Кіріспе
2001 жылғы ФА Кубогының финалы – 2001 жылғы 12 мамырда Кардиффтегі Миллениум стадионында «Арсенал» мен «Ливерпуль» арасындағы футбол матчы. Бұл 2000–01 жылғы ФА Кубогының финалдық матчы, әлемдегі ең көне футбол нокаут жарысының 120-шы маусымы, ФА Кубогы, және оның тарихында бірінші рет Англиядан тыс жерде өткізілді, себебі оның әдеттегі орны, «Уэмбли» стадионы қайта құрылуда болды. «Арсенал» финалда он төртінші рет, ал «Ливерпуль» он екінші рет ойнады. Екі команда да ағылшын футболының ең жоғары лигасында, Премьер-лигада ойнағандықтан, жарысқа үшінші турдан қатысты. Әрқайсысы финалға жету үшін бес раундтан өтуі керек еді. «Арсеналдың» жолы салыстырмалы түрде оңай болды; «Куинс Парк Рейнджерс» клубын 6:0 есебімен жеңгеннен кейін, бесінші раундта кубок иесі «Челсиді» жеңіп, жартылай финалда жергілікті қарсыласы «Тоттенхэм Хотспурды» жеңу үшін қайта оянды. Ал «Ливерпуль» төменгі лигадағы «Транмир Роверс» және «Уайкомб Уондерерс» командаларын жеңу үшін көп күш жұмсады. Финалда британ аралдарынан тыс жерде туған екі бас жаттықтырушы алғаш рет ФА Кубогының финалында кездесті – француздық әріптестер Арсен Венгер мен Жерар Улье. Матч «Арсеналдың» қарқынын бақылап, мүмкіндіктер жасауымен, бірақ «Ливерпуль» қорғанысын бұза алмауымен ерекшеленді. Бірінші таймда «Арсенал» пенальти талабын қойды, бірақ төреші «Ливерпуль» қорғаушысы Стефан Хенхоздың Тьерри Анриге гол соғу мүмкіндігін кесіп тастамағанын шешті. Хенхоздың серігі Сами Хююпя екінші таймда бірнеше рет гол сызығынан допты шығарды, бірақ 72-ші минутта «Арсеналдың» есебін ашуына кедергі келтіре алмады. «Ливерпуль» жауабында өзгерістер жасап, 83-ші минутта теңестірді; «Арсеналдың» бос соққыны дұрыс ойнамауы Майкл Оуэнге гол соғу мүмкіндігін берді. Оуэн Ли Диксон мен Тони Адамсты озып өтіп, екінші голын соқты, бұл матчтың жеңімпаз голы болды. «Ливерпульдің» жеңісі 2000–01 маусымдағы бірегей үштікке қол жеткізудің екінші қадамы болды: олар ақпан айының соңында Лига кубогын жеңіп, төрт күннен кейін УЕФА кубогын ұтып алды. 2021 жылға дейін бұл «Арсеналдың» ФА Кубогының финалындағы соңғы жеңілісі болды, одан кейін келесі 7 матчта жеңіске жетті (2002, 2003, 2005, 2014, 2015, 2017, 2020 жылдар).
