Кіріспе
Соғыстың фототүсірілімі – қарулы қақтығыстарды және олардың адамдар мен орындарға тигізетін әсерін фотосуреттерге түсіру. Осы саламен айналысатын фотографтар өздерін қауіпті жағдайға алып келуі мүмкін, ал кейбірлері соғыс аймағынан суреттерін шығаруға тырысқанда қаза табады.
War photography involves photographing armed conflict and its effects on people and places. Photographers who participate in this genre may find themselves placed in harm's way, and are sometimes killed trying to get their pictures out of the war arena.
Шығу тегі
1830 жылдары фотосурет өнертабысымен соғыс оқиғаларын түсіру мүмкіндігі алғаш рет зерттелді. Фотографтар жауынгерлік қимылдың жылдамдығын дәл бейнелегісі келсе де, ертедегі фотографтық жабдықтардың қозғалысты тіркеудегі техникалық жеткіліксіздігі оны мүмкін етпеді. Дагеротип – күміс жалатылған мыс тақта арқылы бір сурет түсіретін фотосурет салудың алғашқы түрі. Суреттің дамуына көп уақыт кетті және оны дереу өңдеуге болмады. Ертедегі фотографтар қозғалатын нысандарды түсіре алмағандықтан, соғыстың бекіністері, сарбаздары, шайқасқа дейін және кейін жерлер, сондай-ақ қимыл-қозғалыс көріністерін қайта жасай отырып, соғыстың көшпенді емес аспектілерін түсірді. Жауынгерлік фотосуреттерге ұқсас, сарбаздардың портреттері де көбінесе қойылған болатын. Сурет түсіру үшін модель бірнеше минут бойы толығымен қозғалмай отыруы керек болды, сондықтан олар ыңғайлы болуы және қозғалысты азайту үшін белгілі бір позада тұрды. 1847 жылы белгісіз фотограф Мексика-Америка соғысы кезінде Сальтильоны басып алу кезінде бірнеше дагеротиптер түсірді, бірақ бұл журналистикалық мақсатта емес еді. Кейбір тарихшылар Бенгалия армиясының хирургы Джон Маккошты атымен белгілі алғашқы соғыс фотографы деп санайды. Ол 1848-1849 жылдардағы екінші ағылшын-сик соғысын көрнектілеген фотосуреттер сериясын жасады. Оларға әріптес офицерлердің портреттері, науқандардың маңызды тұлғалары, Хью Гоф, 1-ші виконт Гоф; британдық қолбасшы генерал сэр Чарльз Джеймс Нейпир; және Мултан губернаторы Деван Мулрадж кірді. Ол сонымен қатар жергілікті халық пен архитектураны суретке түсірді, ал 1849 және 1859 жылдар аралығында Калотипия процесін қолдана отырып, Рим Республикасының шайқас орындарының суреттерін түсірді.
it between 1849 and 1859 took photos of the battle locations of the Roman Republic using the Calotype process.
Құру
Британ үкіметі Қырым соғысының басында соғыс фотосуреттерін түсіруге алғашқы ресми әрекеттер жасады. 1854 жылдың наурыз айында Гилберт Эллиоттқа Балтық теңізінің жағалауындағы ресейлік бекіністердің көрінісін суретке түсіру тапсырылды. Роджер Фентон – алғашқы ресми соғыс фотографы және соғыс оқиғаларын қоғамның игілігі үшін жүйелі түрде жариялауға тырысқан алғашқы адам. Томас Агнюдің жалдауымен 1854 жылы Балаклаваға келді. Оның фотосуреттері британдықтардың соғыстың танымастығына деген жалпы наразылығын сейілту және "Таймс" газетінің корреспонденті Уильям Говард Расселдің кейде сынға ұшыраған хабарламаларына қарсы тұру мақсатымен жасалған болуы мүмкін. Фотосуреттер ағашқа қалыпталып, "The Illustrated London News" газетінде жарияланды. Фотографиялық жабдықтарының үлкендігі мен салмақтылығына байланысты Фентон суреттемелерді таңдауда шектеулерге тап болды. Оның заманының фотоматериалдарына ұзақ экспозиция қажет болғандықтан, ол көбінесе поза берген, қозғалмайтын нысандардың ғана суреттерін түсіре алды; ол қаза тапқан, жараланған немесе мүжілген сарбаздардың суреттерін түсіруден қанағаттанды. Фентон пейзаждарды да суретке түсірді – оның ең танымал суреті Жеңіл бригада шабуыл жасаған жерге жақын аймақты бейнелейді. Әскерлер үйге жазған хаттарында бұл аңғарды "Өлім аңғары" деп атаған, сондықтан 1855 жылдың қыркүйегінде Томас Агню Лондон көрмесінде "Себастополь үстіртіндегі панорама, он бір бөлімнен" деп аталған он бір суреттің бірін көрсеткенде, ол әскерлердің берген атын алып, оны "Өлім көлеңкесінің аңғары" деп кеңейтіп, осы туындыға тағайындады.
