Кіріспе

1592 жылы жазылған, авторлығы анықталмаған ағылшын пьесасы Фэвершем Ардені (түпнұсқа жазуы: Фэвершем Ардені) - 1592 жылы 3 сәуірде Stationers компаниясының тіркеліміне енгізілген және сол жылы Эдвард Уайт баспаға шығарған елизаветиндік пьеса. Онда Томас Арденді әйелі Элис Арден мен оның сүйіктісі өлтіргені, олардың кейіннен табылғаны және жазаланғаны бейнеленген. Бұл драма, бәлкім, алыс және тарихи оқиғаларға қарағанда, жақын арада және жергілікті қылмыстарды драмаға айналдырған Ренессанс драмасының бір түрі. Авторы белгісіз, ал пьеса Томас Кид, Кристофер Марлоу және Уильям Шекспирге, тек қана немесе бірлесіп, Шекспир Апокрифтерінің бір бөлігін құрайды. Компьютерлік стилометрияны қолдану авторлық атын анықтаудағы академиялық қызығушылықты оятты. 2016 жылғы "Оксфорд Шекспир" басылымы пьесаны Шекспирге анонимді серіктесімен бірге береді және Кид немесе Марлоуның авторлығы мүмкіндігін жоққа шығарады. Сондай-ақ, бұл Томас Уотсонның Шекспирдің үлесімен жасаған жұмысы болуы мүмкін деген болжам бар.

Негізгі кейіпкерлер

Томас Арден: өзін-өзі абыройлы адам, бұрын Фавершем қаласының әкімі болған. Арден патшаның импорт пен экспорт бақылаушысы болып тағайындалды. Ол өлімінен бірнеше ай бұрын, 1550 жылы 20 желтоқсанда өсиет қалдырған. Элис Арден: Томас Арденнің әйелі. Элис сүйіктісі Мосбимен бірге Арденді өлтіруді жоспарлайды. Алисаның махаббаттың әлеуметтік таптан тыс екеніне сенгені көрінеді. Элисдің сүйіктісі. Томас Арден оны тігінші болғандығы үшін жиі кемсітеді. Оның әпкесі Сюзан Элиске қызмет етеді. Майкл: Ардендердің уәзірлері қызметші сияқты. Ол Сьюзанның қолын беруге уәде етілгеннен кейін кісі өлтірудің құралы болады. Қара Уилл мен Шейкбаг: Алистің сенімді серіктесі Грин жалдаған кісі өлтірушілер. Арденді өлтіруге бірнеше рет тырысқанда, түрлі қиындықтар туындады. Шейкбаг екеуінің ішіндегі ең зұлым болып көрінеді. Франклин: Томас Арденнің ең жақын досы және саяхаттасқан серігі. Лондоннан келе жатқанда ол әйелдердің адалдығын әшкерелейді. (Франклиннің өмірде теңдесі жоқ және ол тек әдеби ойлап тапқан.)

