Гаити Воду рухтары: Лва немесе Лоа сипаттамасы

Кіріспе

Гаити Воду рухтары

Лва, сондай-ақ лоа деп аталады, Гаити Воду дініндегі африкалық диаспоралық рухтар. Олар Луизиана Вудудың кейбір қайта жаңғыру түрлеріне де енгізілген. Көптеген лва өздерінің сәйкестігінің бір бөлігін Батыс Африканың дәстүрлі діндерінде құдай ретінде қастерленгендерден, әсіресе Фон және Йоруба діндерінен алады. Гаити Водуда лва адамзат пен Бондье – жоғары тұрған жаратушы құдай арасындағы делдал ретінде қызмет етеді. Водуистердің сенуінше, мыңнан астам лва бар, олардың кем дегенде 232-сінің аттары тіркелген. Әр лва өзінің ерекше тұлғасына ие және нақты түстермен және нысандармен байланысты. Олардың көптегені ұқсас қасиеттері немесе ортақ символдары негізінде белгілі бір Рим-католик әулиелерімен теңестіріледі. Лвалар наньчон (ұлттар) деп аталатын түрлі топтарға бөлінеді, олардың ең танымалдары – Петво және Рада. Воду сеніміне сәйкес, лва түстер мен болжау арқылы адамдармен байланысады, ал оларға құрбандықтар, соның ішінде құрбандыққа шалынатын жануарлар сыйға тартылады. Воду ілімінде, рәсімдер кезінде лва белгілі бір тәлімгерлерге ие болады, ал иелік ету кезінде олар лваның чваль (аты) болып саналады. Лва жеке тұлғаға ие болып, басқа адамдармен байланыса алады, кеңес бере алады, ескерте алады немесе емдеуге көмектеседі деп Водуистер сендіреді. 16-19 ғасырлардағы Атлант мұхитындағы құл саудасы кезінде Батыс Африкадан құлдыққа түскендер өздерінің дәстүрлі діндерін алып келді. Француз колониясы Сен-Доминг, 19 ғасырдың басында Гаити Республикасына айналды, онда Воду діні Батыс Африканың әртүрлі дәстүрлі діндерінің қосылуы мен француз отарлаушыларының Рим-католик дінінің әсерінен пайда болды. Кем дегенде 19 ғасырдан бастап Гаити көшпенділері өз діндерін Луизианаға алып барды, ол кезде ол АҚШ-тың бір бөлігі болды, онда олар Луизиана Вуду дінінің қалыптасуына үлес қосты, ол дін 20 ғасырдың басында жойылды. Сол ғасырдың соңында Луизианада Вуду қайта жаңғырушылық топтары пайда болды, олар көбінесе өз тәжірибелеріне Гаити Водуының лва рухтарын және Куба Сантериясының ориша рухтарын қосты.

Lwa, also called loa, are spirits in the African diasporic religion of Haitian Vodou. They have also been incorporated into some revivalist forms of Louisiana Voodoo. Many of the lwa derive their identities in part from deities venerated in the traditional religions of West Africa, especially those of the Fon and Yoruba. In Haitian Vodou, the lwa serve as intermediaries between humanity and Bondye, a transcendent creator divinity. Vodouists believe that over a thousand lwa exist, the names of at least 232 of which are recorded. Each lwa has its own personality and is associated with specific colors and objects. Many of them are equated with specific Roman Catholic saints on the basis of similar characteristics or shared symbols. The lwa are divided into different groups, known as nanchon (nations), the most notable of which are the Petwo and the Rada. According to Vodou belief, the lwa communicate with humans through dreams and divination, and in turn are given offerings, including sacrificed animals. Vodou teaches that during ceremonies, the lwa possess specific practitioners, who during the possession are considered the chwal (horse) of the lwa. Through possessing an individual, Vodouists believe, the lwa can communicate with other humans, offering advice, admonishment, or healing. During the Atlantic slave trade of the 16th to 19th centuries, enslaved West Africans brought their traditional religions with them. In the French colony of Saint Domingue, which became the republic of Haiti in the early 19th century, the diasporic religion of Vodou emerged amid the mixing of different West African traditional religions and the influence of the French colonists' Roman Catholicism. From at least the 19th century, Haitian migrants took their religion to Louisiana, by that point part of the United States, where they contributed to the formation of Louisiana Voodoo, a religion that largely died out in the early 20th century. In the latter part of that century, Voodoo revivalist groups emerged in Louisiana, often incorporating both the lwa spirits of Haitian Vodou and the oricha spirits of Cuban Santería into their practices.

