Кіріспе
Филиппиндегі этникалық топтардың шамандары (Файл:Itneg shaman renewing an offering to the spirit shield (1922, Филиппиндар). jpg jpg ikigoryi cyabakozi b'abantu ba Itneg bongera gutura igitambo ku mwuka (anito) by'ingabo z'umurwanyi (kalasag) Benshi babaga ari abagore cyangwa abagabo b'abagore (asog cyangwa bayok). Олардың рухтар мен құдайлармен (анито немесе дивата) және рухтар әлемімен байланыс орнатып, қарым-қатынас жасай алатын рухтар бар деп сенді. Олардың негізгі рөлі - паганито сеансы рәсімдерінде медиумдар болу еді. Сондай-ақ, бабайланның әртүрлі түрлері болды, олар емдік өнерге, өсімдіктерге, төлшеуге және сиқыршылыққа маманданған.
[[File:An Itneg shaman renewing an offering to the spirit shield (1922, Philippines). jpg|thumb|1922: a shaman of the Itneg people renewing an offering to the spirit (anito) of a warrior's shield (kalasag) They were almost always women or feminized men (asog or bayok). They were believed to have spirit guides, by which they could contact and interact with the spirits and deities (anito or diwata) and the spirit world. Their primary role were as mediums during pag anito séance rituals. There were also various subtypes of babaylan specializing in the arts of healing and herbalism, divination, and sorcery.
Іске қосу
Баяғы баспалдақИтнег шамандары (алдыңғы пландағы екі әйел) саянг рәсімін жүргізуде (1922 ж. шамасында) Көптеген бабайлан өздерінің мәртебесін өздері шәкірт болған үлкен бабайланнан, әдетте туысынан мұра етті. Кейбір мәдениеттерде, мысалы, иснег халқының арасында, қарт шамандар ауылдың жарамды жас әйелдерінің арасынан шәкірт таңдауы мүмкін. Алайда, кейбір адамдар "шамандық бастамашылық дағдарыс" (сонымен қатар "шамандық ауру" немесе "шамандық ақылсыздық") деп аталатын жағдайды бастан кешіргеннен кейін бабайланға айналады. Бұған ауыр немесе созылмалы аурулар, өлімге жақын тәжірибелер, кенеттен ұсталулар мен дірілдер, депрессия, таңғажайып оқиғалар немесе мінез-құлық (балет ағаштарына көтерілу немесе оқиғалар туралы естеліксіз бірнеше күн бойы жоғалу), ақыл-ессіздіктің (соның ішінде өткен оқиғадан психологиялық травмадан туындаған) және таңғажайып көріністер немесе түстер жатады. Бұл оқиғалар рухтармен кездесу ретінде қарастырылады, онда адамның жаны рухтар дүниесіне сапар шегеді. Мұндай жағдайда, адамның рухын таңдаған, керісінше емес.
Most babaylan inherited their status from an older babaylan they were apprenticed to, usually a relative. In some cultures, like among the Isneg people, older shamans can choose apprentices from among the eligible young women of the village. A few, however, become babaylan after experiencing what has been termed a "shamanistic initiatory crisis" (also "shamanic illness" or "shamanic madness"). This includes serious or chronic illnesses, near death experiences, sudden seizures and trembling, depression, strange events or behavior (including climbing balete trees or disappearing for several days with no memory of the events), bouts of insanity (including those induced by psychological trauma from a past event), and strange visions or dreams. These are regarded as encounters with the spirits, where the soul of the person is said to be journeying to the spirit world. In cases like this, it is said that a spirit chose the person, rather than the other way around.
