Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Орыс драматургі және жазушысы (1871–1919)
өзбекстандық спортшы
Russian playwright and writer (1871–1919)
the Uzbekistani athlete
Леонид Николаевич Андреев (Леони́д Никола́евич Андре́ев, 21 тамыз 1871 [е.с. 9 тамыз 1871] – 12 қыркүйек 1919) – орыс драматургі, романист және әңгімелер жазушысы, орыс әдебиетіндегі экспрессионизмнің негізін қалаушысы саналады. Ол күміс дәуір әдебиетінің ең талантты және жемісті өкілдерінің бірі болып есептеледі. Андреевтің стилі әдебиеттегі реализм, натурализм және символизм мектептерінің элементтерін үйлестіреді. Оның 25 пьесасының арасында 1915 жылы жазған "Шапалақталған" пьесасы ең бағалы туындысы деп танылады.
Leonid Nikolaievich Andreyev (Леони́д Никола́евич Андре́ев, 21 August 1871 [O. S. 9 August 1871] – 12 September 1919) was a Russian playwright, novelist and short story writer, who is considered to be a father of Expressionism in Russian literature. He is regarded as one of the most talented and prolific representatives of the Silver Age literary period. Andreyev's style combines the elements of realist, naturalist, and symbolist schools in literature. Of his 25 plays, his 1915 play He Who Gets Slapped is regarded as his finest achievement.
Өмірбаян
Орылда, Ресейде орта таптан шыққан Андреев Мәскеу мен Санкт-Петербургте заңгерлік білім алды. Оның анасы ескі поляк аристократиялық, бірақ кедей отбасынан шыққан, сонымен қатар украин және фин тегі бар екенін айтты. Ол Мәскеудегі күнделікті газеттің сот хабаршысы болып жұмыс істеді, өзінің қарапайым қызметіне ерекше назар аудармай, күнделікті міндеттерін орындады. Осы уақытта ол өлеңдер жазып, оларды жариялауға тырысты, бірақ көптеген баспагерлер оның туындыларын қабылдамады. 1898 жылы Мәскеудегі «Курьер» (газета) газетінде оның «Баргамот и Гараська» («Баргамот және Гараська») атты алғашқы әңгімесі жарық көрді. Бұл оқиға Максим Горькийдің назарына түсіп, Андреевке әдеби шығармашылығына көңіл бөлгені жөн екенін кеңес берді. Андреев заңгерлік қызметін тастап, тез арада әдебиетте танымал болды, және екі жазушы көп жылдар бойы дос болып қалады. Горький арқылы Андреев Мәскеудегі «Среда» әдеби тобының мүшесі болды және көптеген шығармаларын Горькийдің «Знание» жинақтарында жариялады. Андреевтің алғашқы әңгімелер мен повестьтер жинағы 1901 жылы жарық көрді, тез арада ширек миллион дана сатылып, оны Ресейде әдеби жұлдызға айналдырды. 1901 жылы «Стена» («Қабырға»), ал 1902 жылы «В тумане» («Бұлтта») және «Бездна» («Құдық») жарық көрді, соңғысы Лев Толстойдың «Крейцер сонатасына» жауап ретінде жазылған. Осы екі әңгіме жыныстық қатынас туралы ашық әрі батыл айтылғандықтан, үлкен дау тудырды. 1898 жылдан 1905 жылға дейін Андреев көптеген тақырыптарды қамтитын көптеген әңгімелер жариялады, оның ішінде Ресей провинциясының өмірі, сот және түрмедегі оқиғалар (онда ол өзінің кәсіби тәжірибесінен материалдар қолданды) және медициналық орта. Психология мен психиатрияға деген қызығушылығы оған адамның жан-дүниесіне терең үңілуге және кейіннен орыс әдебиетінің классикалық кейіпкерлеріне айналған есте қаларлық тұлғаларды бейнелеуге мүмкіндік берді, мысалы 1902 жылғы «Мысль» («Ой») әңгімесінде. Бірінші революция (1905) кезінде Андреев демократиялық идеалдарды қорғаушы ретінде әлеуметтік және саяси пікірталасқа белсенді қатысты. Оның бірнеше әңгімелері, соның ішінде «Красный смех» («Қызыл күлкі», 1904), «Губернатор» («Губернатор», 1905) және «Рассказ о семи повешенных» («Жазықсыз асылған жеті адам», 1908) осы кезеңнің рухын бейнеледі. 1905 жылдан бастап ол көптеген театрлық драмаларды жазды, оның ішінде «Жизнь человека» («Адамның өмірі», 1906), «Царь Голод» («Аштық патшасы», 1907), «Черные маски» («Қара маскалар», 1908), «Анафема» («Анафема», 1909) және «Дни нашей жизни» («Біздің өміріміздің күндері», 1909). «Жизнь человека» 1907 жылы Константин Станиславский (Мәскеу өнер театрымен) және Всеволод Мейерхольд (Санкт-Петербургте) – ХХ ғасырдың орыс театрының екі көрнекті өкілі – сахналады. Андреевтің 1905 жылғы революциядан кейінгі туындылары көбінесе абсолютті пессимизмді және үмітсіздік сезімін көрсетеді деп түсіндіріледі. ХХ ғасырдың екінші онжылдығының басында оның атағы төмендеді, өйткені футуристер сияқты жаңа әдеби күштер жылдам танымал болды. Андреев өзінің ең танымал туындысы – «Кто вбил гвозди» («Кімге шапалақ соққы береміз») пьесасын 1915 жылдың тамызында, Мәскеу өнер театрында 27 қазанда өткен әлемдік премьерадан екі ай бұрын аяқтады. 