28,36% -ын құрады, бұл көршілес өңірлермен салыстырғанда, олар әлі де негізінен ауыл шаруашылығы мен өндіруге сүйенеді. 2020 жылы қаланың экономикасына ең көп үлес қосқан екінші орынды сауда құрады, 17,85%, содан кейін құрылыс 11,06% құрады. Қаржы және банк секторы қаланың экономикасының шамамен 6%-ын қамтамасыз етеді. Ауыл шаруашылығы, орман шаруашылығы, плантациялар мен балық шаруашылығының барлығы 2019 жылы қаланың экономикасына 2,45% -ға үлес қосты. Өсімдіктер өнімі жылдан-жылға тез төмендеді; қызыл шырышты өндіру 2018 жылы 2864 тоннадан 2020 жылы 200 тоннадан астамға дейін төмендеді. 2018 жылдан 2019 жылға дейін балық аулау көлемі 19,8%-ға төмендеді. Туризм шағын, бірақ өсіп келе жатқан сектор болып табылады, 2019 жылы қалаға 389 235 отандық және 3865 шетелдік туристер келді. 2017 жылы 56 430 шағын және орта кәсіпкерлік субъектілері жұмыс істейді, олардың 72% сауда, мейрамхана және қонақ үй секторында. Сол жылы қалада 250-ден астам кооператив тіркелген.

Әкімшілік округтер

2001 жылы орталықсыздандырудан бұрын Паланга Раяда екі әкімшілік аудан болды, Пахандут және Букит-Бату. Паланка Рая қазір бес әкімшілік округтен тұрады, олардың аумағы мен халық саны 2010 жылғы санақтан және 2020 жылғы санақтан, сонымен бірге 2023 жылдың ортасына ресми бағалаулармен бірге төмендегі кестеде көрсетілген. Кестенің құрамына әр ауданның әкімшілік ауылдарының саны (барлығы да қалалық кенттер деп саналады) және олардың пошталық кодтары кіреді. Код Wilayah Ауданның атауы (kecamatan) Ауданы км2 Халық саны 2010 жыл Халық саны 2020 жыл Халық саны 2023 жылдың ортасында No. Ақсу ауданы Пошта кодтары 62.71.01 Пахандут 199.73 77,211 97,100 100,588 6 73111 62.71.04 Сабаңғау 640.73 14,306 24,100 25,808 673113 & 73114 62.71.03 Джекан Рая 387.53 114,559 154,400 161,062 4 73111, 73112 & 73118 62.71.02 Букит Бату 603.14 11,932 14,000 14,271 7 73221 73226 62.71.05 Ракумпит 1,101.99 2,954 4,000 4,068 7 73227 73229 Жалпы саны 2,853.12 220,962 293,500 305,797 30

Жергілікті билік

Индонезияның барлық қалаларында сияқты, бұл қала мэрі мен вице-мэрі қалалық парламентпен бірге басқаратын екінші деңгейдегі әкімшілік бөлім, және ол регенттікке тең. Атқарушы билік қала әкімі мен вице-мэріне, ал заңнамалық міндеттер жергілікті парламентте жүктеледі. Қала әкімі, вице-мэр және парламент мүшелері сайлауда тікелей қала халқының атынан сайланады. Аудан басшыларын қалалық хатшының ұсынысы бойынша қала әкімі тағайындайды.

Әскери

Қала Кодем 1016 / Паланга Раяның Корем 102/ Панжу Пуджунгтың ішінде орналасқан, ол тарихи түрде Кодам XI / Тамбун Бунгаидің қарамағында болған, бірақ қазіргі уақытта Кодам XII / Танжунгпураның қарамағында. Бөлшек 1975 жылы 9 желтоқсанда құрылып, 1976 жылы 23 наурызда ресми түрде бекітілді. 2021 жылы бірлікте 631-ші Антанг Эланг рейдерлік батальоны бар.

Ойын-сауық

Қалада бірнеше сауда орталықтары бар, мысалы Паланка Рая сауда орталығы, Мега Таун Сквер және Барата дүкені. Паланка Рая сауда орталығы Neo қонақ үйімен біріктірілген, оның ішкі байланысы бар. Паланка Рая сауда орталығының құрылысы 2019 жылы жер таласы және содан кейін Индонезия Жоғарғы Сотының прокурор таласын қабылдамауынан кейін тоқтатылды. Қалалық медиа орталығының мәліметінше, 2020 жылдың қаңтарына Паланка Раяда 63 қалалық саябақ бар. Бұл саябақтар Пахандут, Джекан Рая және Себангау аудандарында орналасқан. Қалалық саябақта Кахаян көпірінің жанында мәдени шаралар жиі өткізіледі. Себангау ауданында 2004 жылы құрылған Себангау ұлттық паркі орналасқан. Баланга мұражайында даяқтар тарихы мен мәдениетіне арналған коллекциялар бар. Ол 1973 жылы салынған, 1990 жылы ашылған.

