Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ирландиялық әртіс (1761–1783)
Irish entertainer (1761–1783)
Чарльз Бёрн (нағыз аты: Чарльз О'Брайен болған деп саналады; 1761 – 1 маусым 1783), немесе "Ирландиялық алып", 1780 жылдары Лондондағы ең үлкен бойы үшін қызығушылық тудырған немесе ерекше адам ретінде танымал болды. Бёрннің нақты бойы туралы әртүрлі пікірлер бар. Кейбір мәліметтерде оның 2 метрден 8 футқа (шамамен 2,4 метр) дейін жеткені айтылса, сүйектерінен алынған мәліметтер оның 2 метрден сәл жоғары болғанын көрсетеді. Оның қаңқасы 1799 жылдан бастап 2023 жылы көпшілікке көрсетілуден алынып тасталғанға дейін Лондондағы Хантер мұражайында қойылған.
Charles Byrne (probable real name: Charles O'Brien; 1761 – 1 June 1783), or "The Irish Giant", was a man regarded as a curiosity or freak in London in the 1780s for
his large stature. Byrne's exact height is of some conjecture. Some accounts refer to him as being 8 feet (2 m) to 8 feet (2 m) tall, but skeletal evidence places him at just over 7 feet (2 m). His skeleton was on display at the Hunterian Museum in London from 1799 until it was removed from public display in 2023.
Ерте өмір
Бёрннің отбасы Ольстердегі Лондондерри округінің оңтүстігіндегі Литтлбридж кішкентай елді мекеніне жақын жерде тұрған. Бёрннің шанышқұрғыштың үстінде туылғандығы және оның осы себепті өте бойының ұзын болғандығы айтылады. Кейбір деректерде оның әкесі тоқымашы болған, ал анасы шотландтық болуы мүмкін екендігі көрсетілген.
Byrne's family lived near the hamlet of Littlebridge in the south of County Londonderry in Ulster. It is said that Byrne had been conceived on top of a haystack, and that this was the cause of his great height. Some sources say that Byrne's father worked as a weaver, while his mother may have been Scottish.
Атак-даңқ
Оның атақ-даңқы Англияның солтүстігіне қарай саяхаттап, 1782 жылдың басында 21 жасында Лондонға жетті. Ол онда Spring Garden gate, содан кейін Piccadilly және соңында Charing Cross-та ақы төлейтін көрермендерге өнер көрсетті. Ол қаланың сүйіктісі болды; 1782 жылдың 6 мамырындағы газет хабарында былай делінген: "Қаншалықты қызықты болса да, көбінесе жұртшылықтың назарын аудару қиын, бірақ бұл қазіргі заманғы алып немесе керемет ирландиялық алыпқа қатысты емес". Оның мейірімді, жағымды мінезі көпшіліктің зор құрметіне бөленді, ал оның атақты өмірі сол кездегі газеттерде үнемі жарияланып тұрды. 1782 жылдың ортасына қарай ол Лондон сахнасында "Гарлекин Тиг, немесе Гиганттар жолы" атты сәтті қойылымға шабыт берді.
His celebrity spread as he made his way down northern England, arriving in London in early 1782, aged 21. There he entertained paying audiences at rooms in Spring Garden gate, then Piccadilly, and lastly Charing Cross. He was the toast of the town; a 6 May 1782 newspaper report stated: "However striking a curiosity may be, there is generally some difficulty in engaging the attention of the public; but even this was not the case with the modern living Colossus, or wonderful Irish Giant." His gentle, likeable nature inspired an immense public fondness, and his celebrity life was constantly splashed across the newspapers of the day. By mid 1782 he had inspired a hit London stage show called Harlequin Teague, or the Giant's Causeway.