Мәтін, тарих және авторлық

Пьеса сол кезеңде анонимді түрде 1592 (Q1), 1599 (Q2) және 1633 (Q3) жылдары үш рет басылып шықты. Соңғы басылым Алисаның көзқарасынан жазылған кең парақ баллада ретінде сол жылы жарық көрді. Атау беттерінде орындаушылық немесе компания көрсетілмейді. Алайда бұл пьеса ешқашан ұмытылмады. Үш ғасырдың басым бөлігінде ол Джордж Лиллоның бейімделуінде орындалды; түпнұсқа 1921 жылы сахнаға қайтарылды және содан бері аралықта қайта жаңғырды. Ол 1799 жылы Садлерс-Уэллсте балетке, ал 1967 жылы Александр Гёрдің "Арден өлуге тиіс" операсына бейімделген. 1656 жылы бұл кітап каталогта (Барлық басылған апаттардың дәл және толық каталогы) қателікпен пайда болды. Атрибуция бір жолға жоғары жылжытылған деп айтылды; егер бұл шын болса, каталог Арденді Шекспирге жатқызған болар еді. Шекспирдің Томас Арден есімді арғы атасы болған, бірақ ол Суррейден шыққан және 1546 жылы қайтыс болған, оны пьесаның Томас Арденімен шатастыруға болмайды. Текст авторлығы туралы мәселе ұзақ талданып, бірақ нақты қорытындылар жасалмаған. Шекспирдің пьесасын жазғанын алғаш рет 1770 жылы Фейвершем антикваршысы Эдвард Джейкоб мәлімдеді. Басқалар да пьесаны Шекспирге жатқызған, мысалы, Алгернон Чарльз Суинберн, Джордж Сентсбери және он тоғызыншы ғасырдағы сыншылар Чарльз Найт және Николаус Делиус. Бұл пікірлер әдеби стиль мен параллель жолдарды бағалауға негізделген. Кристофер Марлоу да автор немесе автордың бірі ретінде алға жылжытылды. Кейіпкерлердің күшті эмоциялары мен ізгілік қаһарманының жоқтығы, әрине, Марлоуның практикасына сәйкес келеді. Оның үстіне, Марлоу жақын маңдағы Кентербериде өскен және сол аймақты жақсы білген. Фли, Чарльз Кроуфорд, Х. Дагдейл Сайкс және Брайан Викерс сыншылардың сүйікті тағы бір кандидаты - Томас Кид, ол бір кездері Марлоумен бөлмеде тұрған. Пьесаның авторлығы туралы пікірталастар: а) мәтінді негізінен бір жазушы шығарды ма; және б) қандай жазушы немесе жазушылар тұтастай немесе бөліктері үшін жауапты болуы мүмкін. 2006 жылы пьесаның жаңа компьютерлік талдауы және АҚШ-тағы Массачусетс Амхерст университетінің Массачусетс қайта өрлеу зерттеулер орталығынан Артур Киннидің Шекспир корпусымен салыстыру және Австралиядағы Ньюкасл университетінің Лингвистикалық стилистика орталығының директоры Хью Крейг сөздің жиілігі мен басқа да сөздік таңдаулары пьесаның ортаңғы бөлігіне сәйкес келеді деп тапты. Бұл 2008 жылы Брайан Викерс Таймс әдеби қосымшасында өзінің компьютерлік талдауы қайталанатын колокацияларға негізделген, Томас Кидті тұтастай автор ретінде көрсеткенін мәлімдеген кезде қарсылық білдірді. 2015 жылы жарияланған зерттеуде Макдональд П. Джексон Шекспирдің қолы туралы Арденнің ортаңғы сахналарында, сондай-ақ пьесаның ерте кезеңдерінен таңдалған үзінділермен бірге кеңінен баяндады. Дегенмен, Даррен Фрибери Джонс пьесаны Шекспирге жатқызу Кидке күшті дәлел келтірген көптеген зерттеулерді елемеу болып табылады деп айтады. Фрибери Джонс толық монографияда Кидтің жалғыз авторлығы жағында дәлелдердің тұрақты талдауын ұсынады. 2013 жылы RSC пьесаны Уильям Шекспирге бөліп жазған басылымын жариялады. Шекспирдің анасының жағында Томас Арден есімді ата-бабасы болған, бірақ ол 1546 жылы (пьесадағы Томас Арденденнен төрт жыл бұрын) Ратландтың Эвенли қаласында қайтыс болған.

Қазіргі заманғы орындау

1955 жылы бұл пьеса Джоан Литтлвудтың Театр шеберханасында Париж халықаралық театр фестивалінде ағылшын тілінде қойылды. 1970 жылы Базз Гудбоди Роял Шекспир компаниясы (RSC) үшін версиясын режиссерлік етті, Эмрис Джеймс Арден және Дороти Тутин Элис ретінде "The Roundhouse" театрында. 1982 жылы Терри Хэндс Брюс Пурчез және Дженни Агуттермен бірге Стрэтфорд-апон-Авондағы RSC-нің Other Place театрында жұмыс істеді. 2001 жылы бұл пьеса жазғы маусымда Фэвершемдегі Арденнің үйінің бағында, кісі өлтіру орнында қойылды. 2004 жылы пьесаны Нью-Йорк Метрополитен плейхаузы орындады. 2010 жылы бұл пьеса Банксайдтегі Роза театрында Emlou Productions компаниясы арқылы қойылды. Питер Дарнидің режиссері, ол он жыл ішінде Лондонға алғаш рет шығарылды. 2014 жылы Корольдік Шекспир компаниясы пьесаның қойылымын орындады; ол Авендегі Стратфордтың Лебедь театрында өтті. 2015 жылы бұл пьесаны "Атлас" сахналық өнер орталығында "Брейв Спиритс" театры орындады. 2015 жылы Нью-Джерсидегі Хадсон Шекспир компаниясы пьесаны 1500-жылдардан 1950-жылдарға олардың "Шекспир парктерінде" сериясының бөлігі ретінде көшірді. Бұл қойылымда 1950 жылдардағы Синатра, Элвис, Пэтси Клайн және Фэтс Доминоның поп-жырлары бар, ал Арденнің досы Франклин әйелге айналдырылып, олардың сахналарында жыныстық мәнді ойнаған. 2018 жылдың мамыр айында Maiden Thought Theatre оны өзінің туған қаласы Бременде (Германия) орындады. Олар да Франклиннің рөлін әйел "Фрэнкиге" өзгертті, сонымен бірге Фейвершамды (түпнұсқалық "Фейвершам" орфографиясын қалпына келтіріп) моральдық және терең бүлінген қоғам ретінде қалыптастырды. 2019 жылы бұл пьеса BBC Radio 3 (Ұлыбритания) радиосында Эван Бейлидің Арден және Амака Окафордың Элис рөлінде ойнатылды. 2023 жылы бұл пьеса Джеффри Хэтчер мен Кэтрин Уоллттың жаңа бейімделуінде Бродвейден тыс Ред Булл театрында орындалды, оны Джесси Бергер режиссерлік етті.