Жынысы және жынысы
[[Файл:Коттер жұмыс істеп тұр. Оң жақтағы сурет - әйел киімін киген ер адам (итнег халқы, 1922). Ол кездегі әйелдер арасында көбісі шамандардың ерекше санына жататын, Висаяда асог, Лузонда байоқ немесе байог деп аталатын әйелдікке айналған еркектер болған. Асог әйелдердің дауысын, мінез-құлқын, шашын және киімін қабылдады. Испан тарихшысы және миссионер Франсиско Игнасио Альчина Historia de las islas e indios de Bisayas (1668) еңбегінде асогтар өздерінің шамандыққа айналғандығын жазған. Әйел шаманнан айырмашылығы, оларды таңдаудың қажеті жоқ, олар бастама рәсімдерінен де өтпеді. Алайда, барлық асогтар шаман болу үшін оқытылмаған. Тарихи деректер көрсеткендей, Филиппинде колониялық дәуірге дейінгі кезеңде әйел шамандар діни салада басым болды. Брюер (1999) колониялық дәуірге дейінгі кезеңде басты ер шаманның бар екендігін жоққа шығару наив екендігімен келіскен болса да, ол сондай-ақ мұндай жағдайлар қалыпты емес, ерекше болды және басты ер шаманның пайдасына статистикалық тепе-теңдіктің ерлер орталықталған испандық католик мәдениетінің әсерінен пайда болғанын, мысалы, он тоғызыншы ғасырдың аяғында және жиырмасыншы ғасырдың алғашқы жылдары Негрос сияқты кейбір аймақтарда барлық бабайлан ер адамдар болды деп мәлімдеді. Лачика (1996) сонымен қатар испан отарлау кезеңінің соңында әйел бабайланның жоғалуы, мүмкін, еркек жетекшілік ететін католик шіркеуінің әсерінен болған шығар деп болжады. Бабайылан ерікті түрде үйленіп, балалы бола алады. Кейбір этностарда шаман мәртебесіне ие болу үшін некеге тұру міндетті. Алайда әйелдердің мәртебесінің өзгеруі мен асогтың остракизациясы шамандардың бастапқы әйелдік рөлін бірден өзгертпеді. XVII ғасырдың аяғындағы ер шамандар әлі күнге дейін әйелдер ретінде киінді, тіпті олар күнделікті іс-әрекеттерде мұны істемесе де. Ежелгі асогтардан айырмашылығы, олар басқа ер адамдармен жыныстық қатынасқа түспейді, және әдетте әйелдермен некеде тұрды. Сеанс рәсімдерінде әдетте өзара әрекеттесетін рухтардың екі жалпы түрі бар. Біріншісі - қоршаған ортаның немесе табиғаттың рухтары белгілі бір жерге немесе табиғи құбылысқа "байланыс" (genii loci-ға ұқсас). Олар жерлер мен ұғымдардың "иесі", мысалы, егіндік жерлер, ормандар, жартастар, теңіздер, желдер, найзағайлар немесе рухтар дүниесінің аймақтары. Кейбіреулері түрлі жануарлар мен өсімдіктердің "бағушылары" немесе тотемдері болды. Олардың адамгершілікке жатпайтын, абстрактілі қасиеттері бар, олар өздерінің ерекше иеліктерін көрсетеді. Олар әдетте адам түрінде пайда болмайды және әдетте гендерлік кем немесе андрогинді болып табылады. Олар адам істеріне көп көңіл бөлмейді. Бұл рухтарға қатысты рәсімдер әрқашан ашық ауада өткізіледі. Екінші типтегі рухтар - тәуелсіз өмір сүретін "байланбаған" рухтар. Олар жануарларда (әдетте құстар) немесе адамға ұқсас нысандарда пайда болады, жыныстық ерекшеліктері бар және жеке есімдері бар. Олар еуропалық фольклордағы жұлдыздарға өте ұқсас. Бұл - абыянға айналатын рухтардың ең көп тараған түрлері, өйткені олар ең "қоғамдық" және адам іс-әрекетіне қызығушылық таныта алады. Бұл рухтар қазіргі филиппин фольклорында әдетте engkanto (испанша encanto) деп аталады. "Бұғауланған" рухтардан айырмашылығы - бұл рухтарды адамдардың үйіне шақыруға