Кіріспе

Дыбыс жиіліктерін көрсететін график. Аудиограмма – аудиометрмен өлшенген стандартталған жиіліктер үшін естілу шегін көрсететін график. Y ось интенсивтілікті децибелмен (дБ) өлшейді, ал X ось жиілікті герцпен (Гц) өлшейді. Есту шегі dB(HL) бірліктерінде «қалыпты» естуді көрсететін стандартталған қисыққа қатысты көрсетіледі. Бұл қисықтар бірдей дыбыс деңгейлерімен шатастырылмауы керек, олар әртүрлі деңгейлердегі, соның ішінде есту шегіндегі бірдей дыбыс деңгейін көрсетеді және dB SPL (дыбыс қысымы деңгейі) өлшемдерімен абсолюттік түрде беріледі. Аудиограммада көрсетілген жиіліктер октавалар болып табылады, олар жиіліктің екі еселенуін білдіреді (мысалы, 250 Гц, 500 Гц, 1000 Гц, т.б.). «Октава аралық» жиіліктер (мысалы, 3000 Гц) де сыналып жатса көрсетілуі мүмкін. Аудиограммадағы интенсивтіліктер 10 дБ(ЖЖ) қадамдары түрінде сызықты түрде көрсетіледі. Алайда, децибел – логарифмдік шкала, сондықтан 10 дБ-ға қадам сайын дыбыс деңгейінің күрт өсуін көрсетеді. Адамдар үшін қалыпты есту қабілеті -10 дБ(ЖЖ) және 15 дБ(ЖЖ) аралығында болады, бірақ 250 Гц-тен 8 кГц-ға дейінгі 0 дБ «орташа» қалыпты есту қабілеті деп есептеледі. Адамдар мен басқа сүтқоректілердің есту шегі мінез-құлықтық немесе физиологиялық есту сынақтары арқылы аудиометрияда анықталады. Ересектерге жүргізілетін мінез-құлықтық есту сынағында тексеруші белгілі бір жиіліктегі (биіктіктегі) және интенсивтіліктегі (көлемдегі) дыбыстар ұсынылады. Тексерілетін адам дыбысты естігенде белгілі бір әрекет жасайды (мысалы, қолын көтереді немесе түймешікті басады). Тексеруші тексерілетін адам ести алатын ең төменгі дыбыс деңгейін тіркеп алады. Балалармен жұмыс іскенде аудиолог есту сынағын ойынға айналдырады, кері байланыс құрылғысын (құлаққап немесе дұбыр) құрылыс блоктары немесе тігізгіштер сияқты ойыншықтармен ауыстырады. Бұл шартты ойын аудиометриясы деп аталады. Балаларда визуалды нығайту аудиометриясы да қолданылады. Бала дыбысты естігенде, дыбыс келген бағытқа қарайды және оған жарық немесе анимациялық ойыншықпен жауап беріледі. Кейбір жануарларды тексеру кезінде де осыған ұқсас техника қолданылуы мүмкін, бірақ ойыншық орнына дыбысқа жауап ретінде тамақ сыйлық ретінде беріледі. Физиологиялық сынақтарға пациенттің жауап беруі қажет емес (Katz 2002). Мысалы, ми сабасының дыбыстық шақырылған потенциалдарында пациенттің құлағына дыбыс берілген кезде ми сабасының реакциясы өлшенді, немесе сау ішкі құлақтың спонтанды немесе сыртқы стимулмен шақырылған отоакустикалық эмиссиялары өлшенді. АҚШ-та NIOSH шулы ортада жұмыс істейтін адамдарға жылына бір рет немесе басқа жағдайда үш жылда бір рет есту қабілетін тексеруді ұсынады.

Өлшем

Аудиограммалар аудиометр деп аталатын сынақ құралын пайдалана отырып жасалады, бұл құрал субъектіге әртүрлі жиіліктерді, әдетте калибрленген құлаққаптар арқылы, кез келген белгіленген деңгейде ұсынуға мүмкіндік береді. Алайда, деңгейлер абсолютті емес, олар жиілік бойынша салмақталған, «қалыпты» естуді көрсететін ең төменгі естілу қисығы деп аталатын стандарттық графикке қатысты. Бұл барлық жағдайлардағы емделушілер үшін ең жақсы шекті мән емес, идеалды сынақ жағдайында шамамен 0 Фон немесе тең дыбыс деңгейі контурларындағы есту шегімен көрсетіледі, бірақ 1 кГц жиілігінде ANSI стандартында сәл жоғары деңгейге стандартталған. Әртүрлі халықаралық стандарттарда ең төменгі естілу қисығының бірнеше анықтамасы бар және олар айтарлықтай өзгешеленеді, нәтижесінде қолданылатын аудиометрге байланысты аудиограммаларда айырмашылықтар туындайды. Мысалы, ASA 1951 стандарты 1 кГц жиілігінде 16,5 дБ(SPL) деңгейін қолданса, ал кейінгі ANSI 1969/ISO 1963 стандарты 6,5 дБ(SPL) деңгейін қолданады, сондай-ақ ескі стандарт үшін 10 дБ түзету жасау қалыпты жағдай.