Этимология

Қазіргі лингвистер лва сөзінің этимологиясын йоруба тіліндегі сөздер отбасына жатқызады, оларға olúwa (құдай) және babalawo (бақсы немесе діни қызметкер) кіреді. Лва термині француз тіліндегі заңды білдіретін loi және гаити креол тіліндегі заңды білдіретін lwa сөздерімен дыбыстау жағынан толықтай сәйкес келеді. 20-шы ғасырдың басындағы жазушы Жан Прайс Марс вуду рухтарына сілтеме жасағанда қолданылатын лва терминінің, олардың Рим-католик шіркеуінің заңдарымен кеңінен танылуынан пайда болған болуы мүмкін деген ойға келді. 21-шы ғасырдың басында тарихшы Кейт Рамси заң және вуду рухтарын білдіретін терминдер арасындағы фонетикалық ұқсастық "жай ғана тілдік сәйкестік" емес, Гаитидегі африкалық және француз отаршылдық мәдениеттерінің күрделі өзара әрекеттесуін көрсететінімен келісті. Лва сөзінің бірнеше жазылу нұсқалары бар. 20-шы ғасырдың басында гаити діні туралы жазған жазушылардың, мысалы, Прайс Марстың көпшілігі loi орфографиясын қолданды. Сол ғасырда американдық антрополог Мелвилл Херсковитс лоа орфографиясын ұнатты, бірақ 2008 жылы тарихшы Джеффри Э. Андерсон лоа орфографиясы көбінесе бұл тақырыптағы ескі еңбектерде кездесетінін, ал ғылыми жазушылар арасында бұл нұсқа қолданылудан шығып қалғанын жазды. Лва орфографиясын Андерсон, Рамси, антрополог Карен Маккарти Браун, дінтанушы Лесли Десманглз, сондай-ақ испан тілі зерттеушілері Маргарита Фернандес Олмос және Лизабет Парависини Геберт сияқты соңғы кездегі ғылымдағы мамандар қолдайды.

Теология

Водуда мыңнан астам лава бар деп үйретеді. Олар Водудағы ең жоғарғы жаратушы құдай Бондьедің делдалы болып саналады. Десманглес әр түрлі лава туралы білім алып, жаттығушылар Бондьедің әртүрлі қырларын түсінеді деп дәлелдеді. Водуистер Бондьені христиан құдайымен бірдейлендіруі сияқты, лава кейде христиан космологиясының періштелерімен теңестіріледі. Лаваларды сондай-ақ мистерлер, ангелдер, қасиеттілер және көзге көрінбейтіндер деп те атайды. Лава адамдарға көмек, қорғаныс және кеңес бере алады, оның орнына ритуалдық қызмет күтіледі. Олар адам баласына пайдалы даналыққа ие деп саналады, бірақ жаттығушылар оларды үлгі етіп алуға тиіс емес. Әр лаваның өзіндік ерекшелігі бар және белгілі бір түстермен, апта күндерімен және заттармен байланысты. Лава өздеріне табынғандармен адал немесе ерсілі болуы мүмкін; Водуистер лаваның оңай ренжігіш екеніне сенеді, мысалы, егер оларға ұнамайтын тағам ұсынылса. Ашуланған кезде, лава өздерінің қорғанысын өздеріне табынғандардан алып тастайды немесе бақытсыздық, ауру немесе ақылсыздық әкеледі деп есептеледі. Көптеген лава атаулары Фон және Йоруба тілдерінен шыққан, бірақ Африкадан әкелінгендерге жаңа лавалар қосылады. Жаттығушылар кейбір вуду діни қызметкерлерінің және діни қызметкерлерінің өлімінен кейін лаваға айналатынына немесе кейбір талисмандардың лаваға айналатынына сенеді. Водуистер жиі "Гвинеяда" тұратын лава туралы айтады, бірақ бұл нақты географиялық орын ретінде қарастырылмайды. Көптеген лавалар су астында, теңіздің түбінде немесе өзендерде өмір сүреді. Водуистер лаваның адамдармен түс арқылы және адамдардың денесіне кіру арқылы байланыс жасайды деп сенеді. Ритуалдар кезінде лавалар веве деп аталатын суреттер арқылы шақырылады. Бұл суреттер рәсімдер орындалатын еденге жүгері ұны, күл, кофе ұнтағы немесе ұнтақталған жұмыртқа қабықтарымен салынады. Лавалар белгілі бір Рим-католик әулиелерімен байланысты. Мысалы, Азака, ауыл шаруашылығының лавасы, шаруа Исидормен байланысты. Сол сияқты, ол рухтар әлеміне "кілт" ретінде түсінілетіндіктен, Папа Легба әдетте Киелі Петірмен байланыстырылады, ол дәстүрлі Рим-католик бейнелерінде кілттерді ұстап тұрған күйінде бейнеленген. Махаббат пен сән-салтанаттың лавасы, Эзили Фреда, Матер Долорозамен байланысты. Жылан түріндегі Дамбала көбінесе жыландармен бірге бейнеленген Киелі Патрикпен теңестіріледі; басқа жағынан, ол көбінесе Мұсамен байланысты. Мараса немесе қасиетті егіздер әдетте Космос және Дамиан сияқты екі иық киелілермен теңестіріледі.

