Кіріспе
Испан футболшысы Хосе Гаспар, сондай-ақ өзінің лақап аты Гаспарилламен танымал (бұрынғы 1756 1821), Флориданың екінші испан кезеңінде (1783 - 1821 жылдар) Мексика шығанағында өзінің базасынан қорқытқан ойдан шығарылған испан пираты. Оның ерте өмірінің, ынта-жігерінің және қарақшылық ерліктерінің егжей-тегжейлі мәліметтері әртүрлі болғанымен, олар "Бұқандардың соңғысы" өзінің ұзақ мансабында көптеген сыйлықтар алып, көптеген кепілдіктерді төлем арқылы үлкен байлық жинаған және ол әлі де жасырын қазынасын қалдырып, АҚШ әскери-теңіз флотымен тұтқындалудан гөрі кемеден секіріп өлген.
the Spanish footballer
José Gaspar, also known by his nickname Gasparilla (supposedly lived c. 1756 – 1821), is a fictional Spanish pirate who terrorized the Gulf of Mexico from his base in southwest Florida during Florida's second Spanish period (1783 to 1821). Though details about his early life, motivations, and piratical exploits differ in various tellings, they agree that the 'Last of the Buccaneers" was a remarkably active pirate who amassed a huge fortune by taking many prizes and ransoming many hostages during his long career and that he died by leaping from his ship rather than face capture by the U. S. Navy, leaving behind his still hidden treasure.
Алғашқы жылдар
Кейбір нұсқаларда Гаспар өмірін кедейлікпен күрескен испандық жас жігіт ретінде бастайды, ол төлем үшін жас қызды ұрлап алады. Тұтқынға алынып, түрмеге қамалған немесе әскери-теңіз флотына кіргені туралы шешім қабылдағанда, ол теңізге баруды таңдады, онда ол бірнеше жыл бойы төрешіл капитанға қарсы көтеріліс ұйымдастырып, ұрланған кемемен Флоридаға қашып кеткенге дейін ерекше қызмет етті.
Пираттық мансап
Барлық нұсқаларда, бас көтеруші іс жүзінде тұрмай қалған испан Флоридасының оңтүстік-батыс жағалауында 1783 жылы қоныстанды және Флорибланка атты кемеде қарақшылыққа бет бұрды. Гаспар аңызының әртүрлі нұсқалары оның қарақшылық мансабындағы әртүрлі эпизодтарға қатысты. Ең танымал оқиғалардың бірі - ол тұтқынға алынған кемеде жолаушы болған Усеппа есімді испан (немесе Мексика) ханшайымы. Асыл әйел қарақшының ұсыныстарын қабылдамады, егер ол өзінің құмарлығына мойынсұнбаса, оның басын кесумен қорқытты. Алайда ол одан бас тартты, ол ашуланып, оны өлтірді (немесе, балама түрде, оның ұжымы оның өлімін талап етті). Гаспар бірден өкінді және оның денесін жақын маңдағы аралға алып барды, оны оның құрметіне Усеппа деп атады және оны өзі жерледі. Кейбір нұсқаларда бұл әйелді 1779 жылдан 1782 жылға дейін Жаңа Испанияның вице-королі болған Мартин де Майорганың қызы Жозефа де Майоргамен сәйкестендіреді және аралдың аты дамыды деп санайды. Алайда бұл пікірді растайтын дәлел табылмады. Гаспар сонымен қатар Генри Цезарь және "Ескі король Джон" сияқты басқа да жартылай аңыздық қарақшылармен байланысты, олар туралы тарихи дәлелдер аз.
