Кіріспе
Микрохимеризм - басқа бір адамнан шыққан, сондықтан генетикалық жағынан ерекшеленген, жеке адамда аз сандаған жасушалардың болуы. Бұл құбылыс автоиммундық аурулардың кейбір түрлеріне байланысты болуы мүмкін, бірақ оның себептері белгісіз. Термин грек мифологиясындағы Химера гибридіне негізделген "микро" + "химеризм" префиксінен шыққан. Бұл ұғым алғаш рет 1960 жылдары ашылған, ал термин 1970 жылдары қолданыла бастады.
Microchimerism is the presence of a small number of cells in an individual that have originated from another individual and are therefore genetically distinct. This phenomenon may be related to certain types of autoimmune diseases although the responsible mechanisms are unclear. The term comes from the prefix "micro" + "chimerism" based on the hybrid Chimera of Greek mythology. The concept was first discovered in the 1960s with the term gaining usage in the 1970s.
Адам
Адамда (әлде барлық плаценталық сүтқоректілерде) ең көп таралған түрі - ұрық-аналық микрохимеризм (сонымен қатар ұрық жасушасының микрохимеризмі немесе ұрық химеризмі деп те аталады), бұл ұрықтан шыққан жасушалар плацентадан өтеді және ананың ішінде жасушалық тұқымдарды құрады. Жатырдағы жасушалар ананың денесінде бірнеше онжылдық бойы сақталып, көбейіп отырады. Бұл жасушалардың нақты фенотипі белгісіз, бірақ бірнеше түрлі жасуша түрлері анықталды, мысалы, түрлі иммундық тұқымдар, мезенхималық дің жасушалары және плаценталық алынған жасушалар. 2012 жылы Сиэтлдегі Фред Хатчинсон атындағы онкологиялық зерттеу орталығында жүргізілген зерттеуде қайтыс болған әйелдердің миының бірнеше аймағында Y хромосомасы бар жасушалар табылған. Жүктіліктегі микрохимеризм жүктілік кезінде және көпшілік әйелдерде босанғаннан кейін пайда болады. Алайда, балалы болған барлық әйелдерде ұрық жасушалары болмайды. Зерттеулер ұрық- аналық микрохимеризмге иммуноглобулин тәрізді (KIR) лигандтар әсер етуі мүмкін екендігін көрсетеді. Бұл жасушалардың денсаулыққа әсер етуі мүмкін әсері белгісіз. Бір болжам бойынша, ұрықтың жасушалары трансплантаттың иесімен қарым-қатынасына әсер етіп, аутоиммунды ауруларға әкелуі мүмкін. Бұл көптеген аутоиммундық аурулардың орта жастағы әйелдерде жиі кездесетінін түсіндіреді. Тағы бір болжам бойынша, ұрық жасушалары зақымдалған немесе ауру аналық тіннің мекені болып табылады, онда олар дің жасушалары ретінде әрекет етіп, жөндеуге қатысады. Жарық жасушалары тек бейкүнә көрші болуы мүмкін және ананың денсаулығына әсер етпейді. Бала туғаннан кейін әйелдердің 50-75 пайызы ұрықтың иммундық жасушаларын алып жүреді. Аналық иммундық жасушалар аналық→жатырлық микрохимеризмде пайда болатын ұрпақта да кездеседі, бірақ бұл құбылыс бұрынғыдан жартылай жиі кездеседі. Микрохимеризм травма алған ауыр иммунодефицитті пациенттерге қан құюдан кейін де байқалады. Микрохимеризмнің басқа да ықтимал көздері жүктілік, жеке адамның үлкен бауыры, егіз бауыры немесе жоғалған егіз, жасушалар жатырдан алынған. Жүктілік микрохимеризм, әсіресе, аборт немесе түсік жасатқаннан кейін жиі кездеседі.
Жануар
Микрохимеризм ірі қара малдың егіз жұптарының көпшілігінде кездеседі. Ірі қара малдың (және басқа да ірі қара малдың) плаценталары, әдетте, бiр-бiрiмен бiрдей бiрiккен тiгiншелерiнiң плаценталары бiрiккеннен кейiн бiрiккен тiгiншелерiнiң қан айналымы ортақ болады, бұл жасуша сызықтарын алмастыруға әкеледi. Егер егіздер еркек-қыз жұп болса, онда XX/XY микрохимеризм пайда болады, ал еркек гормондары қызылшаны (қызылшаны) ішінара еркектейді, бұл мартин қызылша немесе фримартинді тудырады. Фримартиндер әйел болып көрінеді, бірақ тұқымсыз және оларды асыл тұқымды немесе сүт өндірісі үшін пайдалануға болмайды. Микрохимеризм ауруды диагностикалау әдісін ұсынады, өйткені еркек генетикалық материалды қаннан табуға болады.