Vodou teaches that there are over a thousand lwa. They are regarded as the intermediaries of Bondyé, the supreme creator deity in Vodou. Desmangles argued that by learning about the various lwas, practitioners come to understand the different facets of Bondyé. Much as Vodouists often identify Bondyé with the Christian God, the lwa are sometimes equated with the angels of Christian cosmology. The lwa are also known as the mystères, anges, saints, and les invisibles. The lwa can offer help, protection, and counsel to humans, in return for ritual service. They are thought of as having wisdom that is useful for humans, although they are not seen as moral exemplars which practitioners should imitate. Each lwa has its own personality, and is associated with specific colors, days of the week, and objects. The lwa can be either loyal or capricious in their dealings with their devotees; Vodouists believe that the lwa are easily offended, for instance if offered food that they dislike. When angered, the lwa are believed to remove their protection from their devotees, or to inflict misfortune, illness, or madness on an individual. Although there are exceptions, most lwa names derive from the Fon and Yoruba languages. New lwa are nevertheless added to those brought from Africa; practitioners believe that some Vodou priests and priestesses became lwa after death, or that certain talismans become lwa. Vodouists often refer to the lwa residing in "Guinea", but this is not intended as a precise geographical location. Many lwa are also understood to live under the water, at the bottom of the sea or in rivers. Vodouists believe that the lwa communicate with humans through dreams and through the possession of human beings. During rituals, the lwa are summoned through designs known as veve. These are sketched out on the floor of the ceremonial space using cornmeal, ash, coffee grounds, or powdered eggshells. The lwa are associated with specific Roman Catholic saints. For instance, Azaka, the lwa of agriculture, is associated with Saint Isidore the farmer. Similarly, because he is understood as the "key" to the spirit world, Papa Legba is typically associated with Saint Peter, who is visually depicted holding keys in traditional Roman Catholic imagery. The lwa of love and luxury, Ezili Freda, is associated with Mater Dolorosa. Damballa, who is a serpent, is often equated with Saint Patrick, who is traditionally depicted in a scene with snakes; alternatively he is often associated with Moses. The Marasa, or sacred twins, are typically equated with the twin saints Cosmos and Damian.

