Кіріспе

Futureworld) – 1976 жылы шыққан американдық ғылыми фантастикалық триллер. Фильмді Ричард Т. Хефрон режисселік етіп, сценарийін Майо Саймон мен Джордж Шенк жазған. Бұл Майкл Крайтонның 1973 жылғы «Вестворд» фильмінің жалғасы және «Вестворд» франшизасының екінші бөлімі. Фильмде Питер Фонда, Блайт Даннер, Артур Хилл, Стюарт Марголин, Джон Райан және Юл Бриннер ойнайды, ол түс көру эпизодында пайда болады; ал түпнұсқа фильмдегі актерлердің ешқайсысы осы фильмде көрінбейді. «Вестворд» фильмінің авторы және режиссері Майкл Крайтон мен Metro Goldwyn Mayer студиясы осы туындыға қатыспады. Композитор Фред Карлин жұмысын жалғастырды. Фильм сюжетті «Вествордтан» өзге бағытта дамытуға тырысты, бірақ АҚШ сыншыларынан жағымсыз пікірлер алды. Француз сыншылары фильмді жоғары бағалады, ол Demain la Science Fiction журналындағы ең үздік ғылыми фантастика фильмдерінің тізіміне енді. Фильмді American International Pictures (оның алдында Metro Goldwyn Mayer, кейіннен AIP-нің мұрагері Orion Pictures сатып алған) түсірді. Одан кейін «Бейонд Вестворд» атты қысқамерзімді телесериал жарық көрді.

Сюжет

1985 жылы, Вестворд трагедиясынан екі жыл өткен соң, Делос корпорациясының иелері қауіпсіздікті жақсартуға 1,5 миллиард доллар жұмсап, Вествордты жапқаннан кейін саябақты қайта ашты. Жариялау мақсатында газет тілшісі Чак Браунинг пен тележурналист Трейси Баллард паркті шолуға шақырылды. Хабарлама жарияланбас бұрын Браунинг Делос қызметкерімен кездесуді ұйымдастырады, ол корпорацияға қатысты құпия ақпаратты білетінін айтады. Кездесу кезінде ақпарат беруші Браунингке конверт бергеннен кейін арқасынан атып өлтіріледі. Курортта қонақтар төрт тақырыптық саябақтан таңдай алады: Spaworld ("қартаю мен аурудың жойылған жері"), Medievalworld, Romanworld және Futureworld. Браунинг пен Баллард орбиталық ғарыш станциясын симуляциялайтын Futureworld-ті таңдайды. Роботтар секс пен бокс сияқты көңіл көтерулерге де қолжетімді. Оларды курорт бойынша доктор Даффи жетектеп, Делос ғажайыптарын көрсетеді, барлық мәселелер шешілгенін көрсетеді. Журналистер Бақылау орталығының толығымен роботтармен қамтылғанын көріп таңғалады. Сол түні олардың тамағына есірткіш қосылады, ал олар ұйықтағанда медициналық тесттер жүргізіліп, Делос олардың клондарын жасауға мүмкіндік алады. Ресейлік генерал мен жапон саясаткері де клондау үшін тексеріледі. Бірнеше сағаттан кейін бөлмесіне оралған Баллард қорқып оянады, оқиғаны жаман түс ретінде еске алады. Баллард пен Браунинг курорттың жер астындағы аймадарын зерттеу үшін жасырын шығады. Олар Eastworld паркін дамыту барысында жасалған үш самурайды шығаратын клондау машинасына соқтығысады. Самурайлардың қолына түсіп қалмас үшін Гарри есімді механик оларды құтқарады. Ол оларды өзінің пәтеріне алып келеді, онда ол Суперменнің екінші жағы бойынша Кларк деп атаған робот-механикпен бірге тұрады. Журналистер Гарримен сұхбаттасады, бірақ доктор Шнайдер мен екі күзетші оларды тоқтатып, бөлмелеріне қайтарады және сүйіседі. Келесі күні Баллард Делос арман жазу құрылғысын сынап жатқанда (оны құтқару, билеу және Қарулы атпен сүйісу арманы бар), Браунинг Гарримен кездесуге шығады. Гарри оны ешқашан кіре алмаған, бірақ роботтар үнемі кіретін есікке алып барады. Кілттің роботтың көзінде екенін түсінген Гарри роботты жойып, оның бетін ұрлайды. Олар Баллардпен бірге келіп, есікті ашады. Ішінде өздерінің клондары, сондай-ақ Ресей мен Жапония басшыларының клондары бар. Клондар Делос үшін жұмыс істеуге және түпнұсқаларын жоюға баулынады. Браунинг өзінің ақпарат берушісінің конверті әлемнің әртүрлі елдерінің басшылары туралы кесінділермен толтырылғанын түсінеді, Делос байлар мен билік иелерін клондап жатыр деген қорытындыға келеді. Үш адам келесі ұшақпен курорттан қашуға шешім қабылдайды. Журналистер өз пәтерлеріне оралады, онда Даффи оларды күтіп отырады; ол әлем басшыларын клондау арқылы Делос мүдделеріне ешнәрсе зиян келтірмейтінін және "дұрыс" басшылықсыз адамдар планетаны жоятынын түсіндіреді. Журналистерді клондау оңтайлы жарияланымды қамтамасыз етеді, бұл халықты Вестворд трагедиясы туралы ұмытуға мүмкіндік береді. Браунинг Даффиге шабуыл жасайды, бірақ Даффидің табиғи емес күші оны оңай жеңеді. Баллард дәрігерді екі рет атып өлтіреді, ал Браунинг Даффидің бетін қашап, оның робот екенін көрсетеді. Гарри журналистермен кездесуге асығып бара жатқанда, ол Браунингтің клонына тап болады, ол оны өлтіреді. Баллард пен Браунингті өздерінің көшірмелері қуып жетеді, олардың өмірі туралы егжей-тегжейлі мәліметтермен мазақтайды. Ақырында, әр жұптың біреуі өлтіріледі, бірақ кім қалғаны белгісіз. Олар бір-бірін тапқанда, Браунинг Баллардты ұстап алып, сүйеді. Соңында олар басқа қонақтармен бірге курорттан шығып бара жатқанда, доктор Шнайдер олар клондар екеніне көз жеткізу үшін олармен кездеседі. Журналистер Делос үшін оң пікірлер жазатындарын растайды, бірақ олар шығу жолына жеткенде, Баллардтың ауыр жарақат алған клоны оған қарай сүрініп келеді және Шнайдер өзін алданып қалғанын тым кеш түсінеді. Браунинг Баллардқа өзінің редакторы Делос туралы мақала жариялайтынын, олардың не істеп жатқанын бүкіл әлем білетінін және оны сүйгені оның көшірме екенін білу үшін болғанын айтады.