the women's event
The 2001 FA Cup final was a football match between Arsenal and Liverpool on 12 May 2001 at the Millennium Stadium, Cardiff. It was the final match of the 2000–01 FA Cup, the 120th season of the world's oldest football knockout competition, the FA Cup, and the first in the competition's history to be staged outside England, due to the ongoing reconstruction of its usual venue, Wembley Stadium. Arsenal appeared in their fourteenth final to Liverpool's twelfth. Given both teams were in the highest tier of English football, the Premier League, they entered the competition in the third round. Each needed to progress through five rounds to reach the final. Arsenal's progress was relatively comfortable; after scoring six past Queens Park Rangers, they knocked out holders Chelsea in the fifth round and later came from behind to beat local rivals Tottenham Hotspur in the semi final. Liverpool by contrast made hard work of overcoming lower league opponents Tranmere Rovers and Wycombe Wanderers in the latter rounds of the competition. The final marked the first time that two managers born outside the British Isles had met in an FA Cup final – French compatriots Arsène Wenger and Gérard Houllier. The match followed a familiar pattern of Arsenal dictating the pace and creating chances, but failing to breach the Liverpool defence. Arsenal had a penalty appeal turned down in the first half, when defender Stéphane Henchoz was judged not to have handled the ball to deny Thierry Henry a goalscoring opportunity. Henchoz's partner Sami Hyypiä made a series of goalline clearances during the second half, but was helpless to stop Arsenal taking the lead in the 72nd minute. Liverpool responded by making changes and equalised in the 83rd minute; Arsenal's failure to deal with a free kick presented Michael Owen the chance to score. Owen then outpaced Lee Dixon and Tony Adams to score his second and the match winner, two minutes before the end of normal time. Liverpool's victory marked the second part of their unique treble of the 2000–01 season: they had won the League Cup in late February and added the UEFA Cup four days later. As of 2021, this is the most recent time Arsenal have lost an FA Cup final, having won their next 7 appearances in a row. (2002, 2003, 2005, 2014, 2015, 2017, 2020)
Финалға дейінгі жол
ФА кубогы – ағылшын футболының басты кубок турнирі. Премьер-лигадағы клубтар ФА кубогының үшінші турында қатысады және қалған клубтармен бірге кездейсоқ жеребе тартады. Егер матч тең аяқталса, қайта матч өтеді, әдетте бірінші ойынды өз алаңында өткізген команданың стадионында. Лигалық матчтар сияқты, ФА кубогы матчтары да телеарналарға көрсету үшін таңдалған жағдайда өзгертілуі мүмкін, және бұл басқа турнирлермен сәйкес келмейтін жағдайларда жиі әсер етеді. Футбол қауымдастығы клубтардың турнирден шығуына жол бермеу үшін ережелер енгізген алғашқы маусым осы болды. Финал Премьер-лиганың соңғы турындағы ойындардан бір апта бұрын өтеді, бұл еурокубоктерде сәтті өнер көрсеткен клубтарға көмектесу үшін жасалған. Төртінші турда «Арсенал» «Лофтс Роудта» «Куинз Парк Рейнджерспен» кездесті. Қонақтардың алғашқы голы ойынның 30-шы минуты шамасында соғылды: қорғаушы