Дала мектебі мен сыртқы оқу тәжірибесі

Кіріспе

Ашық ауада ұйымдастырылған оқыту – табиғатта жүзеге асырылатын, әдетте мектептік саяхаттардағы оқу процесі. Ашық ауада білім беру бағдарламалары кейде студенттердің түрлі қиындықтар мен шытырман оқиғаларға қатысатын, сондай-ақ жаяу серуендеу, тауға өрлеу, каноэмен жүзу, арқанмен жүгіру және командалық ойындар сияқты табиғаттағы іс-шараларға қатысатын тұрақты немесе саяхаттық тәжірибелерді қамтиды. Ашық ауада білім беру тәжірибелік оқыту және экологиялық білім берудің философиясы, теориясы және практикасы негізінде құрылған.

Қолданылу аясы

Ашық ауада білім берудің мақсаттары мен тәжірибелері алуан түрлі, бірақ ол әрқашан табиғатты зерттеу, табиғатта болу және табиғат арқылы үйренуді қамтиды.

Анықтамалар

Ашық ауада білім беруді тәжірибелік оқыту ретінде, ашық ауада, ашық ауа туралы немесе осыған қатысты деп қарастыруға болады. Дегенмен, "ашық ауада білім беру" термині көбінесе әртүрлі жолдармен ұйымдастырылған, негізінен ашық ортада өтетін іс-шаралардың кең ауқымын білдіреді. Ашық ауада білім берудің нақты анықтамасын беру қиын, себебі түсіндірмелер мәдениетке, философияға және жергілікті жағдайларға байланысты өзгереді. Ашық ауада білім беру көбінесе ашық ауада оқыту, ашық мектеп, орман мектептері және жабайы табиғатта білім беру синонимі ретінде қарастырылады. Ашық ауада білім беру жиі байланысты элементтерді пайдаланады немесе студенттерге шатыр құру және лагерьде от үстінде тамақ дайындау сияқты басқа да салалар туралы хабардар етеді. Ашық ауада білім берудің ерекшелігі – оның осы білім берудің "ашық ауа" жағына баса назар аударуында; ал шытырман оқу оқудың шытырмандығына, ал қоршаған ортаны қорғау білімі – қоршаған ортаға назар аударады. Экспедициялық білім беру "адамның тек қонақ ретінде келетін" жабайы далаға экспедицияларды қамтиды. Бұл іс-шаралардың барлығы тәжірибелік оқытуға негізделген.

Сабақтан тыс білім беру

"Сыныптан тыс білім беру" мектеп оқу бағдарламасын, мұғалім мен оқулықтармен жабдықталған сыныпта отырудан өзгеше оқу процесін сипаттайды. Оған биологиялық саяхаттар, мектеп бағында жәндіктерді іздеу, сондай-ақ жергілікті дүкенде тауар қозғалысын бақылау немесе музейге бару сияқты ішкі шаралар да кіреді. Бұл тұжырым қазіргі уақытта белсенді оқу стилінің артықшылықтарын мойындауға байланысты жаңадан өркендеп келеді. Ұлыбритания Парламентінің Білім және дағдылар комитеті оның тарих пен өнерді жандандыратынын, әлеуметтік дағдыларды дамытатынын және география мен ғылымды айқын жақсартатынын хабарлады. Англия, Шотландия және Уэльсте сыртқы оқу үшін маңызды саясаттар қолданылып жүр. Балалардың білім алу лагерьлері мен сыртқы оқуларын кеңейтуді қолдайтын дәлелдерге қарамастан, бірқатар кедергілерге тап болып отырмыз. Осы кедергілердің бірі – мұғалімдердің, ата-аналардың және басқа да адамдардың тәуекелге қатысты алаңдауы, бұл түрлі және физикалық қиындықтарға деген құлшынсыздыққа әкеледі. Журналист Тим Гилл "Қорқыныш жоқ" атты кітабында ата-аналар мен мекемелердің тәуекелден қашқақтауын, балалармен байланысты көптеген іс-шараларға қалай әсер ететіні туралы жазған. Тағы бір кедергі – сыртқы оқуды ұйымдастырудың қымбатқа түсетіні туралы жалпы пікір. Дегенмен, сыртқы оқу ортасын құруға көп шығын кетірудің қажеті жоқ. Ұлыбританияның "Early Years Framework Stage" балаларға арналған оқытудағы ең жақсы тәжірибені көрсетеді және былай дейді: "Сыртқы оқу, ересектер балалардың нені білуі керек емес, нені істей алуы керек екеніне назар аударғанда тиімдірек болады. Оқу құралдарына емес, тәжірибеге баса назар аударатын тәсіл балаларды оқу процесінің ортасына қойып, әр баланың жеке оқу және даму қажеттіліктері ескеріліп, тиімді түрде қанағаттандырылады".