1922 жылы Грегори Зилбооргтың орыс тілінен ағылшын тіліне жасаған аудармасы негізінде Бродвейде сәтті қойылым қойылды. «Бельгияның қайғысы» пьесасы соғыс басталғанда бельгиялықтардың неміс басқыншыларына қарсы көрсеткен ерліктерін мақтау үшін жазылды. Ол Америка Құрама Штаттарында, сондай-ақ «Жизнь человека» (1917), «Изнасилование Сабинских женщин» («Сабин әйелдеріне жасалған зорлық», 1922), «Кто вбил гвозди» («Кімге шапалақ соққы береміз», 1922) және «Анафема» (1923) пьесалары қойылды. «Кімге шапалақ соққы береміз» фильмінің танымал нұсқасын 1924 жылы MGM студиясы түсірді. Оның кейбір туындыларын Томас Селтцер ағылшын тіліне аударды. Павел Кохауттың «Ой» әңгімесі негізінде жасаған «Бедный убийца» («Кедей кісі өлтіруші») пьесасы 1976 жылы Бродвейде ашылды. Ол Тарас Шевченконың немересі Александра Велигорскаяға үйленді. Ол 1906 жылы босанғаннан кейін қызбадан қайтыс болды. Олардың екі ұлы болды: Даниил Андреев, ақын және мистик, «Роза Мира» кітабының авторы, және Вадим Андреев. 1908 жылы Леонид Андреев Анна Денисевичке үйленді және екі кішкентай ұлын бөліп, үлкен ұлы Вадимді өзімен бірге қалдырып, Даниилді Александраның әпкесімен бірге тұруға жіберді. Вадим Андреев ақын болды. Ол Паризде тұрды.
Born in Oryol, Russia, to a middle class family, Andreyev originally studied law in Moscow and in Saint Petersburg. His mother hailed from an old Polish aristocratic, though impoverished, family, while she also claimed Ukrainian and Finnish ancestry. He became a police court reporter for a Moscow daily, performing the routine of his humble calling without attracting any particular attention. At this time he wrote poetry and made a few efforts to publish it, but most publishers rejected his work. In 1898 the Курьер (газета) newspaper in Moscow published his first short story, "Баргамот и Гараська" ("Bargamot and Garaska"). This story came to the attention of Maxim Gorky who recommended that Andreyev concentrate on his literary work. Andreyev eventually gave up his law practice, fast becoming a literary celebrity, and the two writers remained friends for many years to come. Through Gorky, Andreyev became a member of the Moscow Sreda literary group, and published many of his works in Gorky's Znanie collections. Andreyev's first collection of short stories and short novels (повести) appeared in 1901, quickly selling a quarter million copies and making him a literary star in Russia. In 1901 he published "Стена" ("The Wall"), and in 1902, "В тумане" ("In the Fog") and "Бездна" ("The Abyss"), which was a response to "The Kreutzer Sonata" by Leo Tolstoy. These last two stories caused great commotion because of their candid and audacious treatment of sex. From 1898 1905 Andreyev published numerous short stories on many subjects, including life in Russian provincial settings, court and prison incidents (where he drew on material from his professional activity), and medical settings. His particular interest in psychology and psychiatry gave him an opportunity to explore insights into the human psyche and to depict memorable personalities who later became classic characters of Russian literature, such as in the 1902 short story "Мысль" ("Thought"). During the time of the first Russian revolution (1905) Andreyev participated actively in social and political debate as a defender of democratic ideals. Several of his stories, including "The Red Laugh" ("Красный смех", 1904), Governor ("Губернатор", 1905) and The Seven Who Were Hanged ("Рассказ о семи повешенных", 1908), captured the spirit of this period. Starting from 1905 he also produced many theatre dramas, including The Life of Man (1906), Tsar Hunger (1907), Black Masks (1908), Anathema (1909), and The Days of Our Life (1909). The Life of Man was staged by both Konstantin Stanislavsky (with his Moscow Art Theatre) and Vsevolod Meyerhold (in Saint Petersburg), two