Өлім
Аңыздың көп нұсқалары Хосе Гаспардың 1821 жылдың соңында, Испания Флорида территориясын АҚШ-қа бергеннен кейін көп ұзамай өлгеніне келіседі. Гаспар 40 жылдай пираттықпен айналысқаннан кейін зейнетке шығуға шешім қабылдады. Ол өзінің ұжымымен Гаспарилла аралына жиналып, ұзақ мансабында жинаған аса құнды қазынасын бөлісті. Тарату барысында күзетші жақын маңдағы ағылшын сауда кемесін байқады. Гаспар соңғы жүлдені алуға қарсы тұра алмады, сондықтан ол өз экипажын Флорибланкаға алып барып, олжасын қуып кетті. Алайда, пираттар ескерту атуын жібергенде, олардың құрбандары сауда кемесі емес, АҚШ-тың теңіз флотының пираттық аң аулау шхунасы екенін көрсету үшін американдық туы көтерілді. Осыдан кейін "Флорибланка" бірнеше рет су деңгейінен төменге қарай соқтығысып, суға бата бастады. Гаспар берілудің орнына белінен зәкір тірегімен байлады. Ол: "Гаспарилла жаудың емес, өз қолымен өледі!" - деп айқайлап, қақпадан секіріп шықты. Мексика шығанағының жағалауына қарай құлайтын суға түсуге дейін. Кез келген дәуірдегі қарақшылардың Флориданың оңтүстік-батысында өз операцияларын жүргізгеніне дәлел жоқ. Шын өмірдегі қарақшылар қолға алған олжаның басым көпшілігі ацтек алтыннан немесе инка күмісінен емес, испандық галеоннан алынған, бірақ азық-түлік, темекі және шағын сауда кемелерінен алынған ағаш сияқты оңай жойылатын сауда тауарларынан тұрады. Мексика шығанағындағы бірнеше онжылдықтар бойы ең қорқынышты қарақшы болғанына қарамастан, сол кездегі американдық газеттерде "Гаспар" немесе "Гаспарилла" деген атаулар немесе Флорибланка деп аталатын қарақшы кемесі туралы айтылмаған. АҚШ-тың әскери-теңіз флотының архивтерінде іздестіру кезінде кеме журналдарында немесе сол дәуірдегі көптеген жақсы құжатталған қарақшылық сот процестерінің ресми сот жазбаларында Гаспар туралы айтылмаған. Гаспар туралы аңыздың әртүрлі нұсқалары оның сол жерде "патшалық" баспана орнатқанын айтады, бастапқыда жазылған жазбада оның жасырынған жері оннан астам ғимараттан және "алтынмен және құрбандарының ағартылған сүйектерімен толтырылған ежелгі үнді төбесінің" басына орналасқан биік күзет мұнарасынан тұратын" деп мәлімделген. Алайда бұл пікірлерді растайтын нақты дәлелдер табылған жоқ. Гаспарилла аралы 1800 жылдардың соңында жақын маңдағы фосфат табылғаннан кейін көп ұзамай белсенді кеме қатынасы нүктесіне айналды. Сол кезде темір жол мен материкке алғашқы көпірмен бірге заманауи порт нысандары салынды. Жақын маңдағы спорттық балық аулау сулары аймақтың аз өнеркәсіптік мақсаттарға көшуіне көмектесті. Гаспарилла қонақ үйі мен клубы темір жол желісінің соңында ашылды және 1900 жылдардың басында Бока-Гранде курорты құрылды. Гаспарилла аралы мемлекеттік паркі мен гольф алаңын қоса алғанда, жүздеген үйлер 20-шы ғасырда салынған. Гаспарилла аралының биік ағыс сызығынан жоғары жерлері қазір дамығанмен, Гаспардың "қарақшылар патшалығының" ешбір ізін таба алмады. Бока Гранде тарихи қоғамының түсіндірмесіне сәйкес, Шарлотта порты аймағындағы Калуса және басқа да америкалық жергілікті жерлер "қарақшылар емес қазынаны іздеген тонаушылардың" қолынан "өткенге ұқсамайтын залалға ұшырады".
Аңыздың қайнар көзі
Гаспар туралы аңыздың шығу тегі әлі анықталмаған. Жергілікті фольклор ертеректегі Калуса халқы, испандық зерттеушілер мен қарақшылар туралы 1880-ші жылдардың соңында оңтүстік-батыстағы Флоридада дамыған, өйткені сол аймақтағы шағын елді мекендер қалаларға айналды. Сол кезде оңтүстікке қарай орналасқан он мың аралдың дамуы болмаған жерлері оқшауланған пионерлер мен заңсыздардың баспанасы болды, бірақ олар теңізге баратын пираттар емес, жасырынған жер бетіндегі қылмыскерлер еді. Жергілікті фольклор бейресми түрде таратылды, ал бұл әңгімелер туралы аз ғана жазба дерек сақталған. ХХ ғасырдың алғашқы онжылдықтарында кейбір қарақшылар туралы аңыздар Хосе Гаспар туралы аңызға қосылды, ол тіпті Шарлотта гавань аймағында белгісіз болды, бірақ көп ұзамай Флориданың шығанағының жағалауында солтүстікке қарай жақсы танымал болды.