Өндіріс

Фильмді Metro Goldwyn Mayer жасады, ол Westworld фильмін жасаған болатын. Майкл Крайтон жалғастыруға қатысуды қаламады, сондықтан олар түпнұсқа продюсер Пол Лазарус III-ге жүгінді. Ол роботтардың әлемдік көшбасшыларды клондау арқылы басқару идеясын дамытты. Ол жазушыны тауып, сценарий жазды; MGM сол жылы тек бір ғылыми-фантастикалық фильмді жасауға шешім қабылдады – «Логанның қашуы». «Болашақ әлемі» жобасы тоқтап қалды. Лазарус фильмді өндіріске алып, тарату үшін басқа студияларды табуда қиындыққа тап болды, себебі MGM одан бас тарғаннан кейін басқа студиялар шатасып, күдікпен қарады, әсіресе түпнұсқа фильм MGM үшін қаржылық сәттілікке жеткендіктен. Лазарусқа MGM-нің бұрынғы президенті Джеймс Т. Обри жүгініп, фильмді түсіруге көмектесе алатынын айтты. Ол Сэмюэл З. Аркоффтың «American International Pictures» компаниясынан қаржыландыруды ұйымдастырды. «Болашақ әлемі» 3D компьютерлік графиканы (CGI) қолданған алғашқы толық метражды фильм болды. CGI анимациялық қол мен бетті жасау үшін қолданылды. Анимациялық қол Эдвин Кэтмуллдің сол қолының цифрлық көшірмесі еді, ол 1972 жылғы оның тәжірибелік қысқа фильмінен алынған. Анимациялық бет Фред Парктің 1974 жылғы тәжірибелік қысқа фильмі «Faces & Body Parts» фильмінен алынған. Фильмде кейіпкерлерді фонға енгізу үшін 2D цифрлық композиция техникасы да қолданылды. «Болашақ әлемі» «Логанның қашуы» фильмінен алынған «Логанның пәтер жиынтығын» пайдаланып, оны «Болашақ әлемі» барына айналдырды.