Ұлыбританиядағы білім беру кеңесшісі Линда Таллент, мектептермен сыртқы кеңістіктерін оқу орталарына айналдыру үшін көп жұмыс істеген, осы пікірмен келіседі. Оның ойынша, іс-шаралар мен дағдыларды дамытуға назар аударса, "шағын қаражатпен" сыртқы оқу бағдарламасын жасау мүмкін. Ол Уилл Никсонның сөзін келтіреді: "Шын әлемді пайдалану – адамзат тарихының 99,9 пайызы үшін оқудың жолы. Тек соңғы жүз жылда ғана біз оны 'сынып' деп аталатын кішкентай қорапқа сыйдырдық". Таллент сонымен қатар, көптеген зерттеулердің нәтижелеріне сілтеме жасайды, олар бойынша оқудың ең тиімді жолы – қатысу арқылы болады, және педагогтарды балалардың біліміне қатысуға мүмкіндік беру үшін ерекше күш салуға шақырады.

Тарих

Қазіргі заманғы ашық ауада білім беру жеке бастамаларға негізделген. 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында Еуропа, Ұлыбритания, АҚШ, Австралия және Жаңа Зеландияда ұйымдастырылған кемпинг кеңінен таралды. 1907 жылы Ұлыбританияда Роберт Баден-Пауэлл құрған скауттар қозғалысы формальды емес білім беруді қолданады, бұл ретте практикалық сыртқы іс-шараларға ерекше мән беріледі. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Уэльстегі Абердифиде алғашқы Outward Bound орталығы құрылды. Данияның орман мектептері – ұқсас мақсаттар мен міндеттерді көздейтін еуропалық бағдарламалардың мысалы. Ашық ауада білім берудің негізін қалаушылардың қатарында Германиядағы Schule Schloss Salem сияқты мектептерді құрған неміс педагогы Курт Хан, Біріккен Әлем Колледждері қозғалысы, Эдинбург герцогының сыйлығы (қоғамдық қызмет, қолөнер дағдылары, дене күші және сыртқы экспедицияларға баса назар аударады) және Outward Bound қозғалысы бар. 20-шы ғасырдың екінші жартысында ашық ауада білім беру мемлекеттік, ерікті және коммерциялық секторларда клиенттер тобының және қолданылу аймағының үнемі кеңеюімен қарқынды дамыды. Осы кезеңде Outward Bound 40-тан астам елге, соның ішінде 1960 жылдары АҚШ-қа тарады. АҚШ-тағы басқа да ашық ауада білім беру бағдарламаларына Project Adventure және Ұлттық Сыртқы Жетекшілік Мектебі (NOLS) кіреді. Project Adventure арқандарды пайдалану курстарына бағытталған. NOLS сыртқы ортаны сыртқы бағдарламаларға жетекшілерді даярлау үшін, сондай-ақ басқа да жағдайларда, мысалы, әрбір жаңа АҚШ астронавтын және АҚШ Әскери-теңіз академиясының 10% -ын оқыту үшін пайдаланады. Тәжірибелік білім беру қауымдастығы – «тәжірибелік» педагогтардың кәсіби бірлестігі. Wilderness Education Association (WEA) – академиялық үлгіге негізделген стандартты оқу жоспары бар жоғары оқу орындарының ашық ауада білім беру бағдарламаларының консорциумы. (Қосымша ақпаратты «Жер шары бойынша» бөлімінен қараңыз.) Ұлыбританиядағы ашық ауада білім беру тарихын Лин Кук (1999) жазса, ал Жаңа Зеландиядағы ашық ауада білім беру тарихы Пип Линчтің «Куррикулумдағы кемпинг» (2007) кітабында жарияланды.