Нанчон

Гаити вудуында луалар наньчон немесе «ұлттарға» бөлінеді. Бұл жіктеу жүйесі құлдыққа түскен Батыс Африкалықтардың Гаитиге келген кезде «ұлттар» деп бөлінгенінен туындайды, көбінесе олардың африкалық порттарына негізделіп, этномәдени ерекшеліктері ескерілмейді. Дегенмен, наньчондар белгілі бір елдің географиялық шығу тегіне негізделген топтамалар емес. «Отбасы» деген мағынаны білдіретін фамйи (fammi) термині кейде «ұлт» сөзімен синоним ретінде немесе осы санаттың кіші бөлімі ретінде қолданылады. Гаитиде 17 наньчон бар деген пікір жиі айтылады, бірақ олардың барлығын атау қиын. Әрқайсысының өзіне тән ерекшеліктері бар. Көбінесе танымал наньчондардың қатарында Вангол, Гине, Конго, Наго (немесе Анаго), Ибо, Рада және Петво болып табылады. Олардың ішінде Рада мен Петво ең ірілері және күштілері. Рада өз атын Батыс Африканың Дагоме патшалығындағы Арада қаласынан алған. Рада луалары көбінесе dous немесе doux деп есептеледі, яғни олардың мінезі жұмсақ. Петво луалары керісінше lwa chaud (lwa cho) ретінде қарастырылады, яғни олардың күшті немесе қатыгез болуы мүмкін, сондай-ақ отпен байланысты. Олар көбінесе әлеуметтік нормадан тыс және бұзылған болып саналады. Рада луалары «салқын», ал Петво луалары «ыстық» деп есептеледі. Рада луалары әдетте адал деп саналады, ал олардың Петво әріптестері ақша сияқты мәселелермен байланысты моральдық тұрғыдан екіұшты болып саналады. Сонымен қатар, Рада луалары Петво ұлтына қарағанда тиімділігі мен күші төмен деп есептеледі. Петво луалары түрлі текті, оның ішінде креол, конго және дагомеялықтардан шыққан. Көптеген жағдайларда, белгілі бір луа бір наньчоннан екіншісіне сіңірілуі мүмкін; Конго және Ибо луаларының бір бөлігі Петво наньчонына қосылған. Көптеген луалар andezo немесе en deux eaux күйінде болады, яғни «екі суда» және Рада мен Петво ритуалдарында қызмет етеді. Көптеген луалардың әртүрлі наньчондарда тікелей баламалары бар; мысалы, бірнеше Рада луаларында Петво баламалары бар, олардың аттарында Flangbo (жанған), Je Rouge (қызыл көз) немесе Zarenyen (өрмекші) сияқты эпитеттер кездеседі. Мысалы, махаббатпен байланысты Рада луасы Эзили, Петво баламасы Эзили Же Ружбен байланысты, ол қауіпті және зиян келтіруге бейім деп есептеледі. Тағы бір мысал – адам тағдырын басқаратын Рада луасы Легба, ал Петво пантеонында оған Кафу Легба балама болады, ол адамның тағдырын өзгертетін жазатайым оқиғаларды тудыратын алдамшы. Өлілер әлемімен байланысты Геде (сондай-ақ Гхеде немесе Гхеде) отбасы. Отбасының басшысы – Барон Самеди («Сенбі Бароны»). Оның жұбайы – Гранд Бригитта, ол зираттарға билік етеді және көптеген басқа Геделердің анасы саналады. Геделердің вуду ритуалына келгеніне сенгенде, олар көбінесе қуанышпен қарсы алынады, өйткені олар көңіл көтеріңкілік әкеледі. Осы ритуалдарда Геделермен иеленгендер жыныстық мағынадағы әңгімелер айтумен танымал; Геде символы тік пенис, ал олармен байланысты банда биі жыныстық сипаттағы қимылдарды қамтиды.

