Кіріспе

Фотоплей музыкасы – үнсіз фильмдерге қосымша жазылған, фильмнің дыбырлық жолы мен тақырыптық музыка.

Алғашқы жылдар

Алғашқы фильмдер (шамамен 1890-1910 жылдар) тек классикалық және танымал репертуарға сүйенді, көбінесе кез келген сүйемелдеуші музыканттың (әдетте пианист) импровизациясымен үйлестірілді. 1910 жыл шамасында Sam Fox Music және Academic Music сияқты компаниялар фотоплей музыкасының жинақтарын жариялай бастады. Олар бір минутқа жуық болды және толық метражды фильмді музыкамен қамтамасыз ете алмады, бірақ музыка жазылмаған сахналарды толтыру үшін қолданылды (мысалы, құпиялылық сахналары үшін «мистериозо» сияқты). Мұндай туындының бір мысалы – 1914 жылы J. Bodewalt Lampe жинаған фотоплей музыка жинағында пайда болған Mysterioso Pizzicato, оның басты мотиві кейіннен музыка мен фильмдерде жасырындық пен зұлымдық бейнесінде клише ретінде кеңінен қолданылды. Бұл тақырыптың нұсқасы кейіпкердің тақырыбымен салыстырылады. Фотоплей музыкасымен танымал композиторлардың қатарында Джон Степан Замечник және Гастон Борх бар.

Балдардың түрлері

Нәсілді фильмге музыка жазу кезінде үш түрлі тәсіл болды: спонтанды, жинақталған және жаңадан жасалған.

Импровизациялық

Импровизациялық ноталар тек орган мен фортепианода ғана орындалатын. Музыкалық жетекші сахнаның көңіл-күйін қалыптастыру үшін қажет деп ойлаған нәрсені ойнайтын.

Жиналған

Ричард Козарскидің "Кешкі ойын-сауық" атты кітабында айтылғандай, 1920 жылдардың ортасында Америкадағы шамамен 15 мың театрдың 10 мыңына сауалнама жіберілді. Сауалнамаға жауап бергендердің шамамен 50 пайызы театр органдарын, 25 пайызы тек фортепианоны, ал 25 пайызы оркестрлерді (екі немесе одан көп музыканттан) пайдаланды. Оркестр қолданғандар үшін импровизациялау қиын болды, сондықтан жинақталған ноталар артықшылыққа ие болды. Студиялар кью-лист дайындау үшін компанияларды жалдаған; әдетте, бұл үш-төрт беттен тұратын, олардың кітапханасынан фотофильмдерге арналған музыка, классикалық немесе танымал үлгілердің тізімі болатын. "Жинақталған ноталар" тұжырымы 1910 жыл шамасында пайда болды. Эдисон фильм компаниясы фильмдерге музыка қоюдың осы әдісін алғаш қолданғандардың бірі болды. Кью-лист әннің атауын және авторын, оны қашан ойнау керектігін, ойнаудың шамамен ұзақтығын және шығарушыны көрсететін. Фильмнің маңызды аспектілерін бақылау үшін дыбыс эффектілері, темп сияқты қосымша жазбалар да берілетін. Содан кейін театрдың музыкалық жетекшісі театрдың музыкалық қорын (әдетте темп бойынша тізімделген) қарап, тиісті үзіндіні таңдайтын. Егер оның қажетті үзіндісі болмаса, оны басқа қолайлы пьесамен ауыстыра немесе кью-листті жасаған компаниядан тапсырыс бере алатын. Әдетте, театрдың музыкалық кітапханасы бірнеше мыңнан он мыңға дейін шығармалардан тұратын, бұл театрдың бюджетіне байланысты болатын. 1923 жылы М.Дж. Минц "Cameo Thematic Music Co." компаниясын құрды, ал онжылдықтың соңына қарай ол кью-листтердің 90 пайызын жасады. Эрнст Луз және Джеймс С. Брэдфорд Cameo үшін ең көп жинақтаған авторлар болды. "Belwin Inc." сияқты басқа музыка компаниялары да кью-листтерді басып шығарды. "Belwin" компаниясының кью-листтерін әдетте Макс Винклер құрастырған. Кейбір дирижерлер кью-листтерді пайдаланбай, өздерінің партитураларын жасады; ал кейбіреулері кью-листті ұстанды, бірақ өздерінің музыкалық таңдауларын қолданды; көптеген дирижерлер операға лайық музыканы жасауға уақыт жетпей тұрғанда кью-листті ұстанды. Көп жағдайда музыканттар келіп, жаттығуға уақыт болмай, ноталарын оқып ойнайтын.

Бастапқы

Бастапқы партитуралар азшылық құрады. Жарияланған партитуралар көбінесе Нью-Йорк театрларында көрсетілген премьералық партитуралар болды. Бұл көбінесе түпнұсқа материалдармен жинақталған партитуралар еді, мысалы, Джозеф Карл Брейлдің "Ұлттың тууы" фильміне жазған партитурасы, Уильям Акт пен Дэвид Мендозаның 1925 жылғы "Бен-Хур" немесе 1926 жылғы "Ұлы шеру" фильмдеріне арналған партитуралары. Одан да сирек толығымен түпнұсқа партитуралар кездесетін, ең танымалдары – Готфрид Гуперцтің Фриц Лангтың "Нибелунгтер" және "Метрополис" фильмдеріне, ал композитор Мортимер Уилсонның Дуглас Фэрбенкстің "Бағдат ұрысы" фильміне жазған партитуралары. Фильмнің аяқталуы мен көрсетілімге шығару арасындағы уақыттың аздығынан, толығымен түпнұсқа партитуралар жасау экономикалық тұрғыдан тиімсіз болды және олардың тақырыптары көбінесе алдын ала жазылып дайын тұрды.

Кейінгі жылдар

Фотоплей музыкасының соңғы күндері 1927-1930 жылдар аралығында, дыбысты фильмдер танымал бола бастаған кезде болды. Бұрын түсірілген үнсіз фильмдер көбінесе фотоплей музыкасы мен дыбыс эффектілерінен құралған оркестрлік саундтректермен шығарылды. Кейбір фотоплей музыкасы алғашқы дыбысты фильмдерде қосымша музыка ретінде де пайдаланылды. Дегенмен, көптеген театрлар музыканың толық кітапханаларын жойды. Баспагерлер қалдықтарын қоқысқа тастады немесе оларды қағаз қалдықтары ретінде пайдаланды. Соңғы жылдары фотоплей музыкасы үйдегі бейнежазбалар және үнсіз фильмдердің тікелей көрсетілімдері арқылы қайта жанданды. Көптеген үнсіз фильмдердің бейнелері премьералық немесе көрсетім парақтарымен мәңгілікке сақталды.