Кіріспе
Жосонның 14-ші патшасы, 1567 жылдан 1608 жылға дейін билеген Сеонжо (hangul=선조; 6 желтоқсан 1552 – 6 наурыз 1608), жеке аты И Ён (hangul=이연), Корея Жосон дәуірінің 14-ші монархы. Ол конфуциандық ілімді қолдауымен және билік басында реформалар жасауға тырысқанымен белгілі болды. Бірақ, ол кейін Кореяға жасалған жапон шапқыншылығы кезіндегі саяси дау-жанжалдар мен тиімсіз басшылығы үшін жағымсыз танылды.
Seonjo (hangul=선조; 6 December 1552 – 6 March 1608), personal name Yi Yeon (hangul=이연), was the 14th monarch of the Joseon period of Korea. He was known for promoting Confucianism and attempting reforms at the beginning of his reign. However, he later gained infamy from the political discord and incompetent leadership during the Japanese invasions of Korea.
Ерте өмір
Сеонжо хан 1552 жылы Кореяның астанасы Хансонгта (қазіргі Сеул) хан Жунжон мен Ансан Ань тайпасының ханшайымы Чанның үшінші ұлы ретінде дүниеге келді. Анасының тарапынан, И Ён король Седжонг пен королева Сохонның қызы, принцесса Чжонгидің шөбересінің шөбері болды. Принцесса Чжонгидің немересі, Жуксан Ань тайпасынан шыққан ханшайым Ан, оның арғы атасы Жон Санг жо (хангул=정상조) – Жон Ин жидің екінші әйелі, Гьёнджу И тайпасынан шыққан ханшайым Идің ұлымен үйленді. Жон Санг жо, сонымен қатар, Жо Гван жоның жасқандағы інісі еді. Оған ханзада Хасеонг атағы берілді, кейін королева Инсун оны асырап алды. Хан Мёнжонг мұрагер қалдырмай ерте қайтыс болғандықтан, ханзада Хасеонг мұрагерлікке ең жақын болды. Содан кейін, патша сарайының шешімімен, 1567 жылы 16 жасында патша тағына отырды. Оның әкесі Ұлы ішкі ханзада (대원군, Daewongun, "Соттың Ұлы ханзадасы") мәртебесіне ие болды.
Билік етуінің басталуы (15671575)
Сеонжо патша қарапайым халықтың өмірін жақсартуға, сондай-ақ Еонсангун мен Жунджонг патшаларының тұрақсыз билігі кезіндегі саяси жемқорлықтан кейін елді қайта құруға күш салды. Ол 1498 және 1545 жылдар аралығында Еонсангун мен Жунджонг патшаларының билігінде төрт рет тазарту шаралары кезінде беделді аристократтар тарапынан қуғынға ұшыраған Сарим ғалымдарын қолдады. Сеонжо Мёнчжон патшаның саяси реформаларын жалғастырып, И Хванг, И И, Чон Чхоль және Ю Сён Рёнг сияқты көптеген белгілі конфуцийшіл ғалымдарды лауазымдарға тағайындады.