Modern outdoor education owes its beginnings to separate initiatives. Organized camping was evident in the late nineteenth century and early twentieth century in Europe, the UK, the US, Australia, and New Zealand. The Scouting movement, established in the UK in 1907 by Robert Baden Powell, employs non formal education with an emphasis on practical outdoor activities. The first Outward Bound centre at Aberdyfi in Wales was established during the Second World War. The Forest schools of Denmark are examples of European programs with similar aims and objectives. Key outdoor education pioneers include Kurt Hahn, a German educator who founded schools such as the Schule Schloss Salem in Germany; the United World Colleges movement, the Duke of Edinburgh Award scheme (which emphasizes community service, craftsmanship skills, physical skill, and outdoor expeditions), and the Outward Bound movement. The second half of the twentieth century saw rapid growth of outdoor education in all sectors (state, voluntary, and commercial) with an ever widening range of client groups and applications. In this period Outward Bound spread to over 40 countries, including the US in the 1960s. Other US based outdoor education programs include Project Adventure and the National Outdoor Leadership School (NOLS). Project Adventure focuses on day use of ropes courses. NOLS uses the outdoor setting to train leaders for outdoor programs and for other settings including training every new US astronaut and 10% of the US Naval Academy. The Association for Experiential Education is a professional association for "experiential" educators. The Wilderness Education Association (WEA) is a consortium of college outdoor education programs with a standard curriculum based on an academic model. (See also North America in the Around the World section.) A history of outdoor education in the UK has been documented by Lyn Cook (1999), and a history of outdoor education in New Zealand has been published in Pip Lynch's Camping in the Curriculum (2007).

Ұлыбритания

Ағылшын ауа кеңесі, бас ұйым ретінде, сыртқы ортада білім беруді оқушылар мен мұғалімдердің сабаққа толыққанды қатысуына, сонымен бірге табиғатты пайдалануына мүмкіндік беретін тәсіл деп анықтайды. Ағылшын ауа кеңесі сыртқы ортада білім беруді "оқу бағдарламасына тереңдік қосады және оқушылардың дене, жеке және әлеуметтік дамуына маңызды үлес қосады" деп есептейді. Ұлыбританияда Learning through Landscapes мектеп аулаларын тиімді, оңай қолжетімді оқу және ойын алаңы ретінде пайдалануды жақтайды. Орман мектебі де Ұлыбританияда танымал, сыртқы ортада білім алу аясында жеке дамуға ерекше назар аударады.

Австралия мен Жаңа Зеландия

Австралия мен Жаңа Зеландияда көптеген мектеп оқушылары сыртқы оқу және экологиялық білімді игереді. Австралия мен Жаңа Зеландияда сыртқы білім берудің бірнеше бакалаврлық және кәсіптік сыртқы демалыс бағдарламалары бар. Оқытушылар мен сыртқы оқу жетекшілері оқуларын аяқтағаннан кейін, көптегендері мектептерде, жеке ұйымдарда немесе екі елдегі түрлі сыртқы білім беру орталықтарында жұмыс істеу мүмкіндігіне ие болады. Сыртқы білім беру, Жаңа Зеландияның Денсаулық сақтау және дене тәрбиесі пәнінің 7 негізгі оқу саласының бірі ретінде міндетті түрде оқытылады. Австралияның Оқу бағдарламасын бағалау және есеп беру органы, Сыртқы білім беру Австралиясының қолдауымен, мектептерге ел бойынша сыртқы білім беруді жүргізуге көмектесу үшін, негізінен Ғылым, Денсаулық сақтау және дене тәрбиесі, сондай-ақ Гуманитарлық пәндер арқылы оқу бағдарламасының құжаттарын жасады.