болады, ал олардың рәсімдері сыртта да, үй ішінде де орындалуы мүмкін. Басқа австронезиялық мәдениеттердегідей, анимистік филиппиндіктер жан дуализмі тұжырымдамасына сенді (кейде "екіжанды жандар" немесе "қос жандар" деп аталады). Адамның кем дегенде екі жаны бар деп есептеледі: тіршілік тынысы (джинхава немесе хининга, ол тірі денеде қалады) және астральдық жан (калга немесе душа, ол рух әлеміне бара алады). Джинхауа асқазанның (әдетте бауыр) шұңқырында, ал калаг басында тұрады деп есептеледі. Джинхава адамның денесі мен денелік құмарлықтарын білдіреді, ал калаг адамның жеке басын, ақыл-ойын және ерік-жігерін білдіреді. Адамның өмір сүруінде екеуі де қажет. Шамандар адамның рухын сауықтырып, нығайту үшін рәсімдер жасайды. Бұған Висай шамандарының арасында батак дунган немесе батакан ырымдары жатады. Ол адамның рухын күшейтіп, қиындықтарға, қиындықтарға және кедергілерге дайын етеді. Бұл рәсім адамды зұлым рухтар мен сиқыршылықтың шабуылдарынан қорғайды.
Дәстүрлі массаж
Ритуалдар мен өсімдіктерден жасалған дәрілерден басқа, шамандар мен емшілердің барлық жерде қолданылатын дәстүрлі емдеу әдісі - гилот немесе гаплос деп аталатын майлармен (лана) массаж жасау. Бұл әлі күнге дейін кеңінен қолданылады.
Сиқыршылық
Кейбір шамандар физикалық әлемді сиқыр, талисман, дәрілер немесе олардың рухтары арқылы басқара алады деп сенді. Дәрігерлер медиумдарға қарағанда сиқыршылармен көбірек байланысты. Көп жағдайда емші - сиқыршы да. Сиқырлы ауруларды емдеу немесе қарсы тұру үшін, емшілердің өздері сиқырлылық туралы білуі керек. Кейбір мәдениеттерде, мысалы Манобо халықтарында, шамандар сиқыршылардан мүлдем өзгешеленеді. Шамандар рухтар әлемімен және табиғаттан тыс тұлғалармен жұмыс істейді, бірақ олардың сиқырлы күші жоқ; сиқыршылар сиқырлы сиқырдан немесе заттардан алынған күштері бар адамдар ретінде қарастырылды. Сиқыршылықпен байланысты деп есептелетін аурулар жын-перілердің әсерінен болатын аурулардан өзгеше емделеді. Алғашқысы қарсы сиқырлармен, қарапайым антидоттармен және физикалық еммен емделеді; екіншісі рухтармен араласуды немесе диалогты және осылайша шамандық рәсімді қажет етеді. Олардың күштеріне от пен суды шақыру, ұшып жүру, пішінін өзгерту, көрінбеушілік, зардап шекпеушілік және апат шақыру қабілеті жатады. XIX ғасырдың аяғында Висайя шаруаларының көтерілістерінің dios dios басшылары жиі осындай билікке ие екендіктерін мәлімдеген. Табиғат элементтерін басқарудың ең кең тараған түрі - жаңбыр жаудыру. Оның бір мысалы - Илоилоның оңтүстігіндегі карай а маарам Эстрелла Банготбануа. Жергілікті аңыз бойынша, ол үш жылдық құрғақшылықты жаңбырды шақыратын рәсім жасау арқылы жеңілдетті. Сиқыршылық тек шамандарға ғана тән емес, сонымен қатар басшылар мен жауынгерлік батырлар үшін де кең тараған. Исламға дейінгі Маранао қоғамында Даранген эпопеясында суреттелген батырлар "екілік рухтармен" (Маранаодағы тононг) дүниеге келеді, бұл оларға адамнан жоғары қабілеттер береді. Мысалы, Каибат а Кадаан патшалығының Авилауил о Ндау патшасының Салиндагау Масингр деген атпен аталған тоногы бар, ол тайфун, су тасқыны және от бағаналары түрін алады; Гиндуланг Марогонг патшалығының Далондонг а Мимбантасының Мабокелод а Ромба деген атпен шыққан тоногы бар, ол алып крокодил түрін алды.