Эшли Коул Питер Краучтың қақпаға бағытталған соққысын қақпадан шығарды, содан кейін «Арсенал» қарсы шабуылға шықты. Ли Диксонның пасы Крис Пламмерге тиді, ол өз қақпасына гол соқты. Вилторд бір минуттан кейін «Арсеналдың» есебін еселеді, ал QPR екінші таймның басында тағы да өз қақпасына гол жіберді, бұл қонақтардың жеңісін анықтады. «Арсенал» 6:0 есебімен жеңіске жетті, бұл клубтың ФА кубогындағы 64 жыл ішіндегі ең ірі жеңісі болды. Бесінші турда «Арсенал» өз алаңында кубок иегері «Челсимен» ойнады. Ойын барысында «Арсеналдың» орта қорғаушылары Олег Лужный мен Игор Степановс Джимми Флойд Хассельбайнктың жылдамдығына тойтарыс бере алмады, ол Тиери Анри «Арсеналды» алға шығарғаннан кейін «Челси» үшін теңестірді. Вилторд екінші таймда Роберт Пирестің орнына шығып, екі гол соқты, бұл матчтың нәтижесін шешті. Алтыншы турда «Арсенал» Бірінші дивизионның «Блэкберн Роверсімен» оңай жеңіске жетті, онда Вилторд турнирдің әр турында гол соғуын жалғастырды. Жартылай финалда «Арсенал» «Тоттенхэммен» кездесті, және жергілікті қарсыластары 14-ші минутта есепті ашты. Патрик Виейра «Тоттенхэм» капитаны Сол Кэмпбелл жарақат алғаннан кейін алаңнан шығарылғаннан кейін теңестірді. «Ливерпульдің» төртінші турдағы қарсыласы «Лидс Юнайтед» болды. Матч 2001 жылғы 27 қаңтарда «Элланд Роудта» 37 108 көрерменнің алдында өтті. Үйдегі команда көп уақыт допты бақылауда ұстады, бірақ «Ливерпульдің» қорғанысының мықтылығына тоқталды. Ойын аяқталуға екі минут қалғанда, қосымша уақытта шыққан Бармби жеңіс голын соқты, соққыдан қайтқан допты қайтару арқылы. Бармби «Ливерпульдің» екінші голы үшін де нәтижелі пас берді, Хескиге гол соғуға көмектесті. «Энфилд» бесінші турда «Манчестер Ситиді» қабылдады. Бұл «Ливерпуль» үшін шешуші аптаның бастауы болды, себебі олар апта ортасында УЕФА кубогында «Ромамен», ал содан кейін 2001 жылғы Футбол лигасы кубогының финалында «Бирмингем Ситимен» кездеседі. «Ливерпуль» ойынның бес минутында пенальти алды, өйткені қақпашы Никки Уивер 18 метрлік аймақта Владимир Шмичерді бұзды. Жари Литманен пенальтиді голға айналдырып, «Ливерпульді» алға шығарды, есеп 2:0 болды, себебі Хескидің соққысы Уивердің қақпасын тапты. Андрей Канчельскистің 28-ші минуттағы голы есепті 2:1-ге қысқартты, бірақ Шмичер мен Маркус Баббель екінші таймда гол соғып, «Ливерпульді» басымдыққа жеткізді. «Сити» табандылық танытып, ойынның қосымша уақытында екінші голын соқты: Шон Готердің соққысы қақпашы Сандер Вестервельдтің қақпасына кірді. Стив Йейтс жартылай уақыттан кейін «Транмир» үшін гол соқты, бірақ 52-ші минутта Стивен Джеррард допты қақпаға бағыттап, «Ливерпульдің» екі гол артықшылығын қалпына келтірді. Робби Фаулердің қатесі алмастырушы Уэйн Эллисонға гол соғу мүмкіндігін берді, бірақ шабуылшы 81-ші минутта пенальтиді голға айналдырып, өзін өтеді.
Стадионның өзгеруі