Өлімнен кейін
Бірн Лондонға көрнекті хирург және анатомист Джон Хантермен бірге келді. Хантер жеке мұражайы үшін ерекше үлгілер жинаумен танымал болды, ал Хантер Бёрнге оның өлімі үшін ақы төлеуді ұсынды. Бірннің денсаулығы нашарлағанда және Хантер оның денесін кесу үшін (сол кезде өлім жазасына кесілген қылмыскерлерге арналған тағдыр) және көрсету үшін қалағанын білгеннен кейін, Берн жоспар құрды. Ол достарымен өлгенде денесі қорғасын сандыққа салынып, Маргейт қаласына, содан кейін кемеге жеткізіліп, теңізде жерленетінін айтты. Бірннің тілектері орындалмады, ең қорқыныштысы – Хантер Маргейтке бара жатқанда мәйіттің ұрлануын ұйымдастырды. Сандықтың ұзындығы 9 фут 4 дюймді құрады, бірақ Хантер бәрібір денесін алды. Хантер Бёрннің мәйітін қаңқаға дейін азайтып, төрт жылдан кейін Бёрннің қаңқасын өзінің Хантериан мұражайында көрсетті. Оның қаңқасын 1799 жылы Лондондағы Корольдік хирургтар колледжінің Хантер мұражайы сатып алды, содан кейін ол екі ғасырға жуық уақыт бойы көрсетілді. BMJ веб-сайтында 2011 жылдың желтоқсаны мен 2012 жылдың қаңтары аралығында «Айрландиялық алыптың» қаңқасы теңізге көмілуі керек пе?» деген мақалаға жауап ретінде жүргізілген қоғамдық сауалнамада Дойал мен Мюнцер адамдарға Бёрннің сүйегіне не істеу керектігін дауыс беру мүмкіндігін ұсынды. Дойал мен Мюнцер: «Біздің соңғы санағымызда, дауыс беру тоқтағанға дейін, 55,6% (310) теңізде жерлеуді; 13,17% (74) көрсетілімнен алып тастауды және зерттеу үшін сақтауды; ал 31,55% (176) қазіргі жағдайды қолдады» деп хабарлады. BMJ мақаласы кеңінен жарияланды және науқанға қоғамдық қолдаудың артуы Корольдік хирургтар колледжін 2012 жылдың ақпан айында олардың Хантер мұражайының көрнекісі болған Бёрннің қаңқасын шығару керек пе, жоқ па, ресми түрде қарастыруға мәжбүр етті. Олар көрмені жалғастыруға шешім қабылдады. 2018 жылдың 6 маусымында науқанның атынан сөйлеген Мюнцер «Сөйлесу» журналында «Неге Лондон мұражайы Ирландиялық алыптың ұрланған сүйектерін қайтару керек» деген мақала жариялады. Акционерлердің жаңа қысымынан кейін The Guardian газетінде 2018 жылы ««Ирландиялық алып» 200 жыл бойы көрсетілгеннен кейін ақыры құрметпен жерлеуге ие болуы мүмкін» деген мақаласында Хантериан мұражайының қамқоршылары Чарльз Бёрннің қаңқасын жерлеуге беру-беруді қарастыратынын растады. Корольдік хирургтар колледжінің өкілі «Хантериан мұражайы [2016 жылдың соңынан бастап] 2021 жылға дейін жабылады және Чарльз Бёрннің қаңқасы қазір көрсетілмейді. Хантер коллекциясының қамқоршылар кеңесі мұражай жабық болған уақытта мәселені талқылайды» деді. Лондонның Куин-Мэри университетінің Патология мұражайының техникалық кураторы Карла Валентин: «Қазір олар бұл мәселені қарастырып жатыр, менің ойымша, бұдан бас тарту қиын болады», - деді. Мақалада негізінен мәйітті жою туралы заңға негізделген жалпы құқық қағидаттарына негізделген Берннің жерлеуіне арналған заңдық жағдай ұсынылды. Онда Берннің теңізде жерленуін ұйымдастыруға тырысқан адам Хантер мұражайының сүйегін заңға сай иеленуіне қатысты ағылшын сотында дау көтерсе, сот оған осы иелікті береді деп айтылды. Ол 2022 жылы докторлық диссертациясында ағылшын заңының адам мәйітінің қадір-қасиетін заңды тұлға ретінде қорғайтынын және сондықтан Бёрн үшін қадір-қасиетті басымдыққа ие болатынын қорытындылады. 2023 жылдың 11 қаңтарында Хантер мұражайы Берннің қаңқасын ресми түрде қоғамдық көрсетілімнен шығаруды жариялады. Оның орнына мұражайда 1789 жылы аяқталған суретші сэр Джошуа Рейнольдстың Джон Хантердің суреті көрсетіледі. Бұл суретте Бёрннің қаңқасының аяқтары Хантердің үстінде оң жақ жоғарғы бұрышта ілінеді.