Мидағы ұрық-аналық микрохимеризм
Бірнеше зерттеулер еркек ұрық жүкті болғаннан кейін аналардың адам мен тышқан миында еркек ДНК-ны анықтады. Ұрықтан алынған жасушалар олардың бетінде нейротиптік иммуномаркерлерді көрсете алатын болып ажыратылады деп болжанады. Жүктілік кезінде иммундық реакциядағы бұл өзгерістер аналық жасушалардың аналық тіндерге көшірілуі мен олардың аналық тіндерде сақталуы салдарынан ұрықтың антигендеріне тән аналық компоненттерге де қатысты. Жүктілік кезінде аналық тіндегі ұрық жасушаларының саны артады және CD4+ реттегіш Т- жасушаларының (Tregs) кеңейуіне байланысты. Трег- геттердің экспансиясының төмендеуі және олардың жинақталуы жүктілікте асқынуларға (преэклампсия, аборт) әкеледі. және хемокин рецепторлары мен лигандтарының төмен деңгейін білдіреді, бұл қалған CD8+ Т жасушаларының аналық жасушалық интерфейске енуіне жол бермейді. Ананың CD4+ Т жасушалары көбейіп, FOXP3 экспрессиясына байланысты Трег жасушаларына бөлінеді. Тышқан үлгілері жүктіліктің сәтті өтуі үшін ұрыққа тән Трег жасушаларының қажеттілігін көрсетеді.
Аналық антигендерге ұрықтың төзімділігі
Т жасушалары аналық даму кезінде жиналады. Тіпті ұрық мұрагерлік емес аналық антигендерге (NIMA) ұшыраса да, CD4+ Т жасушалары аллоантигенді қозғайтын көбеюге қабілетті, олар Treg жасушаларына артықшылықпен дифференциацияланады және аналық антигендерге ұрықтың иммундық реакциясын болдырмайды. Бұл иммундық төзімділік анада да, нәрестеде де туа біткеннен кейін де сақталады және микрохимерлі жасушалардың тіндерде сақталуына мүмкіндік береді.
НИМА- ға туа біткеннен кейінгі төзімділік
NIMA-ның ерекше төзімділігі кейбір қызықты иммунологиялық фенотиптерді тудырады: эритроциттердің резус факторы (Rh) антигендеріне сезімталдық Rh+ әйелдерден туған Rh әйелдер арасында төмендейді, NIMA сәйкес келетін донорлар арасында бауырымен алмасудың ұзақ мерзімді өмір сүру мүмкіндігі жақсарады немесе донорлық дің жасушаларын қабылдағыштар NIMA сәйкес келетін жағдайда сүйек майы трансплантациясы трансплантатының ауруына қарсы ауруының жеделдігі төмендейді. Жануарлар арасында жүргізілген кросс- fostering зерттеулері көрсеткендей, NIMA- ның туғаннан кейінгі әсері емізу кезінде жойылғанда, NIMA- мен сәйкес келетін аллографталардың тіршілік ету мүмкіндігі төмендейді. Бұл NIMA-ға тән толеранттылықты сақтап қалу үшін балаларды емізудің маңызды екенін көрсетеді, бірақ аналық жасушаларды тек қана жеу NIMA-ға тән толеранттылықты жоғарыламайды. NIMA- ның арнайы толеранттылығын сақтау үшін аналық жасушаларға пренаталды және постнаталды әсер ету қажет.