In Haitian Vodou, the lwa are divided into nanchon or "nations". This classificatory system derives from the way in which enslaved West Africans were divided into "nations" upon their arrival in Haiti, usually based on their African port of departure rather than their ethno cultural identity. The nanchons are nevertheless not groupings based in the geographical origins of specific lwas. The term fanmi (family) is sometimes used synonymously with "nation" or alternatively as a sub division of the latter category. It is often claimed that there are 17 nanchon, although few Haitians could name all of them. Each is deemed to have its own characteristic ethos. Among the more commonly known nanchon are the Wangol, Ginen, Kongo, Nago (or Anago), Ibo, Rada, and Petwo. Of these, the Rada and the Petwo are the largest and most dominant. The Rada derive their name from Arada, a city in the Dahomey kingdom of West Africa. The Rada lwa are usually regarded as dous or doux, meaning that they are sweet tempered. The Petwo lwa are conversely seen as lwa chaud (lwa cho), indicating that they can be forceful or violent and are associated with fire; they are generally regarded as being socially transgressive and subversive. The Rada lwa are seen as being 'cool'; the Petwo lwa as 'hot'. The Rada lwa are generally regarded as righteous, whereas their Petwo counterparts are thought of as being more morally ambiguous, associated with issues like money. At the same time, the Rada lwa are regarded as being less effective or powerful than those of the Petwo nation. The Petwo lwa derive from various backgrounds, including Creole, Kongo, and Dahomeyan. In various cases, certain lwa can be absorbed from one nanchon into another; various Kongo and Ibo lwa have been incorporated into the Petwo nanchon. Many lwa exist andezo or en deux eaux, meaning that they are "in two waters" and are served in both Rada and Petwo rituals. Various lwas are understood to have direct counterparts in different nanchon; several Rada lwas for instance have Petwo counterparts whose names bear epithets like Flangbo (afire), Je Rouge (Red Eye), or Zarenyen (spider). One example is the Rada lwa Ezili, who is associated with love, but who has a Petwo parallel known as Ezili Je Rouge, who is regarded as dangerous and prone to causing harm. Another is the Rada lwa Legba, who directs human destiny, and who is paralleled in the Petwo pantheon by Kafou Legba, a trickster who causes accidents that alter a person's destiny. The Gede (also Ghede or Guede) family of lwa are associated with the realm of the dead. The head of the family is Baron Samedi ("Baron Saturday"). His consort is Grand Brigitte; she has authority over cemeteries and is regarded as the mother of many of the other Gede. When the Gede are believed to have arrived at a Vodou ceremony they are usually greeted with joy because they bring merriment. Those possessed by the Gede at these ceremonies are known for making sexual innuendos; the Gede's symbol is an erect penis, while the banda dance associated with them involves sexual style thrusting.

Құрбандықтар мен мал құрбандығы

Луаны тамақтандыру Вуду дінінде өте маңызды, ал осы рәсімдер көбінесе мангерс-лва (“луанды тамақтандыру”) деп аталады. Луанға тамақ және сусын сыйлау – діннің ең көп таралған амалы, ол қауымда да, үйде де орындалады. Оунган (жұбын) немесе манбо (құдай қызы) өз қауымы үшін жыл сайын мейрам ұйымдастырады, онда түрлі луандарға жануарлар құрбандық шалынады. Ұсынылатын тамақ пен сусынның таңдалымы нақты луанға байланысты, әртүрлі луандар әртүрлі тағамдарды жақсы көреді деп есептеледі. Мысалы, Дамбаллаға ақ тағамдар, әсіресе жұмыртқа қажет. Легбаға арналған тағамдар – ет, түйір немесе көкөніс болсын – отта пісірілуі керек. Огу және Наго тайпаларының луандары құрбандық ретінде шикі ром немесе клерринге басымдық береді. Манге сек (құрғақ тағам) – астық, жеміс-жидек және көкөністерден тұратын сыйлық, ол көбінесе қарапайым рәсімге дейін жасалады; ол атының себебі қанның болмауында. Құрбандыққа арналған жануарлардың ішінде тауық, ешкі және бұқа бар, ал шошқалар көбінесе петво луандары үшін таңдалады. Жануар жуылып, нақты луанның түсіне боялып, тамақ немесе сумен белгіленуі мүмкін. Көбінесе жануардың тамағы кесіліп, қаны қаламбасқа жиналады. Тауықтар көбінесе басын жұлып алып өлтіріледі, ал оның аяқ-қолдары алдын ала сындырылуы мүмкін. Ішектері алынып, құрбандық тақтасына немесе вевеге қойылады. Ет пісіріліп, құрбандық тақтасына қойылады, содан кейін көбінесе жерленеді. Майя Дерен былай деп жазды: «Құрбандықтың мақсаты мен басты назары жануардың өлімінде емес, оның өмірін луанға беруде; себебі ет пен қан – өмір мен күштің мәні және олар құдайдың құдайлық энергиясын қалпына келтіреді». Агве теңізде мекендейді деп есептелгендіктен, оған арналған рәсімдер көбінесе көл, өзен немесе теңіз сияқты үлкен су кеңістігінің жанында өтеді. Оның жақтастары кейде барабан соғып, ән айтып, Трои Илетке дейін жүзіп келіп, оған құрбандық ретінде ақ қой тастайды. Тамақ әдетте салқын болғанда ұсынылады; ол адамдар жеп болғанша біраз уақыт сонда қалады. Тамақ көбінесе квиге, яғни қаламбас қабығынан жасалған ыдысқа салынады. Таңдалғаннан кейін тамақ құрбандық тақтасында орналасқан арнайы қаламбастарға (ассиет де Гвинея) қойылады. Рәсімде жемеген қалдықтар көміледі немесе жол айырысында қалдырылады. Жерге құйылатын су да құрбандық болып саналады. Вудушылар луандар тамақтың мәнін жейді деп сенеді. Сондай-ақ, кейбір тағамдар, мысалы, жармаланған жүгері, жержаңғақ және маниока, өзіндік құндылығы бар деп есептеледі. Олар кейде құрбандыққа шалынатын жануарлардың үстіне себіледі немесе перстиль еденіндегі веве суреттеріне үйіледі.

