Кіріспе
Барбара Мэри Крамптон Пим (2 маусым 1913 – 11 қаңтар 1980) – ағылшын романисі. 1950 жылдары ол әлеуметтік комедиялар сериясын жариялады, олардың ең белгілілері – «Тамаша әйелдер» (1952) және «Бақыттың шыныаяғы» (1958). 1977 жылы сыншы Лорд Дэвид Сесил мен ақын Филип Ларкин оны ғасырдың ең бағаланбаған жазушысы деп атағанда оның мансабы қайта жанданды. Оның «Күзгі квартеті» (1977) романы сол жылы Букер сыйлығына ұсынылып, ол Корольдік әдебиет қоғамының мүшесі болып сайланды.
Barbara Mary Crampton Pym (2 June 1913 – 11 January 1980) was an English novelist. In the 1950s she published a series of social comedies, of which the best known are Excellent Women (1952) and A Glass of Blessings (1958). In 1977 her career was revived when the critic Lord David Cecil and the poet Philip Larkin both nominated her as the most underrated writer of the century. Her novel Quartet in Autumn (1977) was nominated for the Booker Prize that year, and she was elected as a Fellow of the Royal Society of Literature.
Ерте өмір
Барбара Мэри Кремптон Пим 1913 жылғы 2 маусымда Озвестри, Шропширде, 72 Уиллоу көшесінде дүниеге келді. Ол Ирена Спенсердің (Томас, 1886–1945) және Фредерик Кремптон Пимнің (1879–1966), заңгердің үлкен қызы еді. Ол Озвестридегі қыздар мектебінде білім алды. 12 жасынан бастап Ливерпульдің жанындағы Хьютон колледжінде оқыды. Пимнің ата-анасы жергілікті Озвестри опералық қоғамында белсенді болды және ол кішкентай кезінен бастап жазуға және шығармашылыққа ынталандырылды. Ол балалық шағының көп бөлігін Озвестридегі Морда-роудтағы Морда-лоджасында өткізді, онда 1922 жылы отбасы мен достарының қатысуымен «The Magic Diamond» атты алғашқы пьесасын қойды. 1934 жылы ағылшын тілі мен әдебиеті мамандығы бойынша екінші сыныпты құрметті дипломмен бітірді. 1930 жылдары ол бірнеше рет Германияға сапар шекті, елге деген сүйіспеншілігін дамытты, сонымен қатар жас нацистік офицер Фридберт Глюкпен романтикалық қарым-қатынас құрды. Бастапқыда Гитлерге құрметпен қарап, соғыс басталатынын күтпесе де, кейіннен өзінің «көре алмаушылығын» мойындады және Глюкке негізделген кейіпкерді жазып жатқан романынан алып тастады. 1939 жылдың басында Пим Джонатан Кейпке баспа жұмысына өтініш білдірді, бірақ сол кезде бос орын болған жоқ. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда оның жоспарлары өзгерді, 1941 жылы ол Бристольдегі цензура бөлімінде жұмыс істеді, кейін Әйелдердің Корольдік теңіз күштеріне қосылды. 1943 жылдан бастап ол теңіз пошталық цензурасында қызмет етті, соңында Неапольге жіберілді.