Микрохимерлі жасушалардың пайдасы
Алдын ала бар аутоиммундық аурулардың ауырлығы жүктілік кезінде төмендейді және ол ұрықтың микрохимерлік жасушалары соңғы триместрде ең жоғары болған кезде айқын көрінеді.). Жүкті микрохимерлі жасушалар Паркинсон ауруы немесе миокард инфаркты үлгілерінде зақымдалған жасушаларға еніп, оларды алмастыратын жасуша түрлеріне бөлінеді. Сондай-ақ, олар жарақаттың жаңадан пайда болуына көмектеседі. Аналық тіндерге ұрықтық микрохимерлі жасушаларды себу балаларды туудан кейін күтіп-ұстауға көмектеседі (аналық сүт тіндерін себу лактацияны ынталандырады, ал миды себу аналық көңіл-күйді арттырады). Сонымен қатар, аналық микрохимерлі жасушалар балаларда кездесетін аутоиммундық аурулар тобының патогенезінде, яғни, жасөспірімдік идиопатиялық қабыну миопатиясында (мысалы, жасөспірімдік дерматомиозит) қатысы болуы мүмкін. Микрохимеризм басқа аутоиммундық ауруларда, соның ішінде жүйелі эрифематоздық қызыл қызылша ауруында да кездеседі. Керісінше, микрохимерлі жасушалардың зақымданудағы рөлі туралы баламалы гипотеза - олар зақымдалған ағзаның тінін қалпына келтіруді жеңілдетуі мүмкін. Сонымен қатар, емшек иммундық жасушалар сүт безі қатерлі ісігінің стромасында сау әйелдерден алынған үлгілермен салыстырғанда жиі кездеседі. Алайда ұрықтың жасушалық желілері ісіктердің дамуына ықпал ете ме, әлде керісінше әйелдерді сүт безі қатерлі ісігіне шалдықпаудан қорғай ма, бұл нақты белгісіз.
Жүйелік эрифематоздық қызыл түктік
Аналарда ұрық жасушаларының болуы кейбір аутоиммундық ауруларға қатысты пайдасы бар. Әсіресе, ұрықтың еркек жасушалары жүйелі эрифематоздық қызыл сары сиыр ауруы бар аналарға көмектеседі. Жарақатты нефритпен ауыратын науқастардан бүйрек биопсиясын алған кезде ДНК- ні алып, ПТР- мен тексерілді. Ұрғашы ұрықтың ДНК-сы өлшенді және Y хромосомасының нақты тізбектері анықталды. Бүйрек биопсиясында ұрық жасушалары бар нефрит ауруы бар әйелдердің бүйрек жүйесінің жұмыс істеуі жақсарды. Бүйрек жетіспеушілігіне байланысты сарысудағы креатинин деңгейі аналарда еркек жаралғы жасушаларының жоғары деңгейімен төмен болды. Белгілі бір аутоиммундық ауруларға байланысты микрохимеризмде ұрық жасушаларының нақты рөлі толық түсініксіз. Алайда, бір гипотеза бойынша, бұл жасушалар антигендерді жеткізеді, бұл қабынуға әкеліп, әртүрлі бөгде антигендердің шығарылуын тудырады.
Сёгрен синдромы
Шёгрен синдромы (ШС) - экзокринді бездердің аутоиммунды ревматикалық ауруы. Бала туғаннан кейін СС жиілігі арту СС мен жүктілік арасындағы байланысты көрсетеді, бұл ЖҚ патогенезінде ұрықтың микрохимериясы қатысы болуы мүмкін деген болжамға әкелді. Зерттеулер Y хромосомасы оң жаралғы жасушаларының кіші сілекей бездерінде СС бар 20 әйелдің 11- енде, ал тек сегіз қалыпты бақылаудың бірінде бар екенін көрсетті. Слюнза бездеріндегі ұрық жасушалары СС-тің дамуына қатысы бар екенін көрсетеді.
Ауыздағы жазық көкжапырақ
Лихен планус (ЛП) - Т- клеткалар арқылы жүретін, этиологиясы белгісіз, созылмалы аутоиммундық ауру. Әйелдер ерлерге қарағанда үш есе көп таралған. ЛП-ге Т лимфоциттерінің эпителийдің төменгі деңгейлеріне енуі тән, онда олар базальды жасушаларға зақым келтіріп, апоптозды тудырады. Ұрық микрохимеризмі ұрық пен қожайын арасындағы реакцияны тудыруы мүмкін, сондықтан ол автоиммундық аурулардың, соның ішінде ЛП- ның патогенезінде рөл атқарады.
