Кіріспе

Австралия үкіметтік емес ұйымы

Австралия халықаралық істер институты (АИИА) – халықаралық қатынастарға бағытталған австралиялық зерттеу институты және саясатты зерделейтін орталық. Ол «Австралиялық халықаралық істер журналын» жариялайды. Бұл Австралиядағы ең көне әрекет ететін жеке зерттеу институттарының бірі. АИИА-ның қазіргі Ұлттық президенті – доктор Хизер Смит, ол Австралия Ұлттық бағалаулар кеңсесінің бұрынғы атқарушы директоры Аллан Гингелл АО-ның орнын басты. Қазіргі Ұлттық атқарушы директоры – доктор Брайс Уэйкфилд.

Шолу

Институттың қазіргі миссиясы – австралиялықтардың "көбірек білуін, көбірек түсінуін және халықаралық істерге көбірек қатысуын" қамтамасыз ету. Институттың сол кездегі президенті Ричард Бойердің 1947 жылы жазған сөздеріне сәйкес: «Институт қарастыратын мәселелер бұрын тек интеллектуалдық және топтық қызығушылықтармен байланысты болған кезең ұзақтан бері өткен. Институт оның құрылу мақсаты – оқиғалардың нақты барысына жақсы ықпал ету және із қалдыру. Ол мұны қандай да бір саясатты жақтамай, конституциясы бойынша кез келген ұстанымды қолдауға немесе таратуға қатаң тыйым салады. Дегенмен, ол халықаралық мәселелерді зерттеу үшін мүмкіндіктер жасау және фактілерге негізделген ақпаратты тарату арқылы проблеманың түбірлі себептерін анықтауға ұмтылады, сондай-ақ ақпарат беруге ғана емес, өз пікірлерін білдіруге қабілетті адамдар үшін ешқандай шектеусіз және негіссіз жариялылықсыз пікір алмаса алатын платформа ретінде қызмет етеді.»

Құрылымы мен орналасқан жері

Институт - қайырымдылық статусы бар тіркелген қауымдастық. Бұл федералды құрылымға ие мүшелік ұйымы және Австралияның жеті штаты мен аумағында орналасқан филиалдары бар. Институттың әрбір филиалының өз конституциясы, жергілікті мүшелер тізімі және кеңесі болады, сондай-ақ ол ұлттық ұйымның "мүшесі" ретінде қарастырылады. Әр филиалдан бір өкіл, әдетте филиал президенті, институттың басқару органы – Ұлттық кеңеске, басқа директорлармен бірге қатысады. Басқармаға есеп беретін Ұлттық атқарушы директор басқаратын Институттың Ұлттық кеңсесі филиалдардың жұмысын үйлестіреді, зерттеулер ұйымдастырады және институттың федералды және халықаралық серіктестермен байланысын басқарады. Ұлттық кеңсе 1987 жылы институт үшін арнайы салынған Канберрадағы Дикин ауданындағы Стивен Хаус ғимаратында орналасқан. Виктория филиалы Мельбурндағы Дайсон үйінде, Жаңа Оңтүстік Уэльс филиалы Сиднейдегі Гловер коттедждерінде орналасқан, ал Австралия астанасы аумағы филиалы да Стивен Хаус ғимаратында жұмыс істейді.

Тарих

Институттың бастауы 1919 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін өткен Париж бейбітшілік конференциясына тікелей байланысты. Конференцияға қатысушылар сыртқы саясатты дамытуда халық пікірінің маңызы аса зор екенін сендірді. Халық арасында салмақты пікір қалыптасуына көмектесу үшін, халықаралық істерді түсінуді дамыту мақсатында бірқатар ұйымдар құрылды, оның ішінде Америка Сыртқы қатынастар Кеңесі және Ұлыбританиядағы Халықаралық істердің Корольдік институты. АИИА-ның алғашқы президенті Ричард Бойер: «Халықаралық істер енді тек сыртқы істер министрліктері мен арнайы даярланған дипломаттардың ғана құзырында емес, әлем халқының, әсіресе демократиялық елдердің халқының назарындағы мәселе және жауапкершілігіне айналды» деді. Институт 1920 жылдары Халықаралық істердің Корольдік институтының еншілес ұйымы ретінде құрылды. 1933 жылы федералдық органға айналып, «халықаралық істерді объективті, ғылыми тұрғыдан зерттеу» үшін құрылды. Оның мақсаты – халықаралық істерге, соның ішінде саясатқа, экономикаға және халықаралық құқыққа қызығушылықты ояту және оларды түсінуді дамыту. Институт ашық және еркін талқылауды ынталандыру үшін Чатем-хаус ережесін қабылдады. АИИА өзінің алғашқы онжылдықтарында Тынық мұхиты аймағындағы елдердің саяси мәселелерін талқылау үшін платформа ұсынған америкалық үкіметтік емес ұйым – Тынық мұхиты аймағындағы қатынастар институтынан (IPR) маңызды зерттеулерді қаржыландыруды алды. АИИА мүшелерінің кейбіреуі IPR-ді «Американың ықпалының құралы деп санайды, ол Британияның ықпалын ығыстыруға бағытталған» деп алаңдады. Сыртқы істер министрлігі Премьер-министр кеңсесінен бөлінгенге дейін институт «Австралияның сыртқы мүдделерін талқылау үшін платформа ұсына отырып, қажеттілікті қанағаттандырды. Осыған байланысты 1930 және 1940 жылдар АИИА үшін ең ықпалды кезең болды». Институттың әлемде Австралияның орнын дамытудағы рөлі 1934 жылы «Австралияның сыртқы саясаты» терминін кітап атауы ретінде алғаш рет қолданған ұйым болғанымен айқындалады. 1960 жылға дейін «АИИА, әсіресе оның «Australian Outlook» журналы (1947 жылы құрылған, кейіннен «Australian Journal of International Affairs» аталды) сыртқы және қауіпсіздік саясаты салаларындағы талдау мен пікір-таластар үшін теңдесі жоқ орталық болды». 1970 жылдары Австралияның сыртқы саясаты мен Азия-Тынық мұхиты аймағындағы үлкен өзгерістер кезінде институт кеңейе алмады. Ол кездегі Австралия премьер-министрі Гоф Уитлэм 1972 жылы институтқа жолдаған хатында Австралияның айналасында болып жатқан қарқынды өзгерістер туралы халық пікірін қалыптастыруға белсенді түрде көмектесуге шақырды. 2000 жылдары Австралияға Лоуи институты және Австралияның стратегиялық саясат институты сияқты кәсіби сараптамалық орталықтар келгеннен кейін, соңғысы Австралия үкіметіне тиесілі болды, қауымдастыққа негізделген АИИА «сараптамалық орталық ретіндегі мүмкіндіктерін арттырды».