Жеке өмір
1946 жылғы маусымда Пим Лондондағы Халықаралық Африка институтында жұмыс істей бастады. Ол 1974 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін жұмыс істейтін "Африка" ғылыми журналының редакторының көмекшісі болды. Бұл оның кейбір романдарында, әсіресе "Тамаша әйелдер", "Періштелерден кем" және "Сәйкес келмейтін байланыс" романдарында антропологтарды кейіпкер ретінде пайдалануына әсер етті. Пимнің әпкесі Хилари 1946 жылы күйеуінен ажырасып, екеуі Пимликодағы пәтерге бірге көшіп келді. Кейін олар Куинс-парктегі үйге көшті. Пим бірнеше жақын қарым-қатынасқа түскеніне қарамастан, үйленбеді және баласы болмады. Оқушы кезінде олардың арасында Генри Харви (оксфордтық студент, ол өмірінің махаббаты болып қалды) және Руперт Глидоу болды. 24 жасында ол болашақ саясаткер Джулиан Америмен романтикалық қарым-қатынаста болды, ол одан алты жас кіші еді. 1942 жылы ол досы Онор Уайаттың күйеуі, BBC радио продюсері Гордон Гловермен қысқа ғана қарым-қатынаста болды. Гловер бұл қарым-қатынасты күрт тоқтатты, бұл Пимді қатты ауырлатты, ал Гловер 1975 жылы қайтыс болғанда ол 1942 жылғы күнделігін өртеп жіберді.
Бастапқы әдеби мансабы
Пим өзінің алғашқы романын, «Кейбір шалатты газель» атты туындысын 1935 жылы жазды, бірақ оны Джонатан Кейп және Голланц сияқты көптеген баспагерлер қабылдамады. 1936 жылы «Civil to Strangers» атты тағы бір роман жазды және келесі жылдары бірнеше повесть жазды, олар Пимнің қайтыс болғаннан кейін «Civil to Strangers» деген атпен жинақталды. 1940 жылы Пим «Крамптон Ходнет» романын жазды, ол да оның өлімінен кейін жарық көрді. Бірнеше жыл әйелдер журналдарына әңгімелер жібергеннен кейін, Пим «Some Tame Gazelle» романын қайта жазды, осы жолы 1950 жылы оны басып шығаруға Джонатан Кейп келісті. Ақын Филип Ларкин «Some Tame Gazelle» романын Пимнің «Гордость и предубеждение» романымен теңестірді. Роман соғысқа дейінгі ағылшын ауылындағы екі орта жастағы бойжеткеннің өмірін баяндайды, олар екеуіне де махаббат мүмкіндігі туады. Сол жылы Пимның «Есте сақтауға лайық нәрсе» атты радиоспектаклі де BBC арнасында қабылданды. Пимнің екінші романы «Тамаша әйелдер» (1952) жақсы қабылданды, бірақ үшінші романы «Джейн және Пруденс» (1953) көбінесе жарамаған пікірлер алды. Оның төртінші романы «Less than Angels» (1955) алдыңғы үш романына қарағанда нашар сатылды, бірақ ол Пимнің АҚШ-тағы тұңғыш романы болу үшін жеткілікті назар аударды. Twentieth Century Fox компаниясының өкілі фильм құқықтарын алу мақсатымен Англияға келді, бірақ ақыры бұл жоба сәтсіз аяқталды. Пимнің бесінші романы «Бақыттың бір шынысы» (1958) жағымсыз сынға ұшырады, Пим өзінің алғашқы алты романының ішінде осы туындысы ең нашар сынға ұшырағанын айтты. Алайда, гомосексуализмге көбінесе қарсылық көрсетілген және ерлер арасындағы гомосексуалдық қатынастар заңсыз болған дәуірде, мейірімді гомосексуалдық кейіпкерлерді енгізу, қазіргі заманғы сыншылардың қызығушылығын тудырды, соның ішінде The Daily Telegraph газеті де оған назар аударды. Пимнің алтыншы романы «Махаббатқа қайта оралмау» (1961) болды, онда екі әйел зерттеушінің көмекшісі бір ер адамға ғашық болады. Осы уақытқа дейін Пимнің барлық кітаптарында Англикан шіркеуінің қауымы немесе антропологтар бейнеленген, ал «No Fond Return of Love» екеуін де біріктіреді. Кітап Пимнің романдарына сыншылардың аз назар аудару үрдісін жалғастырды. Дегенмен, ол Tatler журналында оң пікір алды, сыншы былай деп жазды: мәтін = Мен Пим мырзаның мысықтай ақыл-ойы мен терең, жасанды емес мейірімділігіне ризамын, және біз ерекше, бет-жүзіне сақтап, ағылшын орта сыныбын оның қолында қауіпсіз қалдыра аламыз.
text= I love and admire Miss Pym's pussycat wit and profoundly unsoppy kindliness, and we may leave the deeply peculiar, face saving, gently tormented English middle classes safely in her hands.
