Кіріспе

Индонезияның батыс Явадағы провинциясы Бантен төрт регенттік (кабупатен) және төрт автономды қаладан (кота) тұрады, олар 2010 және 2020 жылғы халық санағындағы тұрғындар санымен бірге төменде көрсетілген. Қалалар мен регенттіктер 2023 жылға қарай 155 ауданға (кекаматан) бөлінген, ал олар өз кезегінде 314 қалалық ауылға (келурахан) және 1238 ауылдық ауылға (деса) бөлінген. Халықтың жартысынан астамы (2023 жылдың ортасында 54,48%) провинцияның солтүстік-шығыс бұрышында оның жер аумағының 14,6%-ында тұрады. Бұл бұрышқа Тангеранг регенттігі, Тангеранг қаласы және Оңтүстік Тангеранг қаласы кіреді, ол Джакарта агломерациясының (Джабодетабек) бөлігі болып табылады. КодWilayah Қала немесе регенттікАстанасыАуданы (км2)2010 жылғы халық санағы2020 жылғы халық санағы2023 жылдың ортасындағы халық саныHDI 2014 жылғы бағалау 36.72Чилегон162.51374,559434,896450,5070.715 (жоғары) 36.73Серанг266.18577,785692,101723,7940.702 (жоғары) 36.02Лебак регенттігіРангкасбиттун3,312.181,204,0951,386,7931,433,6980.616 (орта) 36.01Пандегланг регенттігіПандегланг2,746.811,149,6101,272,6871,312,7660.620 (орта) 36.04Серанг регенттігіЧируас1,467.351,402,8181,622,6301,682,1330.639 (орта) Батыс Бантеннің жалпы саны7,955.034,708,8675,409,1075,602,898 36.74Оңтүстік Тангеранг164.851,290,3221,354,3501,391,6490.791 (жоғары) 36.71Тангеранг164.551,798,6011,895,4861,950,5800.758 (жоғары) 36.03Тангеранг регенттігіТигаракса1,034.542,834,3763,245,6193,362,6050.695 (орта) Шығыс Бантеннің жалпы саны (Үлкен Тангеранг)1,363.945,923,2996,495,4556,704,834 Бантеннің жалпы саны9,318.9710,632,16611,904,56212,307,7320.698 (орта)

Регенттік астаналар

1993 жылғы № 2 заң бойынша, Тангеранг 1993 жылдың 27 ақпанында Тангеранг ауданынан қала ретінде құрылды, және ол оның әкімшілік орталығы болған. Оның орнына Сипасэра келді. 1999 жылғы № 15 заң бойынша, Силегон 1999 жылдың 20 сәуірінде Серанг ауданынан қала ретінде құрылды, және ол оның әкімшілік орталығы болған. Оның орнына Серанг келді. 2007 жылғы № 32 заң бойынша, Серанг 2007 жылдың 14 тамызында Серанг ауданынан қала ретінде құрылды, және ол оның әкімшілік орталығы болған. Оның орнына Сируас келді. 2008 жылғы № 51 заңға сәйкес, Оңтүстік Тангеранг (бұрынғы Сипасэра) 2008 жылдың 26 қарашасында Тангеранг ауданынан қала ретінде құрылды, және ол оның әкімшілік орталығы болған. Оның орнына Тигаракса келді.

Демография

2006 жылы Бантен облысының халқы 9 351 470 адамды құрады, оның ішінде 3 370 182 бала (36,04 пайыз), 240 742 қарт (2,57 пайыз), ал қалған 5 740 546 адам 15-тен 64 жасқа дейін болды. Бұл Индонезияның Батыс Ява, Шығыс Ява, Орталық Ява және Солтүстік Суматрадан кейінгі ең көп халқы бар бесінші провинциясы еді. 2022 жылдың ортасына қарай халық саны шамамен 12 251 985 адамға жетті.