Feeding the lwa is of great importance in Vodou, with rites often termed mangers lwa ("feeding the lwa"). Offering food and drink to the lwa is the most common ritual within the religion, conducted both communally and in the home. An oungan (priest) or manbo (priestess) will also organize an annual feast for their congregation in which animal sacrifices to various lwa will be made. The choice of food and drink offered varies depending on the lwa in question, with different lwa believed to favour different foodstuffs. Damballa for instance requires white foods, especially eggs. Foods offered to Legba, whether meat, tubers, or vegetables, need to be grilled on a fire. The lwa of the Ogu and Nago nations prefer raw rum or clairin as an offering. A mange sèc (dry meal) is an offering of grains, fruit, and vegetables that often precedes a simple ceremony; it takes its name from the absence of blood. Species used for sacrifice include chickens, goats, and bulls, with pigs often favored for petwo lwa. The animal may be washed, dressed in the color of the specific lwa, and marked with food or water. Often, the animal's throat will be cut and the blood collected in a calabash. Chickens are often killed by the pulling off of their heads; their limbs may be broken beforehand. The organs are removed and placed on the altar or vèvè. The flesh will be cooked and placed on the altar, subsequently often being buried. Maya Deren wrote that: "The intent and emphasis of sacrifice is not upon the death of the animal, it is upon the transfusion of its life to the lwa; for the understanding is that flesh and blood are of the essence of life and vigor, and these will restore the divine energy of the god." Because Agwé is believed to reside in the sea, rituals devoted to him often take place beside a large body of water such as a lake, river, or sea. His devotees sometimes sail out to Trois Ilets, drumming and singing, where they throw a white sheep overboard as a sacrifice to him. The food is typically offered when it is cool; it remains there for a while before humans can then eat it. The food is often placed within a kwi, a calabash shell bowl. Once selected, the food is placed on special calabashes known as assiettes de Guinée which are located on the altar. Offerings not consumed by the celebrants are then often buried or left at a crossroads. Libations might be poured into the ground. Vodouists believe that the lwa then consume the essence of the food. Certain foods are also offered in the belief that they are intrinsically virtuous, such as grilled maize, peanuts, and cassava. These are sometimes sprinkled over animals that are about to be sacrificed or piled upon the vèvè designs on the floor of the peristil.