"Шөл даладағы жылдар"
1963 жылы Пим өзінің жетінші романын – «Сәйкессіз байланыс» – Кейпке тапсырды. Жақында фирмаға қосылған редактор Том Машлер екі рецензенттің кеңесі бойынша қолжазбаны қабылдамады. Пим оған әділетсіздік көрсетілгенін айтып, наразылық білдірді, бірақ романның перспективасыз екені айтылды (ілтипатты, бірақ қатаң). Пим қолжазбаны қайта жөндеп, бірнеше баспагерге жіберді, бірақ нәтиже болмады. Пимге оның жазу стилінің көне болғаны және халықтың шағын қалалық бойжеткендер мен пасторлар туралы кітаптарға қызығушылық танытпайтыны айтылды. Ол жаңа авторлық стиль табуға мәжбүр болды, бірақ ақырында баспагерлердің танымал деп санайтын талғамға бейімделу үшін өзінің тым ескі екенін сезінді. Пимге кітап сатудың ең төменгі «экономикалық көрсеткіші» 4000 дана екені айтылды, ал оның 1950 жылдардағы бірнеше кітабы осы көрсеткіштің төмен болды. Осының салдарынан Пим 1962 жылдан 1977 жылға дейін ештеңе жариялаған жоқ. Дегенмен, ол роман мен әңгімелер жазуды және Халықаралық Африка институтындағы кәсіби қызметін жалғастыра отырып, қолданыстағы туындыларын жетілдіре берді. Пим Кейпті және Том Машлерді толық кешірген жоқ. Ол әпкесімен бірге «Машлер пудингі» деп аталатын десертті ойлап тапты, ол әлемшектің желесі мен сүттің қосындысынан тұрды. 1965 жылы ол хатта: «Менің кітаптарым қайтадан қабылдана ма екеніне әлі де қызығамын», – деп жазды. Пим 1968 жылы «Сүйкімді көгершін өлді» және 1970 жылы «Академиялық сұрақ» кітаптарын жазды. Ол «Dove» романын бірнеше баспагерге ұсынды, бірақ ол қайтадан қабылданбады. Алайда, оның бұрынғы романдары осы кезеңде қоғамдық кітапханалардағы үлкен сұранысқа байланысты қайта басылды. Пим 27 әңгіме жазды, олардың тек алтауы ғана оның өмірінде жарық көрді. Қалғандары Бодли кітапханасындағы Пим мұрағатында сақталады. 1961 жылы Пим Филип Ларкинмен хат алыса бастады, өйткені ол оның романдарына шолу жазуға дайындалып жатқан еді. Олар 19 жыл бойы, оның өліміне дейін үнемі хат алмасып тұрды. Олар алғаш рет 1975 жылдың сәуір айында Оксфордтағы Рэндольф қонақ үйінде кездесті. 1971 жылы Пимге сүт безінің қатерлі ісігі диагнозы қойылып, сол жақ сүт безінің мастэктомиясы жасалды. Операция сәтті аяқталды және ол қатерлі ісіктен құтылды. 1972 жылы Пим мен оның әпкесі Хилари Оксфордширдегі Финсток ауылындағы Барн Коттеджін сатып алды. Апалы-сіңлілі ауылдың қоғамдық өміріне белсенді қатысты. Пим 1974 жылы зейнетке шықты. Сол жылы ол жеңіл инсульт алды, ол уақытша дислексияға әкелді. Ол жазуын жалғастырып, 1976 жылы «Күздік төрттік» романын аяқтады, бірақ ол да Хамиш Гамильтон Лимитед баспасынан қабылданбады. Пим енді жарияланбаса да, ол Романтикалық романдар қауымдастығының сыйлықтар комитетінде жұмысқа орналасты.
