Кіріспе

Солтүстік Каролинаның түпкүлкі американдықтары Памплико (сонымен қатар Памптикоу, Помуик, Помейок) Солтүстік Каролинаның түпкүлкі американдықтары болды. Олар Памлико немесе Каролина алгонкиан деп аталатын алгонкиан тілінде сөйледі.

География

Памлико халқы Солтүстік Каролинадағы Памлико өзенінің бойында өмір сүрді. Олардың есімімен Солтүстік Каролинадағы ең үлкен сонда - Памлико соны және Памлико округінің аты берілген. Олар Атлантика жағалауындағы ең оңтүстік алгонкиан тайпаларының бірі және ғалымдар сөздік жинаған ең оңтүстік тайпалар.

Тарих

Рали колониялары 1585 жылы Памликоны Помуи деп атады.

17 ғасыр тарихы

1696 жылы "Ұлы өлім" деп аталатын шашақ Памлико мен көршілес Алгонкиан қауымдастықтарын қиратып, олардың санын азайтты. 1701 жылы зерттеуші Джон Лоусон олардың алгонкиан тілі мен сөздік қорын атап өтті (Лоусон, 1860). 1710 жылы Памлико халқының саны соншалықты азайып, олар бір ғана кішкентай ауылда 15 "жауынгер"мен өмір сүрді. 1709 жылы Солтүстік Каролинада алгонкиан халқының саны 600-ге дейін төмендеді, ағылшындықтар кездескен кезде бірнеше мыңға дейін төмендеді. 1711-1713 жылдардағы Тускарора соғысында Алгонкиан одақтастары арасында Тускарорадан гөрі көп адам қаза тапты. Соңғы кезеңдерде Тускарора кейбір одақтастарына қарсы шықты. Олар Памликоның кейбір адамдарын құл ретінде қосқан болса керек. ХХ ғасырдың аяғында алгонкиандықтардың тек біразы ғана қалды. Халық санының азаюымен рулар жерлерін жоғалтты. Осылайша, 1660 және 1662 жылдары Вейпмеок халқы Альбемарл сағатындағы жерлерін сатып, ішкі аймаққа көшуді бастады. 1697 жылы олар жаңа мекендейтін жерлеріне ақ нәсілді қоныстанушылардың енуіне наразылық білдірді. Ағылшындар Беннеттс-Криктегі резервацияны 1700 жылға дейін Чаваноксқа (Чован) берді; олар 1707 жылы оның көлемін 12 шаршы мильден 6 шаршы мильге дейін (16 км2) қысқартты; Чованок 1713 жылы жерді сатып жіберді. Тоскарора соғысынан кейін Мачапунгалар да резервацияға жіберілді. Памилико сағасындағы басқа топтар Мачапунга немесе Тускарораға қосылды. Шығыс Каролинада ақтардың саны артып келе жатқанда, жергілікті тұрғындарға еуропалық өнімдер көбірек ұсынылды. Он сегізінші ғасырда садақ пен жебе орнына қару жиі қолданылған. Ағаштан жасалған шұңқырлардың орнына темір балталар да қолданылды. Ағылшын киімдері де жергілікті тұрғындар арасында кеңінен тараған. Роаноктың бас әміршісі 1654 жылы ағылшын стилінде үй салдырды. Ал басқа да әдет-ғұрыптар он тоғызыншы ғасырда да сақталып қалды, мысалы, әйелдер жүзім сабақтары мен жібек шөптен себеттер жасады. Олар оларды өмірлік мотивтермен безендірді.