Этностық топтар

Бантен халқы провинцияның ең ірі тобы болып табылады, жалпы халықтың 47% құрайды. Олар негізінен провинцияның орталық және оңтүстік бөліктерін мекендейді. Бантен халқының шығу тегі Бантен сұлтандығымен тығыз байланысты, олар Сундан халқының немесе Ява халқының бір бөлігі емес (егер бұл екі негізгі мәдениеттің – Сундан және Ява мәдениеттерінің – қосылуының нәтижесі болмаса). Олар Киребон халқынан ерекшеленеді. Бантен халқы, Бадуй халқымен (Канекес) бірге, Сундан халқының бұрынғы Бантен сұлтандығының аймағын (Голландиялық Шығыс Индияның таратылғаннан және қосып алынғаннан кейін Бантам резиденциясының аймағы) қоныстанған кіші тобы болып табылады. Бантен провинциясы құрылғаннан кейін ғана адамдар Бантен халқын өзіндік мәдениеті мен тілі бар жеке халық ретінде қарастыра бастады. Солтүстік Бантен халқының көп бөлігі Явалықтардан тұрады. Көптеген Явалықтар Орталық және Шығыс Явадан көшіп келгендер. Бетави халқы Үлкен Джакартада, оның ішінде Тангерангта тұрады. Қытайлық индонезиялықтар қалалық аймақтарда, әсіресе Үлкен Джакарта аймағында кездеседі. Бентең қытайлары (қытайлық индонезиялықтардың кіші тобы) Тангеранг және оның төңірегінде тұрады және басқа қытайлық индонезиялықтардан ерекшеленеді.

Тілдер

Облыстың басты тілі – сунда тілі. Оның жергілікті халқы ежелгі сунда тілінен туындаған диалектте сөйлейді, ол қазіргі сунда тілінде ресми емес деп есептеледі. Матарам сұлтандығы Батыс Ява мен Бантенді, оның ішінде, бақылауға тырысты; Бантен сұлтандығы Бантеннен басқа өз территориясын қорғады. Тауларда және қазіргі Бантеннің көп бөлігінде сунда тілінің "лома" түрі басым; Парахиян халқы осы түрін "қатаң" деп санайды. Бантен тілі кеңінен таралған, әсіресе Оңтүстік Пандегланг және Лебак аудандарынде. Серанг және Чилегон маңында шамамен 500 000 адам жава тілінің Банумасан диалектісінде сөйлейді. Солтүстік Тангеранда бетави иммигранттары бетави тілінде сөйлейді. Индонезия тілі де кеңінен қолданылады, әсіресе Индонезияның басқа аймақтарынан келген қалалық қоныс аударушылардың арасында. Бадуй халқы бадуй тілінде сөйлейді, ол да сунда тілінің архаикалық түрі.

Дін

Тұрғындардың көпшілігі мұсылмандар (халықтың 94,85%-ы), ал Бантен сұлтандығы Ява аралындағы ең ірі ислам мемлекеттерінің бірі болған. Аймақта басқа да этностар мен діндер өкілдері бар, оның ішінде Тангерангтағы Бентенг қытай қауымы және Леувидамар, Лебак ауданындағы Сунда Вивитан дәстүрін сақтайтын бадуй халқы бар. Археологиялық мәліметтерге сәйкес, Бантен қоғамының алғашқы кезеңіне индуисттік-буддистік Таруманагара, Шривиджая және Сунда мемлекеттерінің әсері тиген. "Бабад Бантен" бойынша, Сунан Гунунг Джати және Маулана Хасануддин аймақта ислам дінін кеңінен таратуға атсалысқан. Маулана Юсуф ішкі аймақтарда насихат жұмысын жүргізіп, Пакуан Паджаджаранды бағындырған. Бантен сұлтанының әулеті Мұхаммед пайғамбарға дейін жетеді деп есептеледі, ал уламалардың беделі зор болған. Аймақта Тариқа суфизмі дамыған.

Мәдениет

Бантеннің мәдениеті индуизм, буддизм және ислам діндеріне негізделген. Оған пенчак силат жекпе-жек өнері, Саман биі және Батеннің Ұлы мешіті мен Керамат Панжанг қабірі кіреді. Бадуй халқы Бантеннің орталық және оңтүстік бөлігінде қоныстанған. Ішкі Бадуй тайпалары – киім мен өмір салтын жаңартуға қарсы тұратын туған судандықтар, ал Сыртқы Бадуй тайпалары жаңартуға көбірек бейім. Бадуй Рауаян тайпасы Канекес аймағы, Леувидамар ауданы, Лебак ауданында орналасқан Кенденг мәдени мұра тауларында тұрады. Бадуй ауылдары көбінесе Кенденг тауларындағы Цюжунг өзенінің жағасында орналасқан.