Byrne was living in London at the same time as the pre eminent surgeon and anatomist John Hunter. Hunter had a reputation for collecting unusual specimens for his private museum, and Hunter had offered to pay Byrne for his corpse. As Byrne's health deteriorated, and knowing that Hunter wanted his body for dissection (a fate reserved at that time for executed criminals) and probable display, Byrne devised a plan. He made express arrangements with friends that when he died his body would be sealed in a lead coffin and taken to the coastal town of Margate and then to a ship for burial at sea. Byrne's wishes were thwarted and his worst fears realised when Hunter arranged for the cadaver to be snatched on its way to Margate. The coffin was made and measured 9 feet 4 inches in length, but Hunter nevertheless acquired the body. Hunter then reduced Byrne's corpse to its skeleton and four years later put Byrne's skeleton on display in his Hunterian Museum. His skeleton was purchased in 1799 by the Hunterian Museum at the Royal College of Surgeons in London and it was then displayed for nearly two centuries. A public poll conducted on the BMJ website over December 2011—January 2012 in response to the article "Should the Skeleton of 'the Irish Giant' Be Buried at Sea?" by Doyal and Muinzer offered people the chance to vote on what they thought should happen to Byrne's remains. Doyal and Muinzer reported: "On the last count that we saw before voting ceased, 55.6% (310) voted for burial at sea; 13.17% (74) for removal from display and being kept for research; and 31.55% (176) for the status quo." The BMJ article was widely reported and the resulting swell of public support for the campaign forced The Royal College of Surgeons to formally consider whether it should release Byrne's skeleton, the showpiece of their Hunterian Museum, in February 2012. They decided to continue the exhibit. A further academic article was published in the International Journal of Culture and Property Law On 6 June 2018, speaking on behalf of the campaign, Muinzer published an article in The Conversation entitled "Why a London museum should return the stolen bones of an Irish giant" as a result of recent developments with the case. Following renewed pressure from campaigners, The Guardian reported in a 2018 article entitled "'Irish giant' may finally get respectful burial after 200 years on display" that the Trustees of the Hunterian Museum have confirmed that they will consider whether to release the skeleton of Charles Byrne for burial. A spokesperson for the Royal College of Surgeons said "The Hunterian Museum will be closed [from late 2016] until 2021 and Charles Byrne's skeleton is not currently on display. The board of trustees of the Hunterian collection will be discussing the matter during the period of closure of the museum". Carla Valentine, technical curator of the Pathology Museum at Queen Mary University, London, said: "Now that it's out there that they're considering this, I think it will be difficult to go back from that". The article set out a proposed legal case for Byrne's burial, based on common law principles mainly drawn from corpse disposal law. It suggested that, were a person seeking to arrange Byrne's sea burial to challenge the Hunterian Museum in an English court for lawful possession of his remains, the court would grant them this possession. She went on to conclude in her 2022 PhD that English law protects the dignity of the human corpse as if it is a legal person, and would therefore be likely to prioritise dignity for Byrne. On 11 January 2023, the Hunterian Museum announced official retirement of Byrne's skeleton from public display. The museum instead will display an oil portrait of John Hunter by painter Sir Joshua Reynolds, completed in 1789. This portrait features the feet of Byrne's skeleton hanging above Hunter in the upper righthand corner.
Медициналық жағдайы
Америкалық хирург Харви Кушинг 1909 жылы Бёрннің сүйектерін зерттеді және гипофиздің кеңейген қуысы негізінде Бёрннің гипофиз ісігі болғанын анықтады. 2011 жылы британдық және неміс зерттеушілері Бёрннің алып денелі болуының (гигантизмнің) себебін анықтады. Олар Бёрннің тістерінен ДНҚ-ны бөліп алып, гипофиз ісігіне қатысы бар AIP генінде сирек кездесетін мутацияны тапты. Зерттеушілер Солтүстік Ирландияда тұратын және гипофиз бұзылыстарының тарихы бар төрт отбасының да осы мутацияны тасымалдағанын анықтады. Зерттеушілер Бёрн мен осы отбасылардың 57-ден 66 ұрпақ бұрын (1425-тен 1650 жылға дейін) ортақ ата-бабасы болғанын болжады.
The American surgeon Harvey Cushing studied Byrne's bones in 1909 and found that Byrne had had a pituitary tumour based on an enlarged pituitary fossa. In 2011, British and German researchers determined the cause of Byrne's gigantism. They extracted DNA from Byrne's teeth and found that he had a rare mutation in his AIP gene that is involved in pituitary tumours. The researchers found that four contemporary families living in Northern Ireland which have a history of related pituitary disorders also carried this mutation. The researchers inferred that Byrne and these families had a common ancestor about 57 to 66 generations ago (1,425 to 1,650 years ago).
