Кіріспе

Орыс және совет сахналық актрисасы, орыс-неміс актері

Ольга Леонардовна Книппер Чехова (Ольга Леонардовна Книппер Чехова; 21 қыркүйек 1868 [е.с. 9 қыркүйек 1868] – 22 наурыз 1959) – орыс және совет сахналық актрисасы. Ол Антон Чеховқа үйленген. Книппер 1898 жылы Константин Станиславский құрған Мәскеу өнер театрының 39 негізгі мүшесінің бірі болды. Ол "Шағала" (1898) пьесасында Аркадинаны, "Ваня аға" (1899) пьесасының Мәскеудегі тұңғыш көрсетілімінде Еленаны сомдады, сондай-ақ "Үш қарындас" (1901) пьесасында Маша мен "Шершін бақшасы" (1904) пьесасында Мадам Раневская рөлін алғаш ойнады. Ол 1901 жылы осы пьесалардың авторы Антон Чеховқа үйленді. 1943 жылы театр "Шершін бақшасы" пьесасын 300-ші рет қойғанда ол қайтадан Раневская рөлін ойнады.

Ерте өмір

Книппер 21 қыркүйек 1868 жылы (ескі стиль бойынша 9 қыркүйек 1868 жыл) Глазов қаласында Австрияда туған Леонхардт Август Книппер мен Балтық немісі тегінен шыққан орыс Анна Ивановна фон Сальцаның отбасында дүниеге келді. Әке-шешесі неміс болғанымен, әкесі Ресейді олардың отбасылық мұрасы деп есептеді. Ольга туған шақта әкесі Леонард Еуропалық Ресейдің солтүстік-шығысындағы Глазовтағы фабриканың басшысы болды. Ол дүниеге келгеннен кейін екі жыл өткен соң, отбасы Мәскеуге көшіп келді, онда олар жоғары орта тапқа тән өмір салтына бейімделді. Константин мен Владимир екі ағасының арасында өскен Ольгаға ерекше қамқорлық жасалды. Ол қыздарға арналған жеке мектепке барып, француз, неміс және ағылшын тілдерін мүжілді, ал қатаң оқу күндерінен кейін музыка және ән сабақтарын алды. Ол сурет салуда үлкен дарыны бар екенін көрсетті және кешкі ас кезінде достары мен туыстарына фортепианода сүйемелдеп, өнер көрсетті. Алайда, қабылдаған елінің әлеуметтік нормаларына сәйкес келуге тырысқан әкесі, Ольганың мұраты үйлену және үй шаруасын жүргізумен шектелуі керек екенін анық айтты. Әкесі талантты әнші және пианист болғанымен, өнерде мансап жасау мүмкіндігінен айырылып, Ольга да солай болуы керек деп ойлады. 1894 жылы Ольганың әкесі күтпеген жерден қайтыс болды, 25 жастағы қызы мен анасын өте мөлшерлі қарызбен қалдырды. Олар күнкөрісін табу үшін музыка және ән сабақтары беріп, бес қызметшісінің төртеуін жұмыстан шығарып, кішкентай пәтерге көшіп кетті. Ольганың сахнада сәтті актриса болу үміті әлі де сарқылмаған еді. Анасының келісімінсіз өз ниетін іске асыру және әлеуметтік байланыстарынан бас тарту – оның жасауға дайын болған құрбандықтары еді: «Өмірімде шын ниеттен бір нәрсені қалағанда, оны жете алатыныма сеніп, белсенді әрекет етсем, әрқашан сәттілікке жеттім және өз жолымнан бұрғанды ешқашан өкінген емеспін», – деп жазды ол.