Талисмандар мен дәрілер
Шаманның көптеген түрлері өз жұмыстарында түрлі заттар қолданады, мысалы, агимат немесе антинг антинг деп аталатын талисман немесе сыйлықтар, қарғыс бұрмалаушылар, мысалы, бунтот паги және басқа көптеген заттар арасында қасиетті майлар.
Қара сиқыр
Сондай-ақ, сиқыршылардың жасырын түрде адамдарға зиян келтіретін күші бар деп есептеледі. Мұндай сиқыршылықпен айналысатын сиқыршылар оны қылмыскер жазалау түрі ретінде ақтайды, өйткені қара сиқырлық кінәсіз адамдарға әсер етпейді деген кең таралған сенім бар. Олардың нысанасына ұрылар, неке адалдығын бұзған жұбайлар немесе жерді тонағандар сияқты "жамандық жасаушылар" жатады. Мұндай сиқыршылық, әсіресе, заңсыздық жасаған адамды заң бойынша қудалай алмайтын (немесе қудалай алмайтын) адамдар үшін "әділет" түрінде қарастырылады. Сондай-ақ, "нағыз" сиқыршылар бар, олар сиқырлық қабілеттерге ие. Олар ауруларды сауықтырушылар сияқты өз іс-әрекеттерінің әділдігін ойламайды. Соңғы типті сиқыршыларды жиі асвангпен, адам секілді көрінуге қабілетті (немесе бастапқыда адам болған) жәндіктер сияқты зұлым вампирлермен біріктіреді. Дату (қауым басшысы) болмаған жағдайда, бабайлан қауымның уақытша басшысы рөлін атқарады. Олардың ықпалы Филиппиннің этникалық топтарының көпшілігі ислам мен католицизмге айналғанда әлсіреп кетті. Испания империясы кезінде бабайландарды жиі жамандап, оларды сиқыршы, "шайтан діни қызметкерлері" деп жалған айыптап, испан дінбасылары қатты қудалаған. Испандықтар жергілікті халықтың жергілікті дінімен байланысты деп санаған барлық нәрсені (оның ішінде дәмбан сияқты киелі орындарды) өртеп жіберді, тіпті жергілікті балаларды өз құдайларының мүсіндеріне нәжіс шығаруды бұйырды, мойынсұнбағандарды өлтірді. Қазіргі Филиппин қоғамында олардың рөлін көбінесе халық емшілері атқарады, олар қазір негізінен ерлер, ал кейбіреулері әлі де "шаһаршылар" деп жалған айып тағылады. Халықтың мұсылман немесе христиан болып өзгермеген аймақтарында, атап айтқанда, түпкүлiктi халықтардың ата-бабалары мекендеген жерлерде шамандар мен олардың мәдени қасиеттерi өз қауымдастықтарында өмір сүруiн жалғастырды, дегенмен бұл шамандар мен олардың практикалары әкiм-әкiм Ибраһим дiндерiмен суға түседi. Бұл іс-әрекеттер Испанияның діни қызметкерлері оларды "ақ сиқыр" деп қарастыра отырып, өркендеген. Бұл кезеңде табиғат рухтары (дивата) монахтармен бірге синкретизацияланды, олар engkanto ретінде танылды және еуропалық ерекшеліктерге ие, алдау, азғыру және адамдарға айла-шарғы жасау бейімділігімен бірге сипатталды. Бұларға 17-18 ғасырлардағы бита қозғалысы, 19 ғасырдың аяғындағы мессиялық (әдетте революциялық) диос-диос қозғалысы және 20 ғасырдағы спиритуист (немесе спиритуист) қозғалысы