Мұра
Жазушы Дам Хилари Мантел оның өмірі туралы «О’Брайен» атты көркем роман жазды. Романның сюжеті ғылым революциясы мен поэзия және ән дәстүрлері арасындағы күреске арналған. О’Брайен (Бёрн) патшалар туралы әңгімелер мен кішкентай халыққа сенетін адам ретінде бейнеленген, ал оның қарсы тұраны Джон Хантер ғылымның жаңа дәуірінде, барлық ескі және құнды нәрсені жойған адам ретінде көрсетілген. Роман О’Брайеннің (Бёрн) Корк графтығынан шыққан Патрик Коттер О’Брайен атты тағы бір ирланд алпауытымен туыс екенін айтады, ол Бёрн қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай өзін 8’7” бойлы деп көрсеткен. 1972 жылы Патрик О’Брайеннің сүйектерін қазу жұмыстары оның нақты бойы 8’1” екенін көрсетті. Кітапта «Книп ағалар» деп белгілі екі ирланд алпауытымен туыстық байланыс туралы айтылады, олардың әрқайсысы 7’2” бойға ие болған. Олар Гиннестің рекордтар кітабында тарихтағы ең биік біржұрттық егіздер ретінде танылды. 2010 жылы Солтүстік Ирландия ақыны Мойра Дональдсон Чарльз Бёрнге арналған «The Skeleton of the Great Irish Giant» өлеңі бар «Miracle Fruit» антологиясын жариялады. Автор Тесса Харрис оны «Өлгендер тынығып қалмайды» романының басты кейіпкерлерінің бірі етіп, сот медицинасы, анатомия және хирургияның бастауларын зерттейді. Кітап сол кездегі анатомистердің денелерді зерттеу үшін алудағы қиындықтарын және осыған байланысты өлі денелердің заңсыз саудасын баса көрсетеді. Ол Чарльз Диккенстің «Дэвид Копперфилд» романының 32-тарауында қолданылады, үлкен зонттың өлшемін көрсету үшін: «Бірақ ол маған қарағанда өте ынталы болды; мен оны зонттан босатқанда (ирланд алпауыты үшін ыңғайсыз болар еді), ол кішкентай қолын қатты қисайтып, қатты қайғырды; мен оған көңілім ауды». 2017 жылы ирланд әнші-композиторы Сеймус Фогарти Бёрн туралы «A Short Ballad for a Long Man» әнін шығарды, оның бейнебаянын Киран Эванс түсірді. 2023 жылдың маусым айында композитор Сара Энглисстің Бёрн туралы «Giant» операсы Ұлыбританиядағы Снейп Малтингсте көрсетілді.
Author Dame Hilary Mantel wrote a fictionalised novel of his life in The Giant, O'Brien. The plot of the novel focused on the battle between the revolution of science and the ways of poem and song. O'Brien (Byrne) was portrayed as a man whose faith was in tales of kings and the little people, while his polar opposite John Hunter was portrayed as at the dawn of the scientific age, destroying all that is old and cherished. It mentions that O'Brien (Byrne) was related to another Irish giant in Patrick Cotter O'Brien of County Cork, who exhibited himself shortly after the death of Byrne, stating that he was 8'7" in height. An exhumation of Patrick O'Brien's bones in 1972 showed that his true height was 8'1". The book mentions a sort of kinship with two other Irish giants known simply as 'The Brothers Knipe' who both stood 7'2" each. They were recognised by the Guinness Book of World Records as the tallest identical twins in history. In 2010, poet Moyra Donaldson from Northern Ireland published the anthology Miracle Fruit which featured a poem inspired by Charles Byrne called 'The Skeleton of the Great Irish Giant'. Author Tessa Harris made him one of the main characters in her novel The Dead Shall Not Rest, which examines the beginnings of forensic science, anatomy and surgery. The book emphasises the difficulties that anatomists of the time had in gaining access to bodies to dissect, and the resulting illegal trade in dead bodies. He is mentioned in chapter 32 of Charles Dickens' novel David Copperfield, to illustrate the enormousness of an umbrella: "But her face, as she turned it up to mine, was so earnest; and when I relieved her of the umbrella (which would have been an inconvenient one for the Irish Giant), she wrung her little hands in such an afflicted manner; that I rather inclined towards her." On 2017 Irish songwriter Seamus Fogarty released a song about Byrne "A Short Ballad for a Long Man", with a video by Kieran Evans. In June 2023, an opera about Byrne by composer Sarah Angliss called Giant premiered at Snape Maltings in the UK.