Кіріспе

Уильям Сайкс (шамамен 1827 – 4 қаңтар 1891) – ағылшын сотталушы, қазақстандық емес, адам өлтіру қылмысы үшін Батыс Австралияға жер аударылған.

Ерте өмір

Сайкс 1827 жыл шамасында Англияның Йоркшир графтығындағы Ротерхэм қаласына жақын Уентвортта дүниеге келген. Кедей отбасының мүшесі болғандықтан, формальды білім алмады және ерте жасынан ақылы жұмыс істеді. 1851 жылы үйленбеген және көмір шахтасында вагондарды итеруші болып жұмыс істегені жазылған. 1853 жылы Сайкс Майра Уилкокқа үйленді, және келесі он жылда олардың төрт баласы болды. Кейін ол металл тазартушы болып жұмыс істеді. 1865 жылдың 10 қазанында Сайкс тағы алты адаммен браконьерлікке шықты. Дәлелдерге сүйенсек, Сайкс бұрын да аң аулаған, бірақ оны ешқашан ұстамаған. Сол түні ер адамдарды ойын сақшылары тоқтатып, қашуға тырысқанда Сайкс және басқа бірнеше адам ойын сақшыларының біріне шабуыл жасады. Ойын сақшысы алған жарақатынан көз жұмды, ал шабуыл туралы ақпарат бергендерге сыйлық ұсырылды. Ақырында үкімет куәлік беруге дайын болғандарға толық кешірім ұсынды, сонда жеті адамның бірі, Роберт Вудхаус, қалған алты адамға қарсы куәлік берді. Сайкс сияқты төрт адам қасақана кісі өлтіруде айыпты деп танылып, кемінде жиырма жылға қатаң түрме жазасымен өмір бойы бас бостандығынан айырылды. Сайкс өзінің жазасының алғашқы тоғыз айын Уэйкфилд түрмесінде жалғыздық камерада өткізді. Содан кейін ол Портсмут түрмесіне ауыстырылды және 1867 жылдың 2 сәуірінде Батыс Австралияға тасымалдау үшін Норвуд кемесіне мінгізді. Оның саяхат туралы қысқа күнделігі сақталған.

Батыс Австралия

Норвуд 13 шілдеде Батыс Австралияның Фримантл қаласына келді. Келген кезде Сайксқа 9589 нөмір берілді және ол "шамамен бес фут алты жарым дюймдік бойы, ашық қоңыр шашы, сұр көздері, ашық түсті терісі бар сопақ бет пішіні және денсаулығы жақсы" деп тіркелді; көп ұзамай ол Бунбериге жол жұмысына жіберілді. Ол ауданда жеті жыл жұмыс істеді. Содан кейін, шамамен 1875 жылдың қазан айында Ньюкаслға (қазіргі Тодиай) жіберілген деп есептеледі. 1877 жылға қарай ол мерзімі бітіп, Тодиай ауданында жұмыс істеуге тіркелді. Ол қысқа уақыт бойы медициналық қызметкер Уильям Мейхьюдің жеке қызметшісі болып жұмыс істеді, содан кейін ауданда әртүрлі жұмыстар атқарды, оның ішінде тамырларды қазу, ағаш кесу, қоршау қою және құдық қазу. 1879 жылдың қарашасына дейін жақсы жұмыс істеген, бірақ келесі үш жылда оның тізімінде мас болуы үшін бірнеше рет айып төлегені көрсетілген. 1883 жылы ауыр сырқатқа шалдыққаннан кейін бір ай бойы Ньюкасл депосының ауруханасында жатты. Ол толыққандай сауығып кетпеді. 1885 жылы ол шартты түрде босатылды. Сайкс өмірінің соңғы жылдарын Клэклайндан Ньюкаслға дейінгі теміржолда жұмыс істеуге жұмсады. 1890 жылдың желтоқсан айының соңында ол Клэклайн теміржолындағы лашығында ауырып жатқан күйінде табылғандықтан, Ньюкасл ауруханасына жеткізілді, онда оған гепатиттік ойық жара және созылмалы гепатит диагнозы қойылды. Ол бес күннен кейін, 1891 жылдың 4 қаңтарында қайтыс болды және Тодиай зиратындағы жаппай қабірге жерленді. Оның азын-малын, соның ішінде ескі мылтығы мен иті сатылып, табутқа жұмсалған 2 фунт 15 шиллингтің құнын өтеуге бағытталды.

Мұра

Сайкс әйелінен келген хаттар жинағы 1931 жылы табылмағанда, тарихи маңызы жоқ кейіпкер болып қалуы мүмкін еді. Хаттар Тодиейдегі ескі полиция ғимараттарын бұзу кезінде бір жарықтан табылған және Батыс Австралия Корольдік тарихи қоғамына тапсырылды, ол оларды Батыс Австралия Мемлекеттік архивіне жіберді. Көп жылдар өткен соң, әлеуметтік тарихшы Александра Хаслук бұл хаттарды қайтадан тауып, Сайкс туралы зерттеу жүргізді. Оның зерттеулерінің нәтижесі 1959 жылы "Не қаламай келген эмигранттар" деген атпен жарияланды.