Қамқорлық

Лваның иеленуі Водудың маңызды элементі болып табылады. Ол көптеген рәсімдерінің ортасында жатыр; олар әдетте онфо деп аталатын ғибадатханада, әсіресе перистиль немесе перистиль деп аталатын бөлмеде өтеді. Иеленген адамды чвал немесе чуал (ат) дейді; иелену әрекеті "атқа міну" деп аталады. Воду ілімі бойынша, лва жынысына қарамастан адамға ие бола алады; еркек және әйел лва еркек немесе әйелге ие бола алады. Бұл рәсімдерде балалар көбінесе қатысса да, олар сирек иеленеді, себебі бұл тым қауіпті деп саналады. Арнайы барабандар мен әндер белгілі бір лваның біреуді иеленуіне көмектеседі, бірақ кейде күтпеген лва пайда болып, оның орнына иеленеді. Бұл жағдай "кризис де лва" деп аталады. Водуистердің пікірінше, бұл процесте лва шавалдың басына кіріп, оның гой бонанджын – адам жанының екі бөлігінің бірін ығыстырып жібереді. Осы ығыстыру шавалдың дірілдеп, құрысуына себеп болады; Майя Дерен иеленгендердің бетіндегі "азап, қиындық және соқыр қорқыныш" көрінісін сипаттаған. Водуистердің пікірінше, шавалдың санасы иелену кезінде басынан алынып тасталғандықтан, ол оқиға кезінде болғандарды есіне алмайды. Иелену ұзақтығы әртүрлі, көбінесе бірнеше сағатқа созылады, кейде бірнеше күнге дейін жалғасады. Ол шавалдың жартылай есінен адай құлап кетуімен аяқталуы мүмкін; олар әдетте физикалық жағынан шаршап қалады. Биге қатысушылардың кейбіреулері шаштарына немесе бас киімдеріне, көбінесе балауызға, иеленуден сақтану үшін белгілі бір зат қояды. Лва біреуді иеленгеннен кейін, қауым оны ән мен бимен қарсы алады. Чвал әдетте діни қызметкердің алдында иіліп, ғибадатхананың орталық тірегі – пото митанға бас иіп отырады. Чвалды көбінесе жақын бөлмеге алып кетеді, онда олар иеленуші лваға байланысты киім киеді. Басқаша айтқанда, киімдер сыртқа шығарылып, перистильдің өзінде киінеді. Чвалды киіндіргеннен кейін, қауым мүшелері оның алдындағы еденді сүйеді. Бұл киімдер мен бұйымдар шавалға лваның кейпін алуға көмектеседі. Көптеген онфоларда үлкен ағаш фаллос бар, оны Ghede лва иеленгендер би кезінде қолданады. Чвал иеленуші лваның мінез-құлқы мен әрекеттерін қайталайды; оның өнері өте театрлық болуы мүмкін. Мысалы, өздерін Дамбала жыланының иелігінде деп санайтындар жиі еденде сырғанап, тілдерін шығарып, перистильдің тіректеріне өрлейді. Зака, ауыл шаруашылығының лвасы иеленгендер сабаннан жасалған түкіршікпен шапан киіп, көбінесе ауылдық акцентпен сөйлейді. Содан кейін шавалдар биге қосылып, қалағандарымен билейді немесе кейде ішіп-жейді. Кейде лва, шавал арқылы, қауым мүшелерімен қаржылық мәмілелер жасайды, мысалы, оларға сый ретінде берілген тамақты сатады немесе ақша береді. Иелену лва мен оның ізбасарлары арасындағы тікелей байланысты жеңілдетеді; лва шавал арқылы өз табынушыларымен кеңес, жаза, бата, болашақ туралы ескертулер және емдеу арқылы қарым-қатынас жасайды. Лва иеленуі емдік функцияға ие, иеленген адам жиналғандардың ауруларын емдеудің жолдарын ашуы керек. Шавалдың тиген киімі сәттілік әкеледі деп есептеледі. Лва иеленген адамға кеңес беруі мүмкін; соңғысы оқиғаларды есте сақтамайды деп сенгендіктен, қауымның басқа мүшелері лваның хабарын жеткізеді деп күтіледі. Кейбір жағдайларда тәжірибелілер қарапайым өмірдің басқа кезеңдерінде, мысалы, біреу базардың ортасында немесе ұйықтап жатқанда иелену туралы хабарлаған.