Дамыту
Фентон 1855 жылы Қырымнан кетіп, оның орнына Джеймс Робертсон мен Феличе Беатоның серіктестігі құрылды. Фентонның соғыстың қадірлі жақтарын бейнелеуіне қарамастан, Беато мен Робертсонның суреттері қирауды көрсетті. Олар 1855 жылдың қыркүйегінде Севастопольдің құлауын суретке түсіріп, шамамен 60 сурет жасады. 1858 жылдың ақпан айында олар Калькуттаға 1857 жылғы Үндістан көтерілісінің салдарынан кейінгі жағдайды бейнелеу үшін келді. Осы кезеңде олар, мүмкін, денелердің алғашқы фотосуреттерін жасады. Лакхнаудағы Сикандар Баг сарайында түсірілген суреттердің біреуінде фотосуреттің әсерін күшейту үшін үндістандық бүлікшілердің қаңқалары қазылып алынған немесе қайта орналастырылған болуы мүмкін. 1860 жылы Беато серіктестіктен шығып, Екінші опиум соғысы кезінде ағылшын-француз кампаниясының барысын тіркеді. The Illustrated London News тілшісі Чарльз Виргманмен бірігіп, ол солтүстікке қарай Таку форттарына бет алған шабуыл тобымен бірге сапар шекті. Беатоның Екінші опиум соғысындағы суреттері – әскери науқанды оқиғалардың даму барысында суретке түсірген алғашқы жұмыс болды, ол дамыған және байланысты суреттер тізбегі арқылы жүзеге асты. Оның Таку форттарының суреттері шайқастың повестволық бейнесін құрады, форттарға жақындауды, сыртқы қабырғалар мен бекіністерге бомбалаудың әсерін және соңында форттардың ішіндегі қирауды, соның ішінде қаза тапқан қытай сарбаздарының денелерін көрсетті. Гарднер мен Брэди Азамат соғысы кезінде өлген сарбаздардың денелерін қайта орналастырып, шайқасқа байланысты қасіреттің нақты суретін жасады. "Соғыс алаңындағы сарбаздар" атты жұмысында Брэди шөл даладағы өлгендердің әсерлі композициясын жасады. Бұл жұмыс, сондай-ақ Александр Гарднердің 1863 жылғы "Көтерілісшінің мергені" атты туындысы, көпшілыққа көрсетілген кезде соғыстың қорқынышты шындығын жақыннан таныстырды. Азамат соғысы кезінде Джордж С. Кук Чарльстон маңындағы Конфедерация бекіністерін бомбалау кезінде, мүмкін, әлемдегі алғашқы нақты шайқас суреттерін түсірді. Оның ылғал пластинкаларындағы суреттері өрт астындағы жарылыстарды және Одақтың кемелерінің оңтүстік позицияларына атыс жасауын көрсетті. Кездейсоқ жағдайға байланысты, солтүстік фотографтары Хаас пен Пил 1863 жылдың 7 қыркүйегінде New Ironsides кемесінің шайқастағы суретін түсірді. Оңтүстік Америка тарихындағы ең қанды соғыс – 1865-1870 жылдардағы Парагвай соғысы болды. Бұл Оңтүстік Америкадағы соғыс фотосуреттерінің бастауы болды. 1866 жылдың маусым айында Монтевидеодағы Bate y Compañía фирмасы уругвайлық фотограф Хавьер Лопеске ұрыс алаңына баруды тапсырды. Лопес портативті қараңғы бөлмеде лайктарды жасап, оларды дамыту үшін лайктарды лайкпен өңдеу әдісін қолданды. Оның қараңғы бөлмесі қызыл шатыр болды. Бұл Оңтүстік Америкадағы соғыс суретке түсірудің алғашқы тәжірибесі болды және оның суреттері әйгілі болды. Фирма бір жыл бұрын Paysandú қамалын суретке түсіру үшін фотографты жіберген, бірақ ол ұрыс аяқталғаннан кейін келді. Ол қираған қаланың және көшедегі денелердің суреттерін түсірді. 