Кіріспе

Құс түрлері

Қызыл қасты пардалота (Pardalotus rubricatus) – Австралияға ендемік, кішкентай, жарқын түсті жәндік қоректі құс. Олар эвкалипт ағаштарында негізінен жәндіктерді іздеп жейді. Латын тіліндегі "rubricatus" сөзі "қызыл сары" деген мағынаны білдіреді, бұл олардың қызыл қасын сипаттайды. Басқа да белгілі аттары: қызыл қасты алмақұс, қоңыраулы құс, мүйісті қызыл қасты, ақшыл қызыл қасты, сары көзді, сары қасты және ақ немесе қызыл қас жақпардалота.

Таксономия

Қызыл қасты құсқұйрықтар Passeriformes орнына және Pardalotidae тұқымдастығына жатады, оның ішінде төрт түрі анықталған: қызыл қасты құсқұйрық (Pardalotus rubricatus), нүктелі құсқұйрық (Pardalotus punctatus), қырық нүктелі құсқұйрық (Pardalotus quadragintus) және жолақты құсқұйрық (Pardalotus striatus). Тарихи тұрғыдан Pardalotidae тұқымдастығына құсқұйрықтар мен acanthizid warblers, gerygones, scrubwrens және thorbills кіретін. Дегенмен, жақындағы филогенетикалық және морфологиялық зерттеулер құсқұйрықтардың acanthizid warblers-ке қарағанда бал жегіштермен жақын туыс екенін көрсетті, нәтижесінде бұл топ екі тұқымдастыққа бөлінді: Pardalotidae және Acanthizidae. Құсқұйрықтар, acanthizid warblers, бал жегіштер және bristlebird тұқымдастықтары біртұтас топты құрайды.

Кіші түрлер

Мэттьюс 1913 жылы Pardalotus yorki түршесін сипаттады. Олардың ареалы Карпентария шығанағының төменгі жағынан басталып, Квинслендтің Солтүстік бөлігіндегі Кейп-Йорк түбегі бойымен солтүстікке қарай кеңейеді. Морфологиялық және қауырсындық ерекшеліктері осы түршені номинативті түрден ажыратады.

Сипаттама

Ересек қызыл қашқан пардалоттар – орташа ұзындығы 105 мм және қанат ені 60–66 мм болатын ірі пардалоттар. Еркектердің салмағы шамамен 10,9 г, ал мекеңдердің салмағы 10,8 г. Еркек тарсұстың орташа ұзындығы 18,3 мм, ал мекең тарсұстың ұзындығы 18,5 мм.

Йорк түршесі кішірек, ұзындығы 100–120 мм және салмағы 9,3 г. Еркек тарсұстың орташа ұзындығы 17,4 мм, ал мекең тарсұстың ұзындығы 17,3 мм. Қанат ені 58–62 мм.

Қызыл қашқан пардалоттың түсі маусым бойынша өзгермейді және жыныстық дихроматизм байқалмайды. Ата түршесі rubricatus-тың көзі ақшыл, басы қара, ерекше ақ дақтармен және сарыдан құмдық сарыға дейін сары қабақтары бар. Оларда қызылдан қызғылт сарыға дейін қызыл маңдай және сары қанаттары бар сары төс бөлігі болады. Жас құстар ересектерге қарағанда көбінесе ақшыл болады. Олардың көзі зәйтүн түсті немесе ақшыл зәйтүн түсті, басы күңгірт, дақтары аз және сары-қызыл маңдайы болады.

Йорк түршесі ата түршеге қарағанда әдетте жарық түсті болады. Олардың көзі сабан түсті немесе сары, басы қара, ұсақ дақтармен; денесі мен мойнының артқы жағында ұсақ қара тілімдері бар. Оларда жарқын сары төс бөлігі, сары құйрық және қызғылт сары қанаттары болады. Жас йорк түршесінің түсі сипатталмаған.

Қызыл қашқан пардалоттың дауысы – ерекше бес немесе алты нотадан тұратын ән, бірінші нотасы қалған ноталарға қарағанда ұзақ және төменгі ырғақты, ал қалған ноталар ырғағы мен жылдамдығы артады. Еркектер азықтанған кезде аумағын ағаш қақпақтарының ішіндегі қорғаныштан жариялау үшін мерзімді түрде шақырады. Бұл дауыс розелланың дауысына ұқсас деп сипатталған.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Қызыл қасты пардалот Австралияның солтүстігі мен ортасынан, Батыс Австралияның оңтүстігі мен оңтүстік-орталық бөлігінен, Оңтүстік Австралияның солтүстік-шығысынан (Айр көлі алабы) Жаңа Оңтүстік Уэльстің оңтүстік-батысына дейін кеңінен таралған түр. Олар Ұлы құмды, Гибсон және Ұлы Виктория шөлдерінде де кездеседі.

Олар Австралияның орманды, бұталы, тропикалық, құрғақ және жартылай құрғақ аймақтарында тіршілік етеді. Су арналарының жанындағы, мысалы, өзен қызыл шатыры, кулиба орманды және малли сияқты биік евкалипт бұталы жерлер евкалипт ормандыларының ең қолайлы мекендемесі болып табылады.

Батыс Австралияның шөлейт құмды қырқалы аймағында қызыл қасты пардалоттар құмды төбелер арасында тараған қан ағаштары мен мәрмәр ыдыстардың жоғарғы қабаттарында қоректенеді. Олар қан ағаштары, төменгі акация және евкалипт-қағаз қабық ормандары, мулька, акация бұталы жерлер, спинифекс жазықтары мен шабындықтарында да тіркелген. Қызыл қасты пардалоттар құмды төбелерде, тасқабаттарда, аңғарларда және тасқын алқаптарында да мекендей алады.

Тамақ табу және тамақтану

Қызыл қашқан құсқұстар жыл бойы қозпайтын, азық іздейтін территорияларын сақтайтын құстар. Олар көбінесе жеке, жұптап немесе бес-алты құстан тұратын шағын топтарда кездеседі. Бұл құстар ағаштарда тіршілік етеді және уақытының көп бөлігін евкалипт ағаштарының жапырақтарында азық іздеумен өткізеді. Олардың "қапшақ тәрізді" мүсіні жапырақ бетінен жәндіктер мен еріншектерді (псиллидтердің шырыны) ұстауға арналған. Еріншектер құсқұстар үшін маңызды тағам көзі болып табылады, олар қант және көмірсулармен қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, олар буынтық аяқтылар, қоңыздар (Coleoptera түрі), жапырақ жегіш қоңыздар (Paropsis түрі), шыбықтар, масалар, гүл қоңыздары, жапырақ құрттары, қалқан құрттары, псиллидтер, аралар, құмырсқалар, егеуқұрттар және өсімдік жапырақтарымен қоректенеді.

Қорғау мәртебесі

Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) қызыл қабақты пардалотты ең аз қызығушылық тудыратын түр деп жіктеді. Оның популяциясының мөлшері нақты сандық мәндермен белгіленбегенімен, түр өмір сүретін аймақтарында кең таралған және оның популяциясы тұрақты деп есептеледі.