Қарулар

Мачетеге ұқсас голок – Бантеннің дәстүрлі қаруы. Бұрын өзін қорғау үшін қолданылған, қазір ол жекпе-жек спортының құралына айналған. Бадуй халқы егіншілік және орман аңшылығы үшін голоктарды пайдаланады. Басқа дәстүрлі қаруларға кужаң, крис, найза, балға, мачете, қылыш және садақ-жебе жатады.

Дәстүрлі тұрғын үй

Бантендегі дәстүрлі тұрғын үйлердің шатырлары сабанмен жабылған, ал едендері тілімделген және соғылған бамбуктан жасалған. Осындай дәстүрлі үйлер канеке және бадуй халқы тұратын аймақтарда бүгінге дейін көптеп кездеседі.

Киім-кешек

Бантен эркактары әдетте жабық мойынды көйлек пен батик белбеумен беленген шалбар киеді, кейде белге голок пышағы тығылады. Бантен әйелдері дәстүрлі түрде кебая киеді, оның белгісі қолмен жасалған брошьпен безендіріледі. Шаштары түймеге жиналып, гүлмен әшекейленеді.

Ислам сәулеті

Үш деңгейлі мешіт архитектурасы тарика Ихсанның (әдемілік) және шариғаттың (заң) символы болып табылады.

Көлік

Бантен – Батыс Явада орналасқан. 2006 жылы оның ұлттық жолдарының белгілі бір бөлігі жақсы жағдайда болды; белгілі бір бөлігі орташа жағдайда, ал қалғаны нашар жағдайда болды. Сол жылдың соңында Бантен провинциясының провинциялық жол желісінің белгілі бір бөлігі жақсы жағдайда болды; белгілі бір бөлігі орташа жағдайда, ал қалғаны нашар жағдайда болды. Облыстың ұлттық жолдарында тығырындар жиі кездеседі; провинциялық жолдарда қозғалыс азырақ, ал тығырындар көбінесе жергілікті жерлерде болады. Теміржол көлігінің үлесі азайып келеді; 2005 жылы Бантеннің теміржол желісінің 48 пайызы қолданыста болды, күніне орташа есеппен 22 жолаушы және 16 жүк пойызы жүріп тұрды. Көптеген желілер бір рельстік болды, ал басты жол – Мерак-Танах Абанг, Тангеранг-Дури, Силегон-Цигадинг және Манггарай-Соэтта әуежайына дейін қызмет көрсететін Соэкарно-Хатта әуежайының теміржол желісі, сондай-ақ Skytrain. 2024 жылы Джакарта метросының 3-ші кезеңі, Баларажадан Чикарангқа дейін салынады. Соэкарно-Хатта халықаралық әуежайы – Индонезияның басты ұлттық әуежайы. Басқа әуежайларға Оңтүстік Тангерангтағы жалпы авиациялық Пондок Кэбе әуежайы, Тангерангтағы Будиарто әуежайы (оқу мақсатында) және Серангтағы Горда әуежайы (Индонезия әуе күштері пайдаланады) кіреді.

Экономика

Бантеннің 2006 жылғы халқы 9 351 470 адамды құрады, оның 36,04 пайызы балалар, 2,57 пайызы зейнеткерлер, ал қалғаны 15-тен 64 жасқа дейінгі адамдар. 2005 жылы провинцияның жалпы өңірлік ішкі өнімі (ЖІӨ) көбінесе өңдеу өнеркәсібі секторынан (49,75 пайыз) түсті, одан кейін сауда, қонақүй және мейрамхана секторы (17,13 пайыз), көлік және байланыс (8,58 пайыз) және ауыл шаруашылығы (8,53 пайыз) еді. Жұмыс орындарының 23,11 пайызы өнеркәсіпте, одан кейін ауыл шаруашылығында (21,14 пайыз), саудада (20,84 пайыз) және көлік пен байланыс саласында (9,5 пайыз) шоғырланды. Провинцияның солтүстік бөлігі оңтүстік бөлігіне қарағанда экономикалық жағынан дамыған. Бұл аймақ Ява мен Суматра арасында стратегиялық түрде орналасқан. Инвестициялардың көп бөлігі Тангеранг, Оңтүстік Тангеранг және солтүстіктің қалған бөлігіне, олардың инфрақұрылымы мен Джакартаға жақындығы себепті құйылады. Оңтүстік Бантендегі инфрақұрылым солтүстікке қарағанда нашаррақ, ал Бантеннің даму саясаты Пандегланг және Лебак аудандарында теңдікке қарағанда өсуге басымдық берді; инвесторлар бәсекеге қабілеттілікті қамтамасыз ету үшін дамыған инфрақұрылымы бар аймақтарды таңдайды.