2000 жылдың қазан айында Уэмбли стадионы, финалды өткізуге дәстүрлі орын, жаңадан құрылыс жұмыстарын күтіп жабылды. Твикенхэм, Мюррейфилд және Вилла Парк сияқты басқа да мүмкіндіктерді қарастырғаннан кейін, ФА 2001 жылдың қаңтарында келесі үш кубок финалы Кардифф қаласындағы Мыңжылдық стадионында өтетінін жариялады. Осылайша, бұл жарыс Англиядан тыс жерде алғаш рет ұйымдастырылды. Мамыр айында жаңа алаң төселді, ал полиция M4 тас жолындағы қозғалысты жеңілдету үшін Лига кубогы финалына қарағанда үш қосымша шығу жолын ашты. Финалистерге барлығы шамамен 52 000 билет бөлінді, бұл бұрынғы Уэмбли финалдарына қарағанда шамамен 10%-ға көп. Финалға билеттердің бағасы 70 фунт стерлингтен асты, ең арзан билеттер 20 фунт стерлингке сатылды, ал қалғандары 40 және 55 фунт стерлинг тұрды. Ливерпуль бұл FA Кубогы финалына 12-ші рет қатысып отыр. Клуб кубокты бес рет жеңіп алған (1965, 1974, 1986, 1989, 1992 жылдары), ал алты финалда жеңіліске ұшырады, соңғысы 1996 жылы «Манчестер Юнайтед» командасына қарсы болды. «Арсенал» және «Ливерпуль» бұған дейін FA Кубогында он үш рет кездесіп, оның ішінде төрт рет қайта матч өткізген. Осы кездесулерде «Арсенал» жеңіске жетіп, «Ливерпульден» бес рет көп жеңді. Брайан Талботтың «Хайфилд Роудта» соққан голы «Арсеналға» 1:0 есебімен жеңіс сыйлады. «Ливерпульдің» бас жаттықтырушысы Жерар Улье 2000-01 маусымында кубок жарыстарында сәттілікке жетті; оның басшылығымен клуб алты жылдық үзілістен кейін «Лига кубогын» жеңіп, жүлдесіз қалды, сондай-ақ күнтізбелік жыл ішінде «Рома», «Порту» және «Барселона» командаларын жеңіп, 2001 жылғы УЕФА кубогының финалына өтті. Улье өз командасы FA Кубогы финалында аутсайдер саналатынына бейжай қарады және журналистерге: «Бізде үлкен еңбек этикасы және командалық бірлік бар. Клуб ретінде бір нәрсеге қол жеткізуге зор ықылас бар» деді. Матч алдындағы баспасөз конференциясында ол Хескидің финалда бастапқы құрамда ойнайтынын растады, бірақ Англиялық шабуылшымен кім серіктесетінін әлі шешпегенін айтты. Ол FA Кубогы матчтарын орталық аптаға жылдыруды қолдады, өйткені қазіргі жүйе ірі клубтар үшін тым ауыр: «Англияда FA Кубогына қатысатын команда чемпионатта қиындыққа тап болады, әсіресе егер олар Чемпиондар лигасына қатысса. Содан кейін көп ойындар болады, бір нәрседен бас тартуға тура келеді және мен FA Кубогына чемпионаттағы ұпайлардан бас тартым». Бұл екі қарсыластың бас жаттықтырушыларының Британ аралдарынан тыс жерде туылған алғашқы рет болды, сонымен қатар финалға көптеген халықаралық ойыншылар қатысқандықтан, шетелден көп көрермендер келеді деп күтілді.
Ойыннан кейінгі және кейінгі кезең
Хоуллиер «Ливерпульдің» ойынның басындағы көрсетіліміне көңіл бөлді және ойыншыларының ылғалды ауа райымен күресіп жатқанын байқады. Дегенмен, ол стандарттық жағдайларды гол соғу мүмкіндігі ретінде қарастырды және теңестіру голы финалды өз командасының пайдасына бұрды деп ойлады: «Сенім кенеттен қарсыластар лагеріне ауысады. Олардың ойынына әсер етеді, алаңдап, мазасыз болады, ал сіз өзіңіздің ойыныңызды жалғастыра бересіз». Матчтың жеңімпазы Оуэн өзіне сын айтқандарға сол аяғымен гол соғып жауап бергенін сезінді: «Маған сол аяғым жоқ деушілердің қате екенін дәлелдеу жақсы. Мен лигадағы ең нашар бас соққышы және сол аяғымен ойнайтын ең нашар ойыншы едім, ал сол аяғы жоқ Англиялық футболшы қалай ойнай алады? Бұл мен жақсарғанымды және жақсарып келе жатқанымды көрсетеді». Венгер «Арсеналдың» мүмкіндіктерін голға айналдыра алмауына өкініш білдірді: «Бұл маусым бойы қайталанды. Біз гол соға алмаймыз». Ол төрешінің Хеншозды алаңнан шығармағанына наразылық білдірді, әсіресе төрешінің көмекшісі Кевин Пайк оған «Ливерпуль» қорғаушысының