Қайта табу және соңғы жылдары
1977 жылғы 21 қаңтарда «Таймс» әдеби қосымшасындағы мақалада жоғары деңгейдегі әдеби тұлғалар соңғы 75 жылдағы (басылымның өмір сүру мерзімі) ең төмен бағаланған және асыра бағаланған авторларын тізімдеді. Пимді Ларкин де, Лорд Дэвид Сесил де ең төмен бағаланған жазушы деп таңдады, және ол екі сарпшыдан таңдалған жалғыз автор болды. Осы мақаланың нәтижесінде 16 жылдан кейін Пимге деген әдеби қызығушылық қайта жанданды. Пим мен Ларкин 17 жыл бойы жеке хат алмасып тұрды, бірақ оның ықпалы оған жаңа баспа келісімшартын алуға бұрынғыдан көмектеспеді. Бірнеше баспа компаниясы қызығушылық танытты, соның ішінде оның бұрынғы баспашысы Кейп. Пим оларды Macmillan компаниясының пайдасына қабылдамады, ол сол жылдың күзінде «Quartet» романын басып шығаруға келісті. «Quartet» басылып шықпай тұрып, Macmillan 10 жыл бұрын аяқтағаннан бері қайта өңдеген «Сладкий голубь умер» романын жариялауға келісті. Кейп оның бұрынғы романдарын қайта басып шығарды, оларға әлі де құқықтары болды. BBC 1977 жылғы 21 қазанда эфирге шыққан «Мисс Пиммен шай ішу» бағдарламасы үшін Пиммен сұхбат жүргізді. «Quartet» романына жазылған пікірлердің көп бөлігі оң болды, ал роман 1977 жылғы Букер сыйлығына ұсынылды. Пим салтанатты шараға қатысты, бірақ сыйлық Пол Скоттқа, «Staying On» романы үшін берілді. Романның қайта жариялануы Пимді алғаш рет АҚШ-та танымал етті. E. P. Dutton оның барлық романдарының құқықтарын алды, бастапқыда «Excellent Women» және «Quartet in Autumn» романдарынан бастап, 1978 мен 1987 жылдар аралығында оның барлық туындыларын жариялады. Пимнің романдарының ашылуы және оның «қайта оралу» тарихы сол кезеңде АҚШ-та оны белгілі бір деңгейде танымал етті. Пим 1978 жылғы 1 тамызда «Desert Island Discs» бағдарламасында сұхбат берді, ол 2013 жылғы 2 маусымда, оның туғанына 100 жыл толуына орай BBC Radio 4 Extra арнасында қайтадан көрсетілді. Пимнің кейінгі романдары жоғары комедиялық дәстүрдегі бұрынғы туындыларына қарағанда көңіл көтеруден гөрі ойлы, терең мағыналы болды. 1977 жылдың ортасына қарай ол өзінің келесі романы «A Few Green Leaves» үшін идеяны ойлап тапты, ол оның соңғы романы болды. 1979 жылдың қаңтарында Пимнің ішіндегі ісік қатерлі екені анықталды, бұл 1971 жылы болған сүт безі қатерлі ісігінің қайталануы еді. Ол «A Few Green Leaves» романының жобасын аяқтаған кезде химиялық терапиядан өтті. Өмірінің қысқа ғана уақыт қалғанын сезіне отырып, ол өлім алдында романды аяқтауға тырысты. Ол әлдеқашан екінші бір романның сюжеті туралы ойластырған, ол әртүрлі әлеуметтік топтардан шыққан екі әйелдің өмірін, жастық шағынан бастап ересекке дейін, соның ішінде Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі оқиғаларын баяндауды жоспарлаған, бірақ ол осы жобаны бастауға үлкермеді. 