Аудиограммалар және есту қабілетінің төмендеуінің түрлері

"Дәстүрлі" таза тонды аудиометрия (8 кГц дейінгі жиіліктерді тексеру) есту қабілетін бағалаудың негізгі өлшемі болып табылады. Зерттеу мақсатында немесе жасқа байланысты есту қабілетінің төмендеуін ерте диагностикалау үшін, арнайы аудиометр калибрлеуі және құлаққаптарды талап ететін жоғары жиілікті (20 кГц дейін) аудиограммалар өлшенуі мүмкін. Әртүрлі символдар жауап қай құлақтан келгенін және жауаптың түрін көрсетеді. Ауа арқылы дыбыс жеткізу аудиометриясының (сигналдар құлаққа құлаққап арқылы берілетін, ол ауада діріл тудырады) нәтижелері оң құлақ үшін шеңберлермен, ал сол құлақ үшін X әріптерімен көрсетіледі. Сүйек арқылы дыбыс жеткізу аудиометриясының (сигналдарды сыртқы және ортаңғы құлақты айналып өтіп, тек ішкі құлақты және есту нервін тексеру үшін бас сүйектерінде діріл тудыратын вибратор арқылы беру) нәтижелері жақшалармен көрсетіледі. Жақшаның ашық жағы тексерілген құлақты көрсетеді, < немесе [ оң сүйек арқылы дыбыс жеткізу шегін, ал > немесе ] сол сүйек арқылы дыбыс жеткізу шегін білдіреді. Аудиограммада түстер қолданылса, қызыл түс оң құлақты, ал көк түс сол құлақты көрсетеді. Ересектерде қалыпты есту әдетте 25 дБ HL немесе одан жақсы (төмен) деңгейде анықталады. Шудан туындаған есту қабілетінің төмендеуі әдетте аудиограммада "ендік" түрінде көрінеді, ең нашар шек 3000 және 6000 Гц (көбінесе 4000 Гц) аралығында болады, ал төменгі және жоғары жиіліктерде жақсырақ шектер байқалады. Есту қабілетінің нашарлауы CMV немесе Меньер ауруы сияқты кейбір аурулардың салдары болуы мүмкін және оларды аудиограмманың пішіні бойынша диагностикалауға болады. Отосклероз аудиограммада барлық жиіліктерде айқын жоғалтуға, көбінесе шамамен 40 дБ(HL) шамасында әкеледі. Әсіресе 2 кГц шамасындағы жетіспеушілік (аудиограммада Кархарт ойығы деп аталады) отосклероз немесе туа біткен сүйек аномалиясына тән. Меньер ауруы төмен жиіліктерде ауыр жоғалтуға әкеледі.

Шектеулер

Аудиограммалар жасырын есту қабілетінің төмендеуін анықтай алмайды, яғни, мейрамханалар сияқты шулы ортадағы дыбыстарды ажырата алмауды. Жасырын есту қабілетінің төмендеуіне кохлеадағы синаптопатия себеп болады, ал сенсонервтік есту қабілетінің төмендеуіне керісінше, шашты клеткалардың дисфункциясы себеп болады. Аудиограммалар "пациент ести алатын ең жұмсақ дыбыстарды бағалауға" арналған, сондықтан жасырын есту қабілетінің төмендеуінен зардап шегетін адамдарға қиындық тудыратын шулы жағдайларды көрсете алмайды. Аудиограммалар шулы дыбыстарға жауап беретін жүйке талшықтарының жоғалуын көрсетпейді, ал бұл шулы ортада сөйлеуді түсіну үшін маңызды. Зерттеулер электрокохлеография, шудағы сөйлеу қабылдауы және жиіліктің ілесу жауабы сияқты басқа да шаралардың тиімдірек болуы мүмкін екенін ұсынады.