Сүт безі қатерлі ісігі
Жүктілік бірнеше зерттеулерге сәйкес сүт безі қатерлі ісігінің болжамына оң әсер етеді және ол сүт безі қатерлі ісігі диагнозы қойылғаннан кейін өмір сүру мүмкіндігін арттырады. Жүктіліктің мүмкін болатын оң әсерлері ұрықтың жасушаларының ананың қанында және тіндерінде сақталуымен түсіндірілуі мүмкін. Ұрық жасушалары, мүмкін, перифериялық қаннан ісік тіндеріне белсенді көшіп барады, онда олар ісік стромасына орналасады. Ұрық жасушаларының сүт безі қатерлі ісігінің болжамына оң әсерін тигізуі мүмкін екі механизм бар. Бірінші механизм ұрық жасушалары тек қана қатерлі ісік жасушаларын бақылап отырады және қажет болған жағдайда олар иммундық жүйенің компоненттерін тартады. Екінші нұсқа - ұрық жасушаларының болуы иммундық жүйені төмендеуге әкелуі мүмкін, өйткені FMC бар әйелдер қабыну медиаторларының төмен концентрациясын шығарады, бұл неопластикалық ұлпаның дамуына әкелуі мүмкін. Эффект микрохимеризм деңгейіне де байланысты: Гиперхимеризм (микрохимеризмнің жоғары деңгейі) және гипохимеризм (микрохимеризмнің төмен деңгейі) ФМК теріс әсеріне байланысты болуы мүмкін және осылайша сүт безі қатерлі ісігінің нашарлау болжамын қамтамасыз ете алады. Сүт безі қатерлі ісігі бар әйелдер ұрықтың аллогендік жасушаларын алу мен сақтау процесінде сәтсіздікке ұшырауы мүмкін. Жүктілік жасушалардың төмен концентрациясы және/ немесе толық болмауы қатерлі ісіктің дамуына бейімделуді білдіруі мүмкін.
Басқа қатерлі ісіктер
S. Hallum зерттеуі еркек ұрық жасушалары мен жұмыртқа безі қатерлі ісігінің арасындағы байланысты көрсетеді. Y хромосомасының болуы әйелдердің қанында бөтен жасушаларды анықтау үшін қолданылды. Микрохимеризм жүктіліктің нәтижесі, ал трансфузия немесе трансплантациядан алынған жасушалар әйелдің денсаулығына байланысты жоққа шығарылды. Еркек микрохимеризм жасушаларына оң нәтиже берген әйелдерде жұмыртқа безі қатерлі ісігінің қаупі теріс нәтиже берген әйелдерге қарағанда төмендеді. Жасы ұлғайған әйелдер жүкті болған кезде жұмыртқа безінің қатерлі ісігі пайда болу қаупі азаяды. Микрохимерлі жасушалардың саны жүктіліктен кейін азаяды, ал жұмыртқа безінің қатерлі ісігі менопаузадан кейінгі әйелдерде жиі кездеседі. Бұл түйедегі микрохимеризмнің жұмыртқа безі қатерлі ісігінде де қорғаныш рөлін атқаратынын көрсетеді. Микрохимиялық жасушалар өкпе ісігінде айналадағы сау өкпе тіндеріне қарағанда бірнеше есе көп жиналады. Түйе клеткалары сүйек кеміруші жасушалардан ісік орналасқан жерлерге жетеді, онда олардың тіндерді қалпына келтіру функциялары болуы мүмкін. Жүктілік жасушалардың саудасынан пайда болған микрохимеризм жатыр мойны қатерлі ісігінің патогенезімен немесе прогресиясымен байланысты болуы мүмкін. Ұрық жамбас қатерлі ісігі бар науқастарда, бірақ оң бақылауда емес, еркек жасушалар байқалды. Микрохимерлі жасушалар әйелдің иммундық жүйесінің өзгеруіне себепші болуы мүмкін және жатыр мойны тіндерін HPV инфекциясына бейімдеуі мүмкін немесе ісіктің өсуіне қолайлы ортаны қамтамасыз етуі мүмкін.
Микрохимеризмнің жараның сауығуындағы рөлі
Микрохимерлік ұрық жасушалары I, III және TGF β3 коллагенін экспрессиялайды, олар ананың кесаревтік кесуінен болған жаралардың сауыққан жерлерінде анықталды. Бұл клеткалар ананың терісін зақымдаған сигналдар салдарынан зақымдалған жерге көшіп барады және ұлпаны қалпына келтіруге көмектеседі.
Жануарлар үлгілері
Фетоматтериналды микрохимеризм түйе клеткаларының тышқанның қан- ми кедергісінен өтуі мүмкіндігін зерттеу эксперименттер барысында көрсетілді. Бұл жасушалардың қасиеттері қан- ми кедергісін кесіп өтіп, мидың зақымдалған тіндерін нысанаға алуға мүмкіндік береді.
Денсаулыққа әсері
Ұрықтың микрохимериясы ананың денсаулығына әсер етуі мүмкін. Өсімдіктердегі жасушаларды оқшаулау, тамыр жасушаларының қасиеттерін өзгерте алады, бірақ жүктілік кезінде түйелік тамыр жасушаларының әсерін in vitro дақылдарысыз зерттеуге болады. Қасиеттілігін анықтап, оқшаулағаннан кейін қан-мұғза кедергісінен өте алатын ұрық жасушалары белгілі бір процедураларға әсер етуі мүмкін.