1979 жылдың қазан айында Пим төсекке жатып қалды. «A Few Green Leaves» романының соңғы нұсқасына толық қанағаттанбаса да, ол оны Macmillan компаниясына тапсырды, ол 1980 жылы, оның қайтыс болуынан кейін жарияланды. 1980 жылғы 11 қаңтарда Барбара Пим 66 жасында сүт безі қатерлі ісігінен қайтыс болды. Оның қайтыс болуынан кейін, оның әпкесі Хилари оның туындыларын насияттап, 1993 жылы Барбара Пим қоғамын құруға қатысты. Өлімнен кейін «Crampton Hodnet», «An Academic Question» және «An Unsuitable Attachment» романдары Пимнің әдеби мұрагері, романист Хейзел Холтпен бірлесіп жарық көрді. Холт пен Хилари Пим сонымен қатар «Civil to Strangers and Other Writings» жинағын шығарды, ол Пимнің ерте жылдарындағы қысқа әңгімелер мен повестьтерден тұрды. Холт пен Хилари Пим тағы үш томдық кітап шығарды: Пимнің өңделген күнделіктері мен хаттарына негізделген «автобиография» «A Very Private Eye», Холт жазған Барбара Пимнің өміріне арналған биография «A Lot To Ask: A Life of Barbara Pym» және Пимнің романдарынан алынған рецепттерді қамтитын аспаздық кітап «A la Pym». Хилари 2004 жылдың ақпан айында қайтыс болғанға дейін Барн-Коттеджде тұрды. Пим әпкелері Финсток шіркеуінің маңында жерленген. 2006 жылы үйдің қабырғасына көк тақта орнатылып, ол тарихи орын екені белгіленді.
Мұра
Барбара Пим қоғамы, авторының жанкүйерлері құрған, 1993 жылы Санкт-Хильда колледжінде өткен Барбара Пимнің шығармашылығына арналған әдеби демалыстан кейін, 1994 жылдың 15 сәуірінде құрылды. Қоғам жыл сайынғы бас жиналысын әр қыркүйекте Санкт-Хильдада өткізеді. Барбара Пим қоғамы сонымен қатар Лондон қаласында көктемгі жиын және Массачусетс штатының Кембридж қаласында Солтүстік Америкадағы жылдық конференция ұйымдастырады.
Шығармалары мен тақырыптары
Бірнеше маңызды тақырыптар Пимнің туындыларын байланыстырады, олар сюжеттеріне қарағанда стилімен және кейіпкерлерді сомдауымен ерекшеленеді. Беткейінен қарағанда, олар ауылдық немесе лондондық өмірдің суреттері, әдеп-ғұрыпты сақтайтын комедиялар болып көрінеді, Англикан шіркеуімен, әсіресе ағылшын-католик приходтарымен байланысты әлеуметтік өмірді зерттейді. Пим өмірі бойы бірнеше шіркеуге барды, соның ішінде Барнстағы Святой Михаил және Барлық Періштелер шіркеуіне де қатысты, онда ол Парохиялық шіркеу кеңесінің мүшесі болды. Пим әйелдер мен ерлер арасындағы қарым-қатынастың көптеген қырларын, соның ішінде әйелдердің ерлерге деген құштарлығын, жеке тәжірибесіне сүйене отырып, терең зерттейді. Пим сондай-ақ, ашық гомосексуал кейіпкерлер туралы, әсіресе «Бақыттың шыны ыдысы» романында, жасымпаздықпен жазған алғашқы танымал жазушылардың бірі болды. Ол шіркеудегі оқиғалар арқылы қауымның және шіркеу тұлғаларының әртүрлі деңгейлерін бейнеледі. Диалог көбінесе терең иронияға толы. Кейінгі романдарда, әсіресе «Күздік квартет» және «Тәтті көгершін өлді» романдарының ішінде трагикалық ағым байқалады. Соңғы кезде сыншылар Пимнің романдарының антропологиямен тығыз байланысты екенін атап