1878-1880 жылдардағы екінші ағылшын-афған соғысын британдық әскермен бірге саяхаттаған Джон Берк суретке түсірді. Бұл соғыс суреттерін сату мақсатымен жасалған коммерциялық жоба болды. Британдық соғыс фотографы Фрэнсис Грегсон Суданды қайта басып алу кезінде Герберт Китченердің басшылығындағы ағылшын-египет әскерлерімен бірге болды. Грегсонның 1896-98 жылдар аралығында Судандағы ағылшын-египет әскери науқаны кезінде түсірілген 232 суреттен тұратын "Хартум 1898" атты альбомның авторы болды деп саналады. Британдық әскерлердің ілгерілеуін және олардың Махди күштеріне қарсы жеңісін тіркеп, ол ағылшын-египет әскерлері мен олардың офицерлерінің көптеген суреттерін, сондай-ақ ағылшын-египет әскерлерінің өлген жауларды тонаған және жеңілген судандықтардың суреттерін жариялады, мысалы, Атбара шайқасындағы командир, Эмир Махмуд.
20 ғасыр
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде камералар кішкентай болғандықтан, оларды адам өзімен бірге алып жүруге болатын. Канадалық солдат Джек Тернер жасырын түрде және заңсыз түрде камераны майданға алып келіп, суретке түсірді. 20-ғасырда кәсіби фотографтар барлық ірі қақтығыстарды жамылды, олардың салдарынан көптеген адам қаза тапты, соның ішінде Роберт Капа, ол Испания Азамат соғысын, Екінші Қытай-Жапон соғысын, D күні қонуды және Париждің құлауын, сондай-ақ 1950 жылдардағы қақтығыстарды жамылды, 1954 жылдың мамырында Индокитайда минаға отырып қаза тапқанға дейін. 1965 жылдың қарашасында Вьетнамда фотожурналист Дики Чапель жер минасына ұшырап қаза тапты. 1945 жылы Иво Джимадағы Туды көтеруді фотожурналист Джо Розенталь түсірді. Суреттерден айырмашылығы, олар белгілі бір оқиғаның бір ғана бейнесін ұсынды, ал фотосуреттер көптеген суреттердің таралуына мүмкіндік берді. Фотосуреттердің көбейіп таралуы халықты соғыс туралы ақпаратпен қамтамасыз етуге мүмкіндік берді. Соғыстың жаппай көшірмеленген суреттері жұртшылықты ақпараттандыру үшін ғана емес, сонымен қатар сол заманның белгісі ретінде және тарихи жазба ретінде қызмет етті. Жаппай өндірілген суреттердің де салдары болды. Халықты ақпараттандырудан басқа, таратылатын суреттердің көптігі нарықты толықтырып, көрермендерге белгілі бір фотосуреттердің дереу құндылығы мен тарихи маңыздылығын елемеу қабілетін дамытуға мүмкіндік берді. АҚШ әскерлерінің атысынан бірнеше адам қаза тапты: Reuters агенттігіне жұмыс істейтін екі ирак журналисі 2007 жылдың 12 шілдесінде Бағдадқа жасалған әуе шабуылы кезінде тікұшақтан оққа ұшырады, бұл WikiLeaks қару камерасының бейнесін жариялаған кезде дау тудырды. АҚШ армиясының әскери фотографы, маман Хильда Клейтон фотоға түсіріп жатқан миномет апатты жарылып, қаза тапты. Соғыс фотографтары міндетті түрде жауынгерлік қимылдардың жанында жұмыс істеуі керек емес; олар қақтығыстың салдарынан туған жағдайларды да тіркеуге болады. Неміс фотографы Фрауке Эйнген Косоводагы соғыс қылмыстары туралы көрме жасады, ол этникалық тазалау құрбандарының мәйіттеріне емес, олардың киімдері мен иелігіне назар аударды. Эйгеннің суреттері жаппай қабірлерді қазу кезінде түсірілді және кейіннен бұрынғы Югославия бойынша Халықаралық қылмыстық трибуналда дәлел ретінде пайдаланылды.