Туризм

Ұжунг Кулон ұлттық паркі – ұлттық парк және Панайтан аралын қамтитын табиғи қорық. Оның ең биік нүктесі Хонье тауы. Паркте қорғалатын түрлерге Явандық қарақұйрық, бұғы, антилопа, бидайық, бірнеше примат түрлері, жабайы шошқа, орман мысығы, жалқау және құстардың бірнеше түрі жатады. Оған Пандегланг ауданындағы Лабуан арқылы немесе қайықпен жетуге болады. Паркте телекоммуникациялық желілер, электр энергиясы, таза су, тұруға орындар, ақпараттық орталықтар, саяхат жетекшілері және көлік құралдары бар. 1991 жылы ол ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұрасы тізіміне енді. Серанг маңындағы Пулау Дуа мұхиттық мүрәжайларымен, балықтарымен және құстарымен танымал. Жыл сайын сәуір мен тамыз аралығында Австралия, Азия және Африкадан 60 түрге жататын 40 мыңға жуық құс осы жерге келеді. Бұрын арал болған, бірақ шөгінділердің әсерінен ол Жава материгіне қосылған. Танжунг Лесунг жағажайы, Пандегланг ауданының батыс бөлігіндегі Пандембанг ауданында орналасқан, және 2012 жылы ұсынылған арнайы экономикалық аймақты қамтиды. Танжунг Лесунг АЭА 2015 жылдың 23 ақпанында қолданысқа енгізілді.

Ас мәзірі

Бэнтез тағамы ешкі етіне немесе дәмдегішпен жасалған равонға ұқсас. Серанг аймағында кездесетін бұл тағамның Арабия түбегінен келгеніне және исламның Индонезияға таралу кезінде араб саудагерлерімен бірге әкелінгеніне сенеді. Басқа бэнтез тағамдарына nasi sumsum (Серанг регентшілігінен, ақ күріштен және бұқаның сүйек миынан жасалған), махбуб, акула қанатының сорпасы, сүт балығы және қаз шашлығы, қаз сорпасы, Тангеранг лаксасы, күріш кеспесі, сиыр еті құрғағы және эмпинг жатады.

Футбол

Бантенде бірнеше футбол клубы бар. Олардың әрқайсысы әдетте Бантен облыстары мен қалаларының бірін ұсынады. Қазіргі уақытта Лига 1-де екі клуб өнер көрсетеді: «Персита Тангеранг» және «Дева Юнайтед». Екеуі де Тангеранг облысындағы «Индомилк Аренада» ойнайды. Қалғандары индонезиялық футболдың төменгі дивизиондарында ойнайды, атап айтқанда, «Персикота Тангеранг» клубы Тангеранг қаласын «Бентенг» стадионындағы өз алаңында ұсынады, ал «Персик Силегон» клубы «Кракатау Стил» стадионында, Силегон қаласында 3-ші лигада ойнайды. «Персеранг Серанг» клубы (өз алаңы «Маулана Юсуф» стадионында) 2-ші лигада ойнайды.

Автоспорт

2009 жылы A1 Гран-присін өткізу мақсатында Lippo Village International Formula Circuit трассасы салынды. Бірақ жарыс кестеден шығарылып, трасса Lippo Village-дың кеңейтілуіне байланысты бұзылып, жергілікті автоспорт жарыстары үшін пайдаланылды; пэддок аймағы Пелита Харапан университетіне қайтарылды. Кейіннен, жергілікті автоспорт үшін BSD City-де BSD City Grand Prix көшелік трассасы салынды.