өтті. Мысалы, көрінеу наив баяндаушы Милдред Латбери («Тамаша әйелдер») іс жүзінде қатысушы-байқаушы рөлінде, Білімді қоғамның туыстық схемаларға ден қоюының құрылымдық функционализміне қарсы реакцияны көрсетеді. Тим Уотсон Пимнің романдарының сырттай тұрақты көрінетін әлеміндегі әлеуметтік өзгерістерге салған назарын функционализмнің статикалық әлеуметтік құрылымдарға баса назар аударуына сын ретінде қарастырады. Пимнің романдары мәтілік байланысымен белгілі. Пимнің барлық романдары ортағасырлық поэзиядан бастап Джон Китс және Фрэнсис Грэвилл сияқты жаңа туындыларға дейін, ағылшын поэзиясы мен әдебиетіне жиі сілтеме жасайды. Сонымен қатар, Пимнің романдары ортақ әлем ретінде жұмыс істейді, онда бір туындыдағы кейіпкерлер екінші туындыға көше алады. Көбінесе қайта пайда болу қысқаша эпизодтар немесе басқа кейіпкерлердің айтулары түрінде болады. Мысалы, Милдред Латбери мен Эверард Боунның арасындағы қарым-қатынас «Тамаша әйелдер» романының соңында ашық қалдырылған. Алайда, кейіпкерлер «Джейн мен Пруденс», «Періштелерден артық емес» және «Жараспайтын байланыс» романдарында айтылады немесе пайда болады, онда олардың некелері мен бақыты расталады. Антропологиялық қауымдастықтың жетекші мүшесі Эстер Кловис кейіпкері алғаш рет «Тамаша әйелдер» романында пайда болады, содан кейін оның өлімінен бұрын тағы екі романда көрінеді; оның еске алу рәсімі «Академиялық сұрақ» және «Бірнеше жасыл жапырақтар» романдарындағы екі түрлі (таныс емес) кейіпкердің көзқарасынан көрсетіледі. Эстер Кловис Африка журналының редакторының көмекшісі болған Пимнің алдыңғы қызметкері Беатрис Уайттан шабыт алған деп саналады.
Халықтық мәдениет және бедел
Оның романдарына алғы сөздерді А. Н. Уилсон, Джилли Купер және Александр Макколл Смит жазды. Филип Ларкин: "Жаңа Джейн Остинді оқығанша, жаңа Барбара Пимді оқығанды артық көремін" деді. Ширли Хаззард Пимнің шығармаларын "терімді, нәзік және ерекше батыл" деп сипаттады. Барбара Пимді оқып бітірген соң адамдар кімге қайта оралады? Жауап қарапайым: олар Барбара Пимге қайта оралады. 1992 жылдың 19 ақпанында британдық Bookmark телесериалы Джеймс Рансидің сценарийін жазып, режиссерлік еткен "Мисс Пимнің күндізгі саяхаты" (Miss Pym's Day Out) атты эпизодын көрсетті. Фильм Пимді (Патрисия Рутледж ойнады) 1977 жылғы Букер сыйлығының марапаттау рәсіміне қатысқан күнінен таңертеңнен кешке дейін көрсетеді, оның "Күздік төрттік" (Quartet in Autumn) романы осы сыйлыққа ұсынылған болатын. Сценарийге Пимнің хаттары мен күнделіктерінен алынған үзінділер енгізілген. Хилари Пим, Хейзел Холт, Джилли Купер, Том Машлер және Пенелопа Лайвли сияқты нақты тұлғалар Пимнің романдарынан актерлер орындаған үзінділермен салыстырылады. Фильм BAFTA Huw Wheldon сыйлығының "Үздік өнер бағдарламасы" номинациясына ие болды және Корольдік теледидар қоғамының "Үздік өнер бағдарламасы" сыйлығын жеңіп алды.