Кіріспе

Ағылшын романісі және аудармашы Дороти Басси (24 шілде 1865 – 1 мамыр 1960) – Bloomsbury тобына жақын болған ағылшын романісі және аудармашы.

Отбасылық тарихы және балалық шағы

Дороти Басси Стрейси отбасының мүшесі, Джейн Стрейси мен Британ империясының әскери қызметкері және әкімшісі генерал-лейтенант сэр Ричард Стрейсидің он баласының бірі еді. Жазушы және сыншы Лайтон Стрейси және Фрейдтің алғашқы ағылшын тіліне аудармашысы Джеймс Стрейси – оның бауырлары болды. Ол Францияның Фонтенбло қаласындағы Лес Рушес қыздар мектебінде, содан кейін Мари Сувестр мектепті Англиядағы Алленсвудқа көшіргеннен кейін білім алды. Кейін ол Сувестрмен бірге мұғалім болып жұмыс істеді, ал оның шәкірттерінің бірі Элеонора Рузвельт еді.

Жеке өмір

1903 жылы Дороти (37) Матисспен танысқан француз суретшісі Саймон Буссиге (1870–1954) үйленді. Ол одан бес жас кіші, және Юрадағы Доль қаласынан келген аяқ шебердің ұлы. Леди Стречэйдің либералды көзқарасы оның нанмен табағын тазалап жатқанын көргенде күңкейді. Отбасылық оқиға "Ланкастер қақпасының құрылымын тебінді" (Холройд), және егде Штрахилердің наразылығына қарамастан, Дороти кейінірек ағасы Литон "ерекше батылдық" деп атаған нық қадаммен оған тұрмысқа шығуға бекінді. Дороти екі жынысты да жақсы көретін және леди Отолин Морреллмен махаббатқа берілді. Ол Э. М. Форстердің жақыны Чарльз Моронмен дос болды.

Жазу

Басси 1949 жылы Леонард пен Вирджиния Вульф құрған «Хогарт Пресс» баспасында «Оливия» атты романын анонимді түрде жариялады. Роман қыздар мектебіндегі эротикалық педагогиканың эмоционалды және сексуалдық атмосферасында өріліп, лесбияндық махаббатты суреттейді. Романның тақырыбы Мари Сувестр мектептеріндегі жеке тәжірибесімен қатар, Бюссидің 1931 жылғы «Mädchen in Uniform» неміс фильмін көруімен де байланысты болуы мүмкін, бұл фильм Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын Англияда көрсетілген. Сонымен қатар, Колеттің 1900 жылғы «Клаудин мектепте» романының да ықпалы болған болуы мүмкін. Бассидің романы француз тіліне аударылып, Розамонд Леманның кіріспесімен Францияда жарық көрді. 1951 жылы Жаклин Одри режиссерлік еткен «Оливия» фильмінде лесбияндық элементтер жұмсатылды. 1990 жылдары BBC радиосы романның драмалық нұсқасын эфирге шығарды. 1999 жылы оның романы «Publishing Triangle» басылымының «100 ең жақсы лесбияндық және гейлік роман» тізімінде 35-орынды иеленді. Бюсси француз жазушысы Андре Жидтің жақын досы болды, оны 1918 жылы жазда, 52 жасында кездейсоқ кездестіріп, оныңмен жандама хат алмасуды бастады. Ол Жидке зор құрметпен қарап, оның шығармаларын ағылшын тіліне аударды. Олардың қашықтықтанғы достығы 30 жылдан астам уақытқа созылды. Олардың хаттары Ричард Тедескинің «Андре Жид пен Дороти Бюссидің таңдамалы хаттары» жинағында жарияланды, сондай-ақ үш томдық француз басылымы да бар. Түпнұсқалары Британ кітапханасында сақтаулы. Оның қызы – суретші Джейн Симон Басси (1906–1960).

Мұра

Olivia Records – 1973 жылы әйелдер музыкасын жазу және тарататын мақсатта құрылған ұжым. Оның аты 1949 жылы Басси жазған «Оливия» романының басты кейіпкерінің құрметіне берілген (кейіпкер де, роман да «Оливия» деп аталады).