Түсірілім

Фильмнің көп бөлігі Үлкен Хьюстон аймағында түсірілді, оның ішінде Интерконтинентальдық әуежай, Джонс Холл және Джонсон ғарыш орталығы. Фильмде қаланың астында өтетін Хьюстонның жер асты жаяу жүргіншілер туннель жүйесі арқылы қуалау сахнасы бар.

Шығару

Лазарус фильмнің "өте жақсы фильм емес екенін" мойындайды, бірақ оның нашар коммерциялық көрсеткіштерін AIP компаниясының "Уақыт мәселесі" (1976) атты беделді фильміне көңіл бөлгенімен түсіндірді.

Сыни қабылдау

Ричард Эдер фильмді «Нью-Йорк Таймс» газетінде сынап, Баллардтың фильмдегі сөзін келтірді: «Бұл су таратқыш стансасына сапар сияқты қызықсыз». Эдер осы фразаның өзіндік нұсқасын жасап, фильмнің «Астротурфта жалаң аяқ жүгірудей әсерлі екенін» мәлімдеді. Ол былай деп қосты: «Бұл – компьютерлерге толы, бірақ ойдан мүлдем құр, ең қарапайым ғылыми-фантастикалық фильм». Данер мен Фонда фильмде «ешқандай рөл атқармағанын» жазып, «Futureworld-те түсу – актер үшін мемлекеттік жәрдем алумен тең» деген қорытындыға келді. «Чикаго Трибьюн» газетінің Джин Сискел фильмге төрт жұлдыздың екісін берді және «ақылсыз сюжетті» сынады, бірақ ол фильмде «алғашқы Джеймс Бонд фильмдерінен бері ең жақсы гаджеттер бар екенін» айтты. «Болашақ әлемі» осы құрылғылардың көбісін ойластыра алмағаны өкінішті». «Variety» журналының Артур Д. Мерфи: «Futureworld» үш жыл бұрынғы MGM-нің «Westworld» фильмінің сәтті жалғасы болып табылады. Ричард Т. Хефрон, режиссерлік жұмысындағы екінші фильмінде, жеке драманы гаджеттердің монтаждалуы арқылы шеберлікпен дамытады». «Лос-Анджелес Таймс» газетінің Кевин Томас фильмді «өте сирек кездесетін, түпнұсқасынан әлдеқайда жақсарған жалғас» деп атады. Гари Арнольд «The Washington Post» газетінде былай деп жазды: «Futureworld-тегі оқиғалардың артында, «Westworld» фильмінен айырмашылығы, ешқандай ақыл мен тартымдылық жоқ. Мұндағы басты құпия – бұл тек ескі әңгіме. Парктің менеджерлері – ықпалды қонақтарды клондап, клондарға түпнұсқаларын жоюды бұйыратын билікке құмар ғалымдар». «The Monthly Film Bulletin» журналының Джон Пим сценарийшілердің өздігінен бағдарламаланатын роботтардың қызықты мүмкіндіктерін зерттемегеніне көңілі толмады, олардың орнына «ойыншыларды капер фильмінің стандартты ойын-сауықтары арқылы жүргізумен ғана айналысқан сияқты». Rotten Tomatoes веб-сайтында фильмге он бір сын бойынша 36% мақұлдау көрсетілген, ал орташа бағасы 10-нан 4,7 балды құрайды.

Балама нұсқасы

Телевизиядағы алғашқы көрсетілімі үшін, Браунингтің доктор Шнайдерге орта саусағын көрсеткен көрінісінің басқаша нұсқасы түсірілді. Оның орнына ол "бра д'онер" (bras d'honneur) жасады.

Үй медиасы

2011 жылдан бастап, «Futureworld» фильмі 2010 жылдың желтоқсанында АҚШ-та VHS, CED, LaserDisc және DVD форматтарында MGM компаниясынан шығарылды, сондай-ақ DVD форматта бірқатар шетелдік елдерде де жарық көрді. 2011 жылдың 2 желтоқсанында «Futureworld» Германияда Blu-ray (неміс және ағылшын дыбыс жолдары) форматтарында шығарылды. Цифрлық нұсқасы кең экранды форматта қолжетімді. Shout! Factory 2013 жылдың 26 наурызында «Futureworld» фильмін Blu-ray дискісінде жарыққа шығарды.