тәртіп бұзғанын айтқаннан кейін. Маусымды сараптап көргенде Венгер бұл сәтсіздікке ұшыраған деп келіспеді: «Чемпиондар лигасының ширек финалына, ФА кубогының финалына және Премьер-лигадағы алғашқы үштікке бір маусымда ілесу оңай емес», – деді ол, бірақ құраманы күшейту үшін ойыншылар сатып алу қажеттігін мойындады. Генри «Арсеналдың» шабуылдық шебіне өзгерістер енгізуді талап етті және команданың «айып алаңында күтіп отыратын» гол соғуға дайын ойыншыға мұқтаж екенін сезінді. «Мен қанаттан жылдам жүгіріп, пас бергенімде, көбінесе допты қабылатын ешкім болмайды. Оуэн қаһарман болды, өйткені ол әрқашан дұрыс жерде тұрады. Бізге осындай гол соғушы керек», – деді ол. Финалды талқылаған журналистер мен сарапшылар «Ливерпульдің» жанкештілігін мақтады; радио комментаторы Алан Грин 2001 жылғы 14 мамырдағы «News Letter» бағанында былай деп жазды: «Олар ешқашан бас иеді. Сіздің қатарыңызда Майкл Оуэн сияқты ойыншы болғанда, кез келген жағдайды құтқаруға болады деп ойлайсыз, және олар керемет «Милениум» стадионында осыны дәлелдеді». «The Guardian» тілшісі Дэвид Лейси «Францияның Оуэні '98 Кардиффте қайта туды» деп мәлімдеді, ал «The Sunday Times» газетінен Хью Макилванни Оуэнды «ағылшын футболының шебер орындаушысы» деп атады. Макилванни 90 минут бойы «Арсеналдың» «жеңіліске ұшырағаны өкінішті» екенін айтты және Вейраның орта алаңдағы өнерін жоғары бағалады. Джеймс Лоутонның «The Independent» газетіндегі матч туралы есебі соншалықты жайдарлы болған жоқ; ол Генридің өнерін мақтағанмен, Оуэнмен салыстырғанда оның шешімсіздігі футболда «стиль емес, нәтиже маңызды» екенін көрсетті. Рон Аткинсон «The Guardian» газетінің тактикалық бағанында «Ливерпульдің» жеңіс голына «Арсеналдың» шабуылға құштарлығы себеп болғанын, бұл қорғаныста олқылықтарға әкелгенін атап өтті. Финалды Ұлыбританияда ITV және Sky Sports тікелей эфирде көрсетті, біріншісі ақысыз, ал Sky Sports 2 ақылы теледидар арнасы болды. ITV көрермендердің көп бөлігін қамтыды, бір түнде 7,8 миллион көрерменді тартты. Финалдан төрт күн өткен соң «Ливерпуль» УЕФА кубогын жеңіп, кубоктардың үштігін аяқтады, «Алавесті» 5:4 есебімен жеңді. 2001 жылғы 20 мамырда «Чарльтон Атлетикке» қарсы жеңіс «Ливерпульдің» Премьер-лигада үшінші орынға ие болуын қамтамасыз етті, соның арқасында 2001-02 жылғы УЕФА Чемпиондар лигасына жолдама алды. «Арсенал» маусымды лигада екінші орында аяқтады; «Ньюкасл Юнайтедке» қарсы теңдік оларға екінші орынды сақтап қалу жеткілікті болды. Бірнеше жылдан кейін жарық көрген өзінің автобиографиясында Джеррард «Ливерпульдің» жеңіске жеткеніне қуанғанын, бірақ «Арсеналдың» «ашулы» реакциясын сынға алды: «Венгер мен Люнберг қолмен ойнаған жағдайларға шағымданып жатыр. Шындықты қабылдаңдар, жігіттер. Бұл футбол. Есейіңдер». Ол ойыннан кейін бірнеше күн өткен соң қарсыласы Вейраны ерекше мақтады: «Менің жұмысым оны тоқтатуға тырысу еді, бірақ ол сол күні мені жеңіп шықты. Ол керемет ойыншы. Ол өте жақсы физикалық формада, және ол ойынның қарқынын анықтайды. Оны қарап үйрену арқылы көп нәрсе білуге болады». «Telegraph» газетіне берген сұхбатында Оуэн кубокты жеңудің «өмірімдегі ең жақсы күн болғанын, мен басқа кез келген ойыннан гөрі көбірек еске алатын және футбол ойнаған ең қызықты тәжірибем болғанын» айтты.