Джон Гомес
Джон Гомес (шулай-ақ Хуан Гомес және Пантера Джон) - Хосе Гаспар аңызына байланысты болған нақты адам. 1800 жылдардың аяғында Гомес әйелімен бірге Флориданың оңтүстік-батысындағы Он мың арал аймағындағы Марко аралы маңындағы жердің кішкентай сөгізі, басқаша мекенделмейтін Пантер-Кейдегі шатырда өмір сүрді. Ол Флориданың шығанақ жағалауында аң аулау мен балық аулау бойынша тәжірибелі нұсқаушы, қайық жүргізушісі және әуен-ғажайыптар, көбінесе өзі туралы әңгімелейтін эксцентрик ретінде танымал болды. Оның жасы мен туған жері ресми құжаттарда да әртүрлі. 1870 жылы АҚШ-тың халық санағы бойынша ол 1828 жылы туған. Алайда, 1880 жылғы АҚШ санағы кезінде Гомес 1785 жылы Францияда туылған деп мәлімдеді. 1885 жылы ол мемлекеттік санақшыларға Корсикада туғанын айтты, ал 1900 жылғы АҚШ санағына ол 1776 жылы Португалияда туғанын хабарлады. Осы арада, әртүрлі қазіргі заманғы хаттар мен жаңалықтар мақалалары Гоместің әртүрлі уақытта 1778, 1781 немесе 1795 жылы Гондураста, Португалияда немесе Маврикийде туылған деп мәлімдегенін хабарлайды. Брошюра екі бөлімнен тұрды: Хосе Гаспар туралы аңыз, содан кейін Гаспарилла мейрамханасы мен Шарлотта-Харбор аймағын жалпы жарнамалау бөлімі. Ол қонақ үйдегі және солтүстік базардағы қонақтарға тегін таратылып, жақында ашылған туристік бағытқа назар аударды. Гаспарилланың оқиғасы шынайы деп есептеген Брэдли өзінің "Пиратство в Вест-Индии и его подавление" атты кітабына көптеген мәліметтерді енгізді, бірақ ақпаратты тексеруге тырыспады. Алайда, бұл мәлімдемелердің ешқайсысы да шындыққа сай емес, өйткені бұл аймақта ешқандай қазына, кісі өлтіру құрбандары немесе Гаспардың ерліктерінің басқа физикалық іздері табылған жоқ, ал Джон Гомес жалғыз балық аулап жатып суға батып, өлім аузында мойындауды мүмкін емес етті. Битер оңтүстік-батыс Флорида туралы бірнеше қосымша кітаптар шығарды; кейбіреулері ойдан шығарылған, кейбіреулері ойдан шығарылмаған, ал кейбіреулері туристерге арналған нұсқаулықтар ретінде сатылады, олардың бәрінде Гаспар және басқа да қарақшылар туралы таңғажайып оқиғалар бар. Оның еңбектері мен басқа да жергілікті авторлардың осыған ұқсас тақырыптағы жазбалары Гаспардың тарихын одан әрі кеңейтіп, сонымен бірге аңыздың тұтастығына қатысты шатастық тудырады. Алайда, Тампа шығанағының тарихи орталығындағы сарапшылар оны тексергеннен кейін, қорапта бірнеше құнды емес ескі монеталар, алғашқы Гаспарилла парадтарынан естеліктер және 1920 жылдардағы жергілікті көшелер, кәсіпорындар мен сол кездің ескерткіштерін анық бейнелейтін карта бар екендігін анықтады. Қолдың шығу тегі құпия болып қала берді, бірақ тарих орталығының кураторы оның мумияланған маймыл қолы болуы мүмкін деп ойлады. "Гаспарилланың Мистик Крейв" (YMKG) деген атпен, Нью-Орлеандағы Марди Гра крейвінен үлгі алған ұйым ретінде "жаулаушылар" пираттық киім киіп, көшелерде ат үстінде жүріп, тұрғындарды оларды тойларға еруге шақырды. Бұл оқиға үлкен жетістікке жетіп, келесі жылы Крейлер парад ұйымдастырды, онда Тампаның барлық 60 көлігі орталыққа барды. Бірінші теңіз арқылы "шабуыл" 1911 жылы болды, содан бері YMKG театрлық қарақшылар шабуылдарын және парадтарын жыл сайын ұйымдастырды. Содан кейін Тампаның мэрі қаланың кілтін "қарақшылар капитанына" тапсырады, ал "жеңіс парадтары" Бейшоу бульварымен жалғасады. Жылдар бойы басқа да ондаған Крейлер мерекелерге қосылып, АҚШ-тың ең үлкен шерулерінің біріне айналды. Бұл шараға орта есеппен 300 000-нан астам адам қатысады, бұл жергілікті экономикаға 20 миллион доллардан астам үлес қосады.
Мәдени байланыстар
"Гаспар" немесе "Гаспарилла" атауларын бірде-бір ұйым бақыламайтындықтан, оларды үлкен Тампа шығанағы аймағындағы көптеген бизнес, ұйымдар және іс-шаралар қолданады. Басқалары мифтік қарақшыдан шықты, мысалы, Ұлттық футбол лигасының Тампа Бей Буканерлері, олар 1976 жылы ойнай бастады. Спортпен байланысты тағы бір мысал - Гаспарилла боулинг, колледж футболындағы бір кездері Тропикана алаңында "Сент-Петербург боулинг" ретінде ойналған, ол 2018 жылы Тампаға көшіп келгенде атын өзгертті. Гаспарилла туралы аңыз бірнеше телешоуларда және басылымдарда жарияланды. Соңғы мысалдарға Discovery Channel телеарнасындағы Expedition Unknown және Travel Channel телеарнасындағы Code of the Wild телесериалдарының 2019 жылғы қыркүйектегі эпизодтары кіреді, екеуі де әуесқой қазына іздеушілерді (жетіспей) Шарлотта порты аймағында Гаспар қазынасын іздеген.