жатады. Алайда олардың ғибадат ету тәсілдері негізінен бұрынғыдай болды. Иманды сауықтырушылар әлі де, негізінен, медиумдар болды; бірақ анито арқылы жолдаудың орнына, олар қасиеттілерді, періштелерді немесе Киелі Рухты жолдайды деп мәлімдеді. және дәстүрлі гилот массажын майлармен жасаушылар. Қазіргі заманғы бабайланның түрлері әдетте еркек (акушерлерден басқа). Олармен бірге қазіргі медицинаның диагнозын анықтап, емдей алмай жүрген адамдар да барады. Ежелгі бабайлан сияқты қазіргі бабайлан да "рухани аурулар" мен "табиғи аурулар" арасын ажыратады; соңғысын олар әдетте дәрігерге жібереді. Маранао мен Магуинданао халқы арасында агуд немесе агод деп аталатын халықтық емшілердің жүргізген дәстүрлі массаж терапиясының нұсқасы да бар. Бұл діни ауысудың ең үлкен әсерін Ыбырайымдық діндерге жіктелген еркек асог шамандар көрсетті. XVII-XVIII ғасырларда Филиппинде испан әкімшілері гомосексуалистік қатынасқа кінәлі адамдарды ағашқа жағып, олардың дүние-мүлкін тәркілеген. Бұл туралы Real Audiencia президенті Педро Хуртадо Деквибель жарлық шығарған болатын. Мұндай жазалаудың бірнеше мысалын испан діни қызметкері Хуан Франсиско де Сан-Антонио өзінің "Хроника де ла Апостолика Провинция де Сан-Грегорио" (1738-1744) еңбегінде жазған. Минданаодағы (содан кейін жақында) исламдасқан этностарда әйелдікке айналған ерлер де қатты қудаланды. Испан діни қызметкері Франсиско Комбес өзінің "История острова Минданао, Иоло и соседних" (1667) еңбегінде олардың "тәуелсіз қылмысы" Минданаодағы мұсылман халықтарымен өрттеп немесе суға батып өлтіру арқылы жазаланғанын, сондай-ақ олардың үйлері мен мүлкі де өртеліп, олардың мінез-құлқы жұқпалы деп есептелетінін жазған. Тамблоттың көтерілісі сол уақытта көршілес Каригара, Лейтеде басқа көтеріліске шықты. Банкау көтерілісін Банкау есімді дату және оның баласы Пагали бабайлан басқарды. Банкаудың көтерілісі ерекше болды, өйткені Банкау Филиппинде католиктік дінге алғашқылардың бірі болды. Жас кезінде ол 15...
20 ғасыр
Американың билігіне қарсы Папа Исионың Негрос-Окседентальдағы көтерілісімен бір мезгілде, шығыс Висаядағы диос-диос қозғалысы жаңа американдық отаршылдық үкіметке назар аударды. Өздерін Пулажан ("қызыл киім кигендер") деп атаған олар Лейтедегі Фаустино Аблен ("Папа Фаустино") және Самардағы Пабло Булан ("Папа Пабло"), Антонио Анугар және Педро де ла Круз бастаған. Олар өздерінің ата-бабалары сияқты табиғаттан тыс күштері бар деп есептеп, әшекейлік амулеттер, қасиетті майлар мен сиқырлы заклинацияларды қолданып, соғыстарында күресті. Олар америкалық әскерлерге де, америкалық отаршыл үкіметпен ынтымақтасқан жергілікті филиппиндіктерге де шабуыл жасады. Соңғы пулажан көшбасшысы 1911 жылы қаза тапты.