Фестиваль

Даяқ мәдениетінің сақталуын провинциялық үкімет мәдени шаралар мен фестивальдер арқылы, соның ішінде жыл сайынғы Май мен маусымда өткізілетін Исен Муланг фестивалі арқылы көтермелейді. Кейіннен 2020 жылы Туризм министрлігінің қолдауымен басқа да фестивальдер өткізілді, соның ішінде малай мәдениеттерін атап өтушілер де болды.

Спорт

Паланка Раяда Калтең Путра ФК орналасқан. Оның үй стадионы - Джекан Рая ауданында орналасқан Туа Пахоэ стадионы. 2019 жылы стадионның сыйымдылығын арттыру үшін кеңейтілді.

Білім

Қалада 134 балабақша, 146 бастауыш мектеп, 60 орта мектеп, 34 жоғары мектеп және 16 кәсіптік орта мектеп бар. Паланга Раяда көптеген университеттер мен жоғары оқу орындары бар. Паланка Рая университеті - қаланың жалғыз мемлекеттік университеті және қаладағы ең танымал университет. Басқа жоғары оқу орындары - Паланка Рая Христиан Университеті, Тампунг Пеньянг индуистік институты, Паланка Рая Мухаммадия Университеті және басқалар. 2020 жылы мектептерге оқуға түсу деңгейі 99% -ды құрады. Силоам ауруханалары сияқты белгілі жеке ауруханалар компаниялары да қалада бар. Қалада ауруларды бақылау, су мен азық-түлік сапасын тексеру және жануарлар денсаулығын сақтау зертханасы сияқты көптеген мақсаттар үшін бірнеше зертханалық қондырғылар бар. Қаланың өмір сүру ұзақтығы 73,19 жыл, бұл ұлттық орташадан әлдеқайда жоғары және провинцияда ең жоғары.

Дін

2020 жылға қарай қалада дәл 234 мешіт, 204 шіркеу, төрт индуистік ғибадатхана және бес қытай буддалық ғибадатхана бар. Қасиетті Мария соборы, Палангкарая, католик шіркеуі, сондай-ақ Джекан Рая ауданында орналасқан. Ол 1999 жылы 21 наурызда ашылды. Қаладағы индуистік ғибадатханалар, мысалы, Пура Питамаха, төртінің ішіндегі ең үлкені, сондай-ақ Джекан Рая ауданында орналасқан. Индонезия армиясы 1978 жылы жергілікті индуистік халыққа көмектесу үшін салдырды, ал қазір көбінесе балилік көшіп келушілер пайдаланады.

Көлік

Қалаға Lion Air компаниясы басқаратын авиация мектебі орналасқан Tjilik Riwut әуежайы қызмет көрсетеді. 2020 жылы әуежай 8000-нан астам ұшаққа және шамамен 800,000 жолаушыға қызмет көрсетті. Қалалық билік өзен портын тарихи ескерткіш және туристік бағыт ретінде жаңғырту жоспарларын жариялады. Қалада Trans Palangkaraya деп аталатын қалалық үкімет басқаратын автобус жылдам транзит жүйесі бар. Бұл бес желілі ЖЖЖ жүйесі 2018 жылдың басында іске қосылды. Оның жұмысы COVID 19 пандемиясы кезінде 2020 жылдың 8 қарашасында қайта басталғанға дейін тоқтатылды. Gojek және Grab сияқты қосымшаға негізделген көлік шақыру қызметтерінің де қалада қызмет көрсетуі. Ангкоттар қаладағы көліктер үшін маңызды болған. Алайда, онлайн-тасымалдау қызметтері мен таксилердің пайда болуы, қалалық автобус жүйесінің құрылуы ангкоттың төмендеуіне әкелді. 2020 жылы Angkot операторларының 80% -ы отынның құнын өте алмай, басқа қоғамдық көлік қызметтеріне бәсекелесе алмағаны үшін жұмысын тоқтатты деп болжанады.

Медиа

Индонезия баспасөз кеңесінің мәліметінше, Паланка Раяда онлайн жаңалықтардан бастап, баспаға, теледидарға дейін 14 бұқаралық ақпарат құралдары тіркелген. Индонезия Республикасын радиосының Паланка Раяда жұмыс істейтін жергілікті филиалы бар, Индонезияның басқа да ірі қалаларында да бар. Байланыс және ақпараттық технологиялар министрлігінің мәліметінше, 2017 жылы Паланка Раяда лицензиясы жоқ 13 БАҚ болды.