Саяси бөліну және Шығыс-Батыс қақтығысы (15751592)
Сеонжо патшасы шақырған ғалымдардың арасында Сим Уйгёом және Ким Хёвон болды. Сим патшайымның туысы және өте консервативті болған. Ким жаңа буынның жетекші тұлғасы болып, либералды реформаларға шақырды. Сеонжо патшаны қолдаған ғалымдар Сим мен Ким басқарып отырған екі топқа бөлінді. Екі топтың мүшелері тіпті бір ауданда тұрды; Симнің тобы қаланың батыс жағында, ал Кимнің ізбасарлары шығыс жағында жиналды. Осыдан кейін екі топты Батыс және Шығыс деп атауға кірісті; бұл екі топқа негізделген саяси жүйе 200 жылға созылып, кейін Жосон әулетінің құлауына себепкер болды. Бірақ Шығысшылдар тобының өкілі Ким Сонг-Ил патшаға бұл үлкен күштер Кореяға қарсы соғыс үшін емес деп ойлағанын айтты, себебі ол елдегі тәртіпсіздікті болдырмау және ауылды аралап жүрген қарақшыларды жою үшін реформаларды тездетуге тырысты. Шығысшылдар сол кезде үкіметте басымдыққа ие болғандықтан, Хвангтың есебі назарға алынбады және Сеонжо соғысқа дайындалмауға шешім қабылдады, тіпті Хидэёши Сеонжоға жолдаған хатында Азияны бағындыруға деген ниетін анық білдірген болатын. Жосон сарайындағы топтық талас, сонымен қатар 1589 жылғы Чжон Ён Риптің көтерілісі, нәтижесінде Шығыс тобына жататын 1000-нан астам ғалымдар қуғынға түсті, бұл Жосонның алдағы жапон шабуылына дайындықсыз қарсы кездесуіне әкеп соқты.
Алты жылдық соғыс (15921598)
1591 жылы делегаттар Жапониядан оралғаннан кейін, Тойотоми Хидэёси өзінің өкілдерін король Сеонджоға жіберіп, Қытайға шабуыл жасау үшін Корей түбегі арқылы өтуге рұқсат сұрады, тиімді түрде Чосон мемлекетіне соғыс жариялады. Король таң қалды; жапондықтардың өтінішін қабылдамағаннан кейін ол Пекинге хат жіберіп, жапондықтардың корей-қытай одағына қарсы толыққанды соғысқа дайындалып жатқанын хабарлады. Ол сондай-ақ жағалау аймақтарында көптеген бекіністер салуға бұйрық берді және соғысқа дайындық үшін генералдар Син Рип пен И Ильді оңтүстік жағалауға жіберді. Корейліктер дайындықпен айналысып жатқанда, жапондықтар көптеген сарбаздарына мылтықтар жасап, бүкіл елден жауынгерлерді жинады. 1592 жылдың 13 сәуірінде Кониси Юкинага басқаратын 700-ге жуық жапон кемесі Кореяға шабуыл жасады. Кониси Бусан және Донгрэ бекіністерін оңай өртеп, қолбасшылар Чонг Бал мен Сонг Санг Хёнды өлтіріп, солтүстікке қарай жылжыды. Келесі күні Като Киёмаса мен Курода Нагамаса басқаратын одан да көп әскерлер де Ханьянға қарай бет алды. Тодо Такатора мен Куки Ёситака басқаратын жапондық үлкен флот теңізден оларды қолдады. Генерал И Иль Санджу шайқасында Като Киёмасамен кездесті, оны жапондықтар жеңді. Содан кейін И Иль генерал Син Риппен кездесті, бірақ олардың біріккен күштері де Чхунджу шайқасында Кониси Юкинагадан жеңілді. Содан кейін Сеонджо генерал Ким Мён Вонды Бас қолбасшы және фельдмаршал етіп тағайындады және оған астананы қорғауға бұйрық берді. Король жапондықтар астананы басып ала бастағандықтан Пхеньянға көшті. Кейін ол Пхеньянның құлауына аз қалғанда, шекарадағы Уйжу қаласына көшті. Король астанада болмағандықтан, үкіметке деген үмітін жоғалтқан көптеген адамдар сарайды тонап, көптеген қоғамдық ғимараттарды өртеп жіберді. Бұл жапондықтар қаланы басып алғаннан кейін