leading lights of Russian theatre of the twentieth century, in 1907. Andreyev's works of the post 1905 revolution period are often interpreted to represent the evocation of absolute pessimism and a despairing mood. By the beginning of the second decade of the century his fame began to wane as new literary powers such as the Futurists rapidly came to prominence. Andreyev completed his most well known work, the play He Who Gets Slapped, in August 1915, just two months before its world premiere at the Moscow Art Theatre on 27 October 1915. A critically successful Broadway production, using an English language translation of the original Russian by Gregory Zilboorg, was staged in 1922. A play, The Sorrows of Belgium, was written at the beginning of the War to celebrate the heroism of the Belgians against the invading German army. It was produced in the United States, as were the plays, The Life of Man (1917), The Rape of the Sabine Women (1922), He Who Gets Slapped (1922), and Anathema (1923). A popular and acclaimed film version of He Who Gets Slapped was produced by MGM Studios in 1924. Some of his works were translated into English by Thomas Seltzer. Poor Murderer, an adaptation of his short story Thought made by Pavel Kohout, opened on Broadway in 1976. He was married to Alexandra Veligorskaia, a niece of Taras Shevchenko. She died of puerperal fever in 1906. They had two sons, Daniil Andreyev, a poet and mystic, author of Roza Mira, and Vadim Andreyev. In 1908 Leonid Andreyev married Anna Denisevich, and decided to separate his two little boys, keeping the elder son, Vadim, with him and sending Daniil to live with Aleksandra's sister. Vadim Andreyev became a poet. He lived in Paris.
Табысы мен мұрасы
1914-1929 жылдар аралығында Америка Эдгар Аллан Поға байланысты барлық нәрсеге қызығушылық танытты, ал Поның орыс тіліндегі баламасы ретінде Андреевтің шығармаларының аудармалары ағылшын тілді әлемде оқырмандарды тапты. Оның шығармалары кітап түрінде кеңінен аударылды, мысалы, «Езилген гүл және басқа да әңгімелер» (1916); «Кішкентай періште және басқа да әңгімелер» (1916); «Патша басын жоғалтқанда және басқа да әңгімелер» (1920). Оның әңгімелерінің аудармалары 1920 жылдары «Weird Tales» журналында жарияланды, мысалы, 1927 жылғы наурыз айындағы «Лазар» санында. Көптеген жағдайда «орыс Эдгар Аллан По» деп аталған Андреев, аудармалар арқылы екі көрнекті қорқыныш жазушысы – Х.П. Лавкрафт пен Р.Е. Говардқа әсер етті. Қорқыныш жазушысы Х.П. Лавкрафттың кітапханасынан оның «Асылған жеті» және «Қызыл күлкі» кітаптарының көшірмелері табылды, бұл фактіні С.Т. Джошидің «Лавкрафттың кітапханасы» каталогында көрсетілген. Роберт Э. Говардтың пікірінше, Андреев – барлық уақыттағы жеті ең күшті жазушының бірі болды. Леонид Андреевтің немересі, Вадим Андреевтің қызы, американдық жазушы және ақын Ольга Андреев Карлайл (1931 жылы туған) 1987 жылы оның әңгімелер жинағы «Көріністер» атты кітабын жариялады.
During the 1914 1929 period, America was avid for anything relating to Edgar Allan Poe and, as Poe's Russian equivalent, translations of Andreyev's work found a ready audience in the English speaking world. His work was extensively translated in book form, for instance as The Crushed Flower, and other stories (1916); The Little Angel, and other stories (1916); When The King Loses His Head, and other stories (1920). Translation of his stories were also published in the Weird Tales magazine during the 1920s, such as "Lazarus" in the March 1927 edition. Often referred to as 'a Russian Edgar Allan Poe', Andreyev had an influence through translations on two of the great horror writers, H. P. Lovecraft and R. E. Howard. Copies of his The Seven Who Were Hanged and The Red Laugh were found in the library of horror writer H. P. Lovecraft at his death, as listed in the "Lovecraft's Library" catalogue by S. T. Joshi. Andreyev was also one of the seven "most powerful" writers of all time, in the opinion of Robert E. Howard. Leonid Andreyev's granddaughter, daughter of Vadim Andreyev, the American writer and poet Olga Andrejew Carlisle (born 1931), published a collection of his short stories, Visions, in 1987.