Possession by the lwa constitutes an important element of Vodou. It lies the heart of many of its rituals; these typically take place in a temple called an ounfò, specifically in a room termed the peristil or peristyle. The person being possessed is referred to as the chwal or chual (horse); the act of possession is called "mounting a horse". Vodou teaches that a lwa can possess an individual regardless of gender; both male and female lwa can possess either men or women. Although children are often present at these ceremonies, they are rarely possessed as it is considered too dangerous. While the specific drums and songs used are designed to encourage a specific lwa to possess someone, sometimes an unexpected lwa appears and takes possession instead. In some instances a succession of lwa possess the same individual, one after the other. The trance of possession is known as the crise de lwa. Vodouists believe that during this process, the lwa enters the head of the chwal and displaces their gwo bon anj, which is one of the two halves of a person's soul. This displacement is believed to cause the chwal to tremble and convulse; Maya Deren described a look of "anguish, ordeal and blind terror" on the faces of those as they became possessed. Because their consciousness has been removed from their head during the possession, Vodouists believe that the chwal will have no memory of what occurs during the incident. The length of the possession varies, often lasting a few hours but sometimes several days. It may end with the chwal collapsing in a semi conscious state; they are typically left physically exhausted. Some individuals attending the dance will put a certain item, often wax, in their hair or headgear to prevent possession. Once the lwa possesses an individual, the congregation greet it with a burst of song and dance. The chwal will typically bow before the officiating priest or priestess and prostrate before the poto mitan, a central pillar within the temple. The chwal is often escorted into an adjacent room where they are dressed in clothing associated with the possessing lwa. Alternatively, the clothes are brought out and they are dressed in the peristil itself. Once the chwal has been dressed, congregants kiss the floor before them. These costumes and props help the chwal take on the appearance of the lwa. Many ounfo have a large wooden phallus on hand which is used by those possessed by Ghede lwa during their dances. The chwal takes on the behaviour and expressions of the possessing lwa; their performance can be very theatrical. Those believing themselves possessed by the serpent Damballa, for instance, often slither on the floor, dart out their tongue, and climb the posts of the peristil. Those possessed by Zaka, lwa of agriculture, will dress as a peasant in a straw hat with a clay pipe and will often speak in a rustic accent. The chwal will often then join in with the dances, dancing with anyone whom they wish to, or sometimes eating and drinking. Sometimes the lwa, through the chwal, will engage in financial transactions with members of the congregation, for instance by selling them food that has been given as an offering or lending them money. Possession facilitates direct communication between the lwa and its followers; through the chwal, the lwa communicates with their devotees, offering counsel, chastisement, blessings, warnings about the future, and healing. Lwa possession has a healing function, with the possessed individual expected to reveal possible cures to the ailments of those assembled. Clothing that the chwal touches is regarded as bringing luck. The lwa may also offer advice to the individual they are possessing; because the latter is not believed to retain any memory of the events, it is expected that other members of the congregation will pass along the lwa's message. In some instances, practitioners have reported being possessed at other times of ordinary life, such as when someone is in the middle of the market, or when they are asleep.

Тарих

ХХ ғасырдың соңғы онжылдықтарында Луизиана Вудуын қайта жаңғыртуға әрекеттер жасалды, көбінесе Гаити Вудуы мен Куба Сантериясына көп сүйенген адамдар арқылы. Гаити Вудуының лоалары мен Сантерияның оришаларына сүйене отырып, жаңа Вуду құрғандардың арасында афроамерикалық Мириам Чамани болды, ол 1990 жылы Нью-Орлеанның француз кварталында Вуду рухани ғибадатханасын құрды. Гаити Вудуының тағы бір жолымен үйренген, украиндық еврей-американдық Салли Энн Глассман қаланың Байвотер ауданында La Source Ancienne деген балама топты іске қосты. Гаити Вудуының тағы бір жолымен үйренген, Луизиана креолы Ава Кей Джонс Луизиана Вудуының бір түрін насихаттауды бастады.

Мәдениетте

Канаданың Гаитиде туған генерал-губернаторы Микаэль Жанның елтаңбасында оның екі лоа жыланынан қолдау көрсетілген.