Мансап

Ол қысқа ғана уақытқа Малый театрының драма мектебіне түсті, бірақ бір айдан кейін оқуын тоқтатты. Анасының ықыласымен Ольга Филармония мектебіне қабылданды, онда оны болашақ Мәскеу өнер театрының негізін қалаушы Владимир Немирович-Данченко оқытты. Немирович Книпперді және оның құрдасы Всеволод Мейерхольдты (кейін Революциядан кейін орыс театрының ең белгілі тұлғаларының бірі атанды) Константин Станиславскиймен таныстырды. Книппер мен Мейерхольдқа сенімділікпен айта отырып, Немирович өзінің және Станиславскийдің жаңа театр ұжымын құруды жоспарлап отырғанын мойындады. Немирович екі актерге осы ұжымға қосылуға шақырылатынын және оны даңққа жеткізуге көмектесетінін уәде берді. Көп апталар өткен соң, жаңа ұжымды құру үшін қажетті қаржы жиналды. Ұжым Пушкинода бас қосты, онда Станиславский Книппер мен басқа мүшелерге арналып сөз сөйлеп, олардың барлығының "Ресейдегі алғашқы рационалды, адал және баршаға қолжетімді театрды" құруға өмірін арнауын үміттенедінін жеткізді.

Чехов

9 қыркүйекте Ольганың 30 жасқа толған күні «Шағалақ» пьесасына репетиция жасап жатқанда, ол Ресейдің ең ізделісті әдеби еркек тұлғасы және «Шағалақ» пьесасының авторы Антон Чеховпен танысты, ол кезде 38 жаста болған. Книппер мен Чехов келесі бірнеше жыл бойы телеграммалар мен хаттар алмастырды, ал Ольга Чеховтың кіші қарындасы Машамен жақын танысты. Алғашқыда қысықтап, әзілдескен хаттар, бірақ кейін бір-бірінен алыс тұрғаны үшін терең өкініш пен махаббатқа толы хаттарға айналды. Ольганың шын ниеттері оның хаттарында ашық көрінді. Оның көңіл күйінің жиі өзгеруі, ұшқынды мінезі және кейде көтеріңкі көңілі Чеховты күдікпен ұстады. 1900 жылдың қысында Чехов Ялтадан Мәскеуге «бір жақсы актриса» ойымен жазған жаңа пьесасымен оралды. «Үш қарындас» пьесасында сен үшін керемет рөл бар. Маған он рубль берсең, оны саған беремін, әйтпесе басқа актрисаға беремін», - деп жазды Чехов Ольгаға. Ольга Книппер мен Чеховтың «Үш қарындас» пьесасындағы Маша кейіпкерінің арасында көптеген ортақ белгілер болды. Книппер үш қарындас пен бір бауырдың ортаңғысы рөлін ойнауға тиіс болды. Төрт ағай-інінің арасындағы жалғыз үйленгені және «үш қарындастың ең өзгеше және таланттысы». Француз, неміс және ағылшын тілдерін білетін, сонымен қатар бірінші сыныпты пианист болатын мәдениетті және нәзік әйел бейнесін сомдау Книппер үшін қиын болған жоқ, өйткені ол бұл дағдыларды бұрыннан меңгерген. Книппер Маша рөлін ойнағаны үшін көп мақтау алды, бұл Чеховты қатты қуантты. Антон Чехов пен Ольга Книппер 1901 жылдың 25 мамырында Мәскеудегі Кресттің Көтерілуі шіркеуінде үйленді. Бұл кенеттен болған, шағын той болды, оны Чеховтың анасы мен әпкесі, сондай-ақ Ольганың анасынан басқа ешкім білмеді. Көптеген жақын достары мен туыстары осы құпияға ренжіді. Олардың некесі 1904 жылы Чехов туберкулезден қайтыс болғанда аяқталды. 1902 жылы оның жатыр сыртындағы жүктілігін жою операциясы жасалғаны туралы айтылады. Концепция олар Чеховпен уақытша бөлек тұрған кезде болған болуы керек, сондықтан ол әке бола алмады; Чехов дәрігер болғандықтан, ол мұны түсінген болар.

Өлім

Ольга Леонардовна Книппер-Чехова өмірінің соңына дейін Мәскеу өнер театрында жұмыс істеді. 1959 жылдың 22 наурызында 90 жасында Мәскеу қаласында, КСРО-да қайтыс болды.