Канада

Экологиялық білім беру, ең әсерлісі Канададағы ашық ауадағы білім беру, ашық ауадағы лагерьтер мен тұрғын үй бағдарламалары, мектептегі бағдарламалар және коммерциялық саяхаттар арқылы жүзеге асырылады. Канададағы ашық ауадағы білім беру "қатты" техникалық дағдыларға – көбінесе саяхат және кемпинг дағдыларына – негізделген, ал "жұмсақ" дағдылар – топтық жұмыс және жеке даму ерекшеліктері – қосымша экологиялық саяхатқа бағытталған "жасыл" және "жылы" дағдылармен үйлеседі. Экологиялық сананы арттыру немесе команда құру семинарларына қатысушы болсаңыз да, Канаданың кез келген жерінде түрлі оқиғаларға тап боласыз.

Дания

Дания дамыған елдер арасында экологиялық санасы жоғары елдердің бірі ретінде белгілі. Мұның бір көрінісі – ондағы орман мектептері жүйесі. Балалар орман ішінде оқытылады, табиғат пен жануарларды пайдаланып, негізгі экологиялық біліммен қатар, қажетті бастауыш білімді де алады.

Финляндия

Финляндия мектептерінде "сыртқы оқыту" термині негізгі білім берудің ұлттық бағдарламасында және жоғары сыныптардың ұлттық бағдарламасында белгіленген мақсаттарға жету үшін сыныптан тыс ортада жүзеге асырылатын оқыту және білім алуды білдіреді. Жоғары сыныптарда (16-18 жас аралығындағы оқушылар) "Тұрақты даму" тақырыбы қарастырылады. Оқушылар тұрақты өмір салтын қабылдауға, тұрақты дамуға бағытталған іс-қимылдар жасауға және тұрақты дамудың (ТД) мәселелерін зерттеуге ынталандырылады. Кейбір кәсіптік білім беру орталықтары табиғатты және қоршаған ортаны зерттеу бойынша екінші деңгейлі білім беру бағдарламаларын ұсынады, олар негізінен туризм және іс-тәжірибе салаларына бағытталған. Humak қолданбалы ғылымдар университеті ағылшын тіліндегі бағдарламасында "Ойын-сауық және сыртқы оқыту" бакалавр дәрежесін ұсынады, бұл бағдарлама оқушыларға ойын-сауық спортының техникалық дағдыларын, педагогиканы, туризмді және кәсіпкерлікті үйренуге бағытталған. Жыл сайын бағдарламаға 20 студент қабылданады. Сонымен қатар, Humak қолданбалы ғылымдар университеті ашық білім беру орталығы арқылы ойын-сауық спорты саласындағы мамандар мен оқытушыларға білімдерін жаңартуға мүмкіндік береді.

Франция

Ален Кержан 1986 жылы "Hors Limites Outward Bound France" құрамын құрып, белсенді педагогиканы ересектерге бейімдеді және Францияда тәжірибе арқылы оқыту қозғалысын енгізді. Бұл желіге қосылған алғашқы латын елі. Құрметті президенті: Монаконың SAS принці Альберт. 1994 жылы екі ұйым құрылды: "Ассоциация Apprendre par l'expérience" (жастарға арналған) және "SARL Expérientiel" (корпоративтік). 2008 жылдан бастап Ален Кержан Румыниядағы университеттер үшін сыртқы оқытуды (Outdoor Education) дамытады және Францияда осы педагогикаға негізделген бағдарламаларды жобалауды қалайтын оқу орталықтарына кеңес береді. Оның кітаптары мен мақалалары француз оқырмандарына ағылшын-саксон зерттеулері мен осы тақырыптағы жариялымдарды таныстырады.