18 ғасыр тарихы

Он жетінші ғасырда Чауанокилер Вирджинияның алгонкиян көршілерімен жиі және ішінара қастық қарым-қатынаста болды. Олардың ирокеялық Тускарорамен дәстүрлі қақтығыстары сол тайпаның ақтарға қарсы соғысы кезінде жалғасты, олар жауларға қарсы экспедицияларға белсене қатысқан. Алайда, Мачапунгалар мен Памлико сағатының басқа тайпалары өздерінің одақтастарын өзгертті: 1700 жылға дейін олар әлі де Тускарора мен Кореймен соғыста болды, бірақ 1711 жылы олар ағылшын отаршылдарына қарсы солардың жағында болды. Хаттерас, Вейпмеок (Паспатанк немесе Паскотанк, Потескейт, Перкиман және Йеопим) халықтары сол кезде ең мәдениетті топтар болды; олар ағылшынның жағында қалды. Тоскарора соғысынан басқа, алгонкиандар мен ағылшын отаршылдарының арасында ашық ұрыстар аз болды. Олар жұқпалы аурулардың індеттерінен көбірек зардап шекті. Саны аз болғандықтан сауданың маңызы аз болды. 1700 жылы ақ саудагерлер жергілікті тұрғындарға күшті арақ сатуды ең үлкен проблема деп санаған. 1703 жылы жергілікті қалаларда алкогольге тыйым салынды, бірақ бұл тыйым ешқашан қатаң түрде қолданылмады. XVIII ғасырда ағылшын тілі жергілікті тілдердің орнын басып отырғанымен, жергілікті білім беру үшін аз жұмыс жасалды. XVII ғасырдың аяғы мен XVIII ғасырдың аяғында ағылшын дінінің діни қызметкерлері жергілікті тұрғындардың біразы христиан ретінде шомылдыру рәсімінен өтті. Тұқым мүшелері 1700 жылдан кейін ағылшын есімдерін қабылдауға кіріседі (кейде екінші есім ретінде кейде қолданылады). Жергілікті дәрігерлер ақ нәсілді қоныстанушыларды өз халқымен бірге емдеп, ақша табатын. Солтүстік Каролинада қоныс аударушылардың кейбірі жергілікті тұрғындарды құл ретінде сатып алды, ал басқалары оларды солтүстік нарықтарына тасымалдайтын болды. Жергілікті құлдықтың көлемі нақты белгісіз.

Мәдениет

Памилико ерекше каноэ жасап, кеңінен саяхаттап жүрді. Памилико артефактілері Солтүстік Атлантикадан да алыста табылған. Олар жүгері, балық, басқа да көкөністер мен жемістерді жейтін. Жағалаудағы топтар аңшылық пен ауыл шаруашылығынан басқа, балық аулау мен балық тұқымдас балықтарды жинаумен айналысатын. Аралдың жағалауындағы жергілікті тұрғындар ащы балықтарды тамақ ретінде қолданбаған. 1700 жылы Paspatanks үшін мал шаруашылығы құжатталған (Lawson 1709). Тускарора соғысы көптеген алгонкиандық топтардың экономикалық тепе-теңдігін бұзды: Мачапунгалар мен олардың одақтастарының егістіктерін ағылшын отаршылары қиратты. Хаттераларға жаулары егін егуге кедергі жасады, ал 1714 - 1715 жылдары тіршілік ету үшін отаршыл билік өкілдерінен керек-жарақтар қажет болды. 1700 жылы мұрагерлік әміршіліктермен саяси ұйым әлі де жұмыс істеп тұрды. Басшылардың мәйіттері бұрынғыдай ғибадатханаларға жерленді. Қарапайым халық ғибадатхананың ауласында жерлеу құқығын жеткілікті ақшаға сатып ала алатын. Мысалы, қылмыстың құрбандарына өтемақы төлеу үшін, балық қабықшасы (вампум) ақша ретінде қолданылған.

Салтанаттар

Некеге тыйым салған туысқандардың арасындағы некеге тыйым салу тез азайып бара жатқан қауымдастықтар арасында жұбай табуды қиындатты. Ал содан кейін басқа рулармен некелесудің салдарынан руаралық байланыстар нығая түскені сөзсіз. Хаскенау ырысы ұлдар мен қыздарға арналған бастама ретінде қолданылған көрінеді. Бұл мереке Рождество мезгілінде өткізіліп, бес-алты аптаға созылады. Колониялық есептерде Мачапунганың 50 отбасының екеуі еркек сүндеттейтін, бірақ бұл америкалықтардың әдеті емес.