Кіріспе

Корей конфуцийшіл ғалымы (1501–1570) – философ және жазушы.

И Хван (хангул=이황; 1501–1570) – Жосон дәуірінің корей философы, жазушысы және конфуцийшіл ғалымы. Ол Кореяның ең маңызды философы саналады. Оның портреті 1000 вон банкнотаға басылған, ал банкнотаның артында оның мектебі – Досан Севонның суреті бейнеленген. Ол неоконфуциандық әдебиет өкілі болды, Ённам мектебін құрды және Досан Севон жеке конфуций академиясын ашты. И Хван көбінесе өнер есімі Тоеги ("Шығанақ ағысы") арқылы танылады. Оның сыпайы аты – Кёнхо. Оның неоконфуциандық түсініктері Кореяда ғана емес, сонымен қатар Жапония, Тайвань және Вьетнамда да зор ықпалға ие болды, қазір тіпті Қытай материгінде де зерттеледі. Оның ең маңызды еңбегі – "Ақылды адамның білімі туралы он диаграмма", алғашқыда классикалық қытай тілінде жарық көрген. Бұл еңбек қазір корей, жапон, вьетнам, ағылшын, француз, неміс, орыс және поляк тілдеріне аударылған. Оның кейбір жазбалары Кореяны жаулап алған жапон әскерімен тоналып кеткен.

Оқудың он диаграммасы

Сеонхаксипдоның неоконфуциан әдебиетін 1568 жылы И Хванг патша Сеонхо үшін жазған. Бұл – бұрынғы даналардың мысалдары арқылы билеушілерге арналған дәрістер сериясы. Дәстүрлі конфуцийшілер кез келген адамның дана болуға үйренуі мүмкін екенін айтқан; жаңа конфуцийшілер дана болу идеалын буддистердің ағартуы сияқты нақты және қол жетімді етті. И Хванг осы жолды әрбір тарауды Чжу Си немесе басқа да маңызды ғалымдардан алынған схема және оған байланысты мәтінмен бастап, сосын қысқаша түсіндірмемен аяқтау арқылы көрсетуді ниеттендірді. Ол "Он схеманы" он панельді тік экранға, сондай-ақ қысқа кітапқа айналдыруды жоспарлады, осылайша көрерменнің санасы оның мазмұнымен үнемі байланыста болып, материалды толыққанды сіңіріп алғанша ойланып тұруы керек еді.

Мұра

Сеулдің орталық бөлігіндегі Тоегиро көшесі оның құрметіне аталған, ал Оңтүстік Кореяның 1000 вон банкнотасында бейнеленген. Тхэквондодағы Toi Gye формасы И Хванның есімін арқалайды. И Хванды зерттейтін көптеген институттар мен университеттердегі ғылыми бөлімдер құрылды. 1970 жылы Сеулде Тоеги зерттеу институты, 1979 жылы Кюнгпук ұлттық университетінде Тоеги институты, ал 1986 жылы Данкук университетінде институт пен кітапхана ашылды. Токио, Тайвань, Гамбург және АҚШ-та да зерттеу институттары бар. И Хванның белгілі тікелей ұрпағы – ақын және тәуелсіздік күресуші И Юкса, ол да Андон қаласының тумасы.