Испания

Алғашқы ірі және кеңінен жарияланған ашық ауадағы білім беру жобасы – Ruta Quetzal. 1979 жылы король Хуан Карлос қолдауымен басталган бұл жоба Атлант мұхиты арқылы испан мәдени байланыстарын зерттеуге баса назар берді және ондаған жылдар бойы оны авантюрист әрі медиа жұлдызы Мигель де ла Кудра Сальседо басқарды. Жоба қазір де жалғасуда. Қазіргі таңда, одан да аз масштабты көптеген ұқсас жобалар іске асырылуда, мысалы, Rumbo al Sur – телешоу жұлдызы Телмо Алдас де ла Квадра Сальседо басқаратын Африкаға жыл сайынғы саяхаттар.

Зерттеу және сын көзқарастар

Ашық білім беру тәжірибесінің пайдасы туралы көптеген деректер бар; мысалы, мұғалімдер саяхаттан кейін оқушылармен қарым-қатынастарын жақсарту туралы жиі айтады. Дегенмен, ашық ауада білім берудің мінез-құлыққа немесе оқу жетістіктеріне ұзақ мерзімді әсерін көрсететін нақты дәлелдерді табу қиын; мұның бір себебі, ашық ауада білім берудің мағыналы нәтижелерге тигізетін әсерін анықтауға болатын зерттеулер жүргізудің қиындығы болуы мүмкін. 97 эмпирикалық зерттеудің мета-талдауы тәжірибелік білім беру бағдарламаларының өзіндік сана, көшбасшылық және коммуникация дағдылары сияқты нәтижелерге оң әсерін көрсетті. Бұл зерттеу оң әсерлердің сақталуын да көрсетті. Сыртқы білім беру бағдарламаларының (көбінесе "Outward Bound" бағдарламаларының) әсерін зерттеудің ең ірі эмпирикалық зерттеуі жалпы өмірлік дағдылардың кең ауқымына шағын, орташа, қысқа мерзімді оң әсерін көрсетті, ең күшті нәтижелер ұзақ, экспедициялық бағдарламаларда, ынтасы бар жас адамдар үшін байқалды, сондай-ақ осы жетістіктердің ішінара ұзақ мерзімді сақталуы да анықталды. Крис Лойнс "Бундағы оқиға" еңбегінде ашық ауада білім берудің көбінесе ойын-сауық парктеріндегі тұтыну тәжірибесіне айналып бара жатқанын айтты. "Жаратушылық парадигма" атты мақаласында Лойнс "шығармашылық, спонтандылық және өмірлік қуаттылықты" арттыруға шақырды. Ашық ауада білім беру, сыныпта оқуды қиындықпен қабылдайтын оқушылар үшін тиімдірек болып табылады. Maynard, Waters & Clement (2013) зерттеуінде мұғалімдер "сыртқы ортада балалардың бастамасымен жасалған іс-шараларға қатысқанда, сыныпта "жетіспейтін" деп саналған балалардың жартысынан астамы басқаша мінез-құлық танытқан" (221 бет) деді. Олардың жұмысы балалардың бастамасымен жүзеге асырылатын іс-шараларға арналған табиғи ашық кеңістіктердің тікелей және жанама түрде жетіспеушілік сезімін азайтатыны туралы пікірді қолдауға бағытталған. Бұл маңызды, өйткені көптеген зерттеулер студенттердің оқуы үшін оқушылар туралы қабылдауға негізделген күтулердің маңызды екенін көрсетті. Бұл сондай-ақ академиялық емес отбасылық ортаға немесе назар аудару тапшылығы және гипербелсенділік синдромы сияқты жеке психологиялық ерекшеліктерге байланысты болуы мүмкін. Неміс балалары ормандық балабақшадан бастауыш мектепке өткенде, мұғалімдер оқу, жазу, математика, әлеуметтік қарым-қатынас және басқа да көптеген салаларда айқын жақсаруды байқады. 9-шы және 12-ші сынып оқушыларының ашық ауада білім алу арқылы оқуын зерттеу үшін бір жылдық зерттеу жүргізілді. Жақсарту шарасы ретінде оқушылардың сыншыл ойлау дағдыларын арттыруға басымдық берілді, мұнда сыншыл ойлау "мақсатты, өзін-өзі реттейтін бағалау және шешім қабылдау процесі" деп анықталды. Мәселелерді шешу қабілетіне оқушылардың түсіндіру, талдау, бағалау, қорытынды жасау, түсіндіру және өзін-өзі реттеу қабілеті кірді. Зерттеушілер 9-шы және 12-ші сынып оқушыларының сыншыл ойлау бойынша бақылау тобынан айтарлықтай жоғары балл алғанын анықтады. Ортаны оқытудың интеграциялық контексті ретінде пайдалану (EIC) – оқу, жазу, математика, ғылым және әлеуметтік зерттеулер бойынша академиялық жетістіктердің стандартталған өлшемдері бойынша сыныптан тыс оқытудың пайдасын көрсеткен маңызды есептің негізі болып табылады; тәртіптік мәселелердің азаюы; және оқуға деген құлшыныс пен жетістіктерге деген мақтаныш.