келтірген зияннан да көп зиян келтірді. Әскер адамдар мен шайқастарды жоғалту жалғасқанмен, теңіз күштері жапондықтардың жабдықтау желісін теңізден сәтті кесіп тастады; адмирал И Сун Син жапондық флотты бірнеше рет жеңіп, жабдықтау кемелеріне көп зиян келтірді. Теңіз күштері жабдықтауды тоқтатқаннан кейін, қытай әскерлері келді және жапондықтарды оңтүстікке қарай итеруді бастады, соңында Пхеньянды қайтарып алды. Кониси Юкинага Бёкчегван шайқасында қытай әскерлерінің алға жылжуын тоқтатты және корейлерді солтүстікке қарай итеруге тырысты, бірақ шешуші соққы Ханджу шайқасында болды, онда генерал Квон Юл жапондықтарды әлдеқайда аз күшпен жеңді. Жапондықтар екі тарап та соғысты жалғастыра отырып, бейбіт келіссөздерге кірісуді шешті. Сеонджо Ханьянға оралудан бір ай бұрын хангыль тілінде жарлық шығарды, онда жапондық әскерін ұрыста тұтқындаған, жау әскерінің қозғалысы туралы хабарлаған немесе корей тұтқындарын құтқарған кез келген адам, тегіне қарамастан, үкімет шенеунігінің атағын алады делінген. Осы келіссөздер кезінде корейлер Сеулді қайтарып алды, бірақ сарайлар толығымен өртелген еді, сондықтан Сеонджо патша отбасының ескі үйлерінің бірін жөндеп, оны Доксугун деп атады, оны ресми сарайлардың бірі етті. Қытай мен Жапония арасындағы бейбіт келіссөздер екі тараптың арасындағы түсініспеушілік пен корейлердің бұрмалануы салдарынан сәтсіз аяқталды. 1597 жылы жапондықтар Кореяға қайтадан басып кірді, бірақ бұл жолы үш ел де соғысқа дайын болды және жапондықтар 1592 жылғыдай оңай алға жылжуға мүмкіндік алған жоқ. Жапондықтар Ханьянды құрлық және теңіз жолдары арқылы басып алуға тырысты. Алғашында Тодо Такатора Чилчонрянг шайқасында адмирал Вон Гюнды жеңген кезде жоспар жақсы жұмыс істеген сияқты, бірақ содан кейін адмирал И Сун Син басқарған корей теңіз күштері Тодо Такатора басқарған жапондық флотты Мёнгнянг шайқасында 13 кемемен ғана жеңді. Тоётоми Хидэёшидің кенеттен қайтыс болуымен байланысты, бұл шайқас соғысты аяқтады және жапондықтар 1598 жылы Кореядан толығымен шығып кетті. Норян шайқасы соғыстың соңы болды, Кониси Юкинага басқарған соңғы жапондық бөлімдер Кореядан кетіп қалды. 1608 жылы Сеонджо патша қайтыс болды, Кореяда саяси жік-жіктестік пен сыртқы қауіп-қатерлер әлі де аспанды қараңғылатып тұрды.
Танымал мәдениетте
1995 жылы KBS2 телесериалы "Батыс сарайында" Ким Сун Ок сомдаған. 1999–2000 жылдары MBC телесериалы "Хур Джунда" Пак Чан Хван сомдаған. 2003 жылы SBS "Патшаның әйелі" телесериалында Им Донг Джин сомдаған. 2004–2005 жылдары KBS1 телесериалында Чой Чхоль Хо сомдаған. 2010 жылы "Қанды қылыштар" фильмінде Ким Чан Ван сомдаған. 2013 жылы MBC телесериалы "Хур Джун, түпкілікті оқиғасында" Чон Но Мин сомдаған. 2013 жылы MBC телесериалы "От құдайында" Чон Бо Сок сомдаған. 2014 жылы KBS2 телесериалы "Патшаның жүзінде" Ли Сон Дже сомдаған. 2015 жылы KBS1 телесериалы "Жиңбирок: Имджин соғысы естеліктерінде" Ким Тэ Ву сомдаған. 2015 жылы MBC телесериалы "Керемет саясатта" Пак Ён Гю сомдаған. 2016 жылы JTBC телесериалы "Қарқынды әйнекте" Ли Чжи Хун сомдаған. 2016 жылы MBC телесериалы "Түрме гүлдерінде" Ким Хён Бин сомдаған. 2019 жылы tvN телесериалы "Таж кигізілген клонда" Чжан Хёк сомдаған.