Кіріспе
Шығыс Яваның астанасы және ең ірі қаласы, Индонезия.
Сурабая (немесе ꦯꦹꦫꦨꦪ; ; , Ван Опуййсен Орфографиясы: Soerabaja) – Индонезияның Шығыс Ява провинциясының астанасы және Жакартадан кейін Индонезиядағы екінші ірі қала. Ява аралының солтүстік-шығыс бөлігінде, Мадура бұғазында орналасқан бұл қала Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең ерте замандағы портердің бірі. Ұлттық даму жоспарлау агенттігі мәліметтері бойынша, Сурабая – Индонезияның төрт негізгі орталық қаласының бірі, Жакарта, Медан және Макассар қалаларымен бірге. 2020 жылғы халық санауы бойынша қала шегінде 2 874 314 адам тұрады. 2023 жылдың ортасына қарай қалада 3 009 286 адам (оның ішінде 1 490 358 еркек және 1 518 928 әйел) және Сурабая агломерациясында 10 миллионнан астам адам тұрады. Соңғы ресми есептеулерге сәйкес, Сурабая Индонезиядағы екінші ірі агломерациялық аймақ болып табылады. Сурабая агломерациясы АСЕАН экономикасы бойынша Ханойдан озып, 7-орында тұр. Қала 10 ғасырда Жангала патшалығымен қоныстанды, ол 1045 жылы Айрангга тақтан бас тартып, өзінің екі ұлына мұрагерлік қалдырған кезде құрылған екі явандық патшалықтың бірі болды. 15-16 ғасырлардың соңында Сурабая герцогтікке, маңызды саяси және әскери күшке, сондай-ақ шығыс Явадағы портына айналды, бұл, мүмкін, Маджапахит империясының құрамында болды. Индонезия Ұлттық революциясы кезінде Сурабая шайқасының маңыздылығына байланысты қала Кота Пахлаван (Батыр қаласы) деп аталады. Қала архипелагтың маңызды қаржы, сауда, өнеркәсіп, көлік және ойын-сауық орталықтарының бірі болып табылады. Жакартадан кейін екінші маңызды қала саналатын Сурабаяда Индонезияның екінші ең жұқ жүретін теңіз порты – Танжунг Перак порты орналасқан, ол Сурабаяның солтүстігінде жатыр. Қала Индонезиядағы ең таза және ең жасыл қалалардың бірі ретінде танымал. Сурабая Азиядағы ең қарқынды сауда портының бірі болған. Порттан экспортталатын негізгі тауарлар – қант, темекі және кофе. Сауда порты ретіндегі бай тарихы банктер, сақтандыру және экспорт-импорт компаниялары сияқты қаржы институттарымен күшті қаржы инфрақұрылымын қалыптастырды. Экономикаға халықаралық өнеркәсіптердің жақындағы өсуі және Сурамаду көпірінің құрылысының аяқталуы ықпал етеді. Қалада ірі кеме жасау зауыты және көптеген мамандандырылған теңіз мектептері орналасқан. Индонезия Банкі Сурабайды Индонезияның исламдық қаржы орталығына айналдыруды жоспарлап отыр.
and over 10 million in the extended Surabaya metropolitan area, according to the latest official estimate, Surabaya was the second largest metropolitan area in Indonesia. Surabaya metropolitan is also ASEAN's 7th largest economy ahead of Hanoi. The city was settled in the 10th century by the Kingdom of Janggala, one of the two Javanese kingdoms that was formed in 1045 when Airlangga abdicated his throne in favor of his two sons. In the late 15th and 16th centuries, Surabaya grew to be a duchy, a major political and military power as well as a port in eastern Java, probably under the Majapahit empire. The city is referred to as Kota Pahlawan (the city of heroes) due to the significance of the Battle of Surabaya during the Indonesian National Revolution. The city is one of the important financial, commercial, industrial, transportation, and entertainment hubs of the archipelago. Arguably the second most significant city after Jakarta, the city is also home to Indonesia's second busiest seaport, the Port of Tanjung Perak, which is located in northern Surabaya. The city is also known for being one of the cleanest and greenest in Indonesia. Surabaya has been one of the busiest trading city ports in Asia. Principal exports from the port include sugar, tobacco, and coffee. Its rich history as a trading port has led to a strong financial infrastructure with financial institutions such as banks, insurance, and export import companies. The economy is influenced by the recent growth in international industries and the completion of the Suramadu Bridge. The city is home to a large shipyard and numerous specialized naval schools. The Bank of Indonesia has also made plans for Surabaya to be the Islamic financial center of Indonesia.
Ерте тарих
Жангала патшалығы – 1045 жылы Айрланга Кахурипан патшалығының тағынан екі ұлының игілігі үшін бас тартқан кезде құрылған екі яван патшалығының бірі. Сурабая туралы ең алғашқы тарихи жазба 1225 жылы Жао Ругуа жазған «Жу фан жи» кітабында кездеседі, онда ол «Жунг я лу» деп аталған. Жангала атауы «Хужунг Галух» (Ескі яван тілінде «Алмасты мүйіс» немесе «Қымбат тасты мүйіс») немесе қытай деректерінде айтылған «Жунг я лу» деген аттан шыққан. Хужунг Галух Брантас өзенінің сағасында орналасқан және бүгінде Сурабая қаласы мен Сидоарджо ауданының бір бөлігі болып табылады. 14-15 ғасырларда Сурабая – Тубан, Гресик және Хужунг Галух (Сидоарджо) қалаларымен бірге Маджапахит порттарының бірі саналды. Ма Хуан 1433 жылы жазған «Инья Шэньлан» кітабында Цзэн Хэдің қазына кемелерінің 15 ғасырдың басында келгенін жазған: «20 лиден астам оңтүстікке сапар шеккеннен кейін кеме Сулямайға жетті, оның шетелдік атауы Сурабая. Ал сағадағы су таза». Ма Хуан 1413 жылы Маджапахит патшасы Викрамавардана билік еткен кезде Цзэн Хэтің төртінші сапарында Яваға келді. Ол Маджапахит астанасына жасаған саяхатын сипаттайды. Алғаш рет ол Тупан (Түбан) портына келді, онда Гуандун мен Чжанчжоудан көшіп келген көптеген қытай қоныс танушыларын көрді. Содан кейін ол шығысқа қарай дамыған жаңа сауда қаласына – Коххсиге (Гресик), Супаххяға (Сурабая) дейін жүзіп, одан кейін өзенге кіші қайықпен оңтүстік-батысқа қарай Брантас өзенінің Чанку (Чангу) портына жеткенше сапарлады. Оңтүстік-батысқа құрлықпен саяхаттап, яван патшасы тұрған Ман-че-по I (Маджапахит) қаласына жетті.