There is much anecdotal evidence about benefits of outdoor education experiences; teachers, for example, often speak of the improvement they have in relationships with students following a trip. However, hard evidence showing that outdoor education has a demonstrable long term effect on behaviour or educational achievement is harder to identify; this may be in part because of the difficulty involved in conducting studies which separate out the effects of outdoor education on meaningful outcomes. A major meta analysis of 97 empirical studies indicated a positive overall effect of adventure education programs on outcomes such as self concept, leadership, and communication skills. This study also indicated that there appeared to be ongoing positive effects. The largest empirical study of the effects of outdoor education programs (mostly Outward Bound programs) found small moderate short term positive impacts on a diverse range of generic life skills, with the strongest outcomes for longer, expedition based programs with motivated young adults, and partial long term retention of these gains. In "Adventure in a Bun", Chris Loynes has suggested that outdoor education is increasingly an entertainment park consumption experience. In a paper entitled "The Generative Paradigm", Loynes has also called for an increase in "creativity, spontaneity and vitality". Outdoor education has been found more beneficial to those students who find classroom learning more challenging. Maynard, Waters & Clement (2013) found that, resonating with their previous findings, the teachers in their study reported "that when engaged in child initiated activity in the outdoor environment, over half of the children who in the classroom were perceived to be 'underachieving' appeared to behave differently" (p. 221). Their work aims to support the notion that the more natural outdoor spaces in which child initiated activities take place both directly and indirectly diminish the perception of underachievement. This is important because a number of studies have shown that expectations based on perception of students is important for student learning. This may also be due to a non academic family background, or a personal psychological trait such as attention deficit hyperactivity disorder. When German children from forest kindergartens went to primary school, teachers observed a significant improvement in reading, writing, mathematics, social interactions and many other areas. A yearlong study was done where a group of 9th and 12th grade students learned through outdoor education. The focus was on raising the critical thinking skills of the students as a measure of improvement, where critical thinking was defined to be, "the process of purposeful self regulatory judgment and decision making". The problem solving capabilities included the ability of students to interpret, to analyze, to evaluate, to infer, to explain and to self regulate. Researchers found that both 9th and 12th graders scored higher than the control groups in critical thinking by a significant amount. Using the Environment as an Integrating Context for learning (EIC) is the foundation of a substantial report which found benefits in learning outside the classroom on standardized measures of academic achievement in reading, writing, math, science, and social studies; reduced discipline problems; and increased enthusiasm for learning and pride in accomplishments.