Австралиядағы көшпелі жұмысшы – swagman туралы мақала. 19-шы ғасырда пайда болған, шаруалар арасында жұмыс іздеген, матаға оралған мүліктерімен саяхалағандар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Уақытша австралиялық жұмысшы
Transient Australian labourer
Свагман (сонымен қатар swaggie, sundowner немесе tussocker деп те аталады) – өз мүліктерін swag-та арқалап, фермадан фермаға жаяу сапар шеккен уақытша жұмысшы. Бұл термин 19 ғасырда Австралияда пайда болды, кейін Жаңа Зеландияда да қолданылды. Свагмандар Австралияда 1890 жылдардағы және 1930 жылдардағы Ұлы депрессия сияқты экономикалық қиындықтар кезеңдерінде кең таралды. Көптеген жұмыссыздар Австралияның ауылдық аймандарын жаяу аралап, азын-аулақ мүліктерін swag-та орап алып жүрді. Олардың swag-тарын көбінесе "Матильда" деп атаған, сондықтан "Waltzing Matilda" – swag-тарымен жүруді білдіреді. Әдетте, олар өтіп бара жатқан фермалар мен қалаларда жұмыс іздейтін, және көп жағдайда фермерлер, егер тұрақты жұмыс болмаса, шағын жұмыс жасағандары үшін тамақ және баспанамен қамтамасыз ететін. Банжо Патерсонның "Waltzing Matilda" атты өлеңіндегі "қуанышты свагман" бейнесі 19 ғасырдағы Австралияда халық қаһарманына айналды және бүгінге дейін австралиялықтар ұлттық мінездің бір бөлігі санайтын тәуелсіздік құндылықтарының символы ретінде қарастырылады.
A swagman (also called a swaggie, sundowner or tussocker) was a transient labourer who travelled by foot from farm to farm carrying his belongings in a swag. The term originated in Australia in the 19th century and was later used in New Zealand. Swagmen were particularly common in Australia during times of economic uncertainty, such as the 1890s and the Great Depression of the 1930s. Many unemployed men travelled the rural areas of Australia on foot, their few meagre possessions rolled up and carried in their swag. Their swag was frequently referred to as "Matilda", hence Waltzing Matilda refers to walking with their swag. Typically, they would seek work in farms and towns they travelled through, and in many cases the farmers, if no permanent work was available, would provide food and shelter in return for some menial task. The figure of the "jolly swagman", represented most famously in Banjo Paterson's bush poem "Waltzing Matilda", became a folk hero in 19th century Australia, and is still seen today as a symbol of anti authoritarian values that Australians considered to be part of the national character.
Этимология
1800 жылдардың басында британдық ұрылар "swag" терминін ұрланған тауарлардың кез келген көлемін сипаттау үшін қолданды. Франсис Гроустың 1811 жылғы "Жай тіл сөздігінде" берілген бір анықтама: "жақында қолға түскен кез келген олжа, swag-ты алып жүру – ұрланған заттарды қауіпсіз жерге жеткізу". Австралияда сотталған Джеймс Харди Вокс 1812 жылы жазылған және 1819 жылы жарық көрген естеліктерінде осыған ұқсас мақсаттар үшін осы терминді қолданды. 1830 жылдары Австралияда бұл термин ұрылардың алған тауарларын білдіруден, шабыншының (bushman) мүлігі мен күнделікті қажеттіліктерін білдіруге ауысты. "Swagman" күрделі сөзі және "swaggie" сөйлеу тіліндегі нұсқасы алғаш рет 1850 жылдары Австралиядағы алтын асыру кезінде пайда болды, сондай-ақ сирек қолданылатын "bundleman" термині де болды. Жаңа Зеландиялықтар бұл терминді 1880 жылдары қабылдады, онда swagmen "swaggers" деп те аталды. "Swagger" сөзі Австралияда пайда болды, бірақ 1890 жылдары ол онда қолданыстан шықты. Романтикалық бейнедегі swagman, Банжо Патерсонның "Waltzing Matilda" әнінде аталады, ол жергілікті помещиктен қой ұрлаған swagman туралы айтады. 1860 және 1890 жылдардағы экономикалық дағдарыстар осы көшпелі жұмысшылардың санының артуына себеп болды. Осы кезеңдерде бұл "жұмыс күшін жұмылдыру" деп есептелді. Бір кезде 1901 жылы Австралия Федерациясында swagmen-дерге өкілдік ету үшін "Matilda Waltzers Union" құрылған деген қауесет тарады. 1900 жылдардың басында зейнетақы мен жәрдемақының енгізілуі, өмірге қанағаттанғандардан басқа, swagmen-дердің санын азайтты. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде көптеген адамдар әскери қызметке шақырылып, Галлиполиде ANZAC ретінде соғысты. "And The Band Played Waltzing Matilda" әні Галлиполиде шайқасқан swagman туралы айтады. 20 ғасыр бойы swagmen-дердің саны азайды, бірақ экономикалық дағдарыс кезінде қайта өсті. Swagmen Австралия тарихы мен фольклорының романтикалық символы болып қала береді. Swag-тар, әсіресе Австралияда, жер аударылғандар мен кемпинг жасаушылар тарапынан кеңінен қолданылады. Стандартты және жеке дизайнды swag-тарды әлі де белсенді түрде көптеген өндірушілер шығарады.
In the early 1800s, the term swag was used by British thieves to describe any amount of stolen goods. One definition given in Francis Grose's 1811 Dictionary of the Vulgar Tongue is "any booty you have lately obtained, To carry the swag is to be the bearer of the stolen goods to a place of safety." James Hardy Vaux, a convict in Australia, used the term for similar purposes in his memoirs written in 1812 and published in 1819. By the 1830s, the term in Australia had transferred from meaning goods acquired by a thief to the possessions and daily necessaries carried by a bushman. The compound swagman and colloquial variation swaggie first appeared in the 1850s during the Australian gold rushes, alongside less common terms such as bundleman. New Zealanders adopted the term in the 1880s, where swagmen were also known as swaggers. Swagger also originated in Australia, but became obsolete there by the 1890s. A romanticised figure, the swagman is famously referred to in the song "Waltzing Matilda", by Banjo Paterson, which tells of a swagman who turns to stealing a sheep from the local squatter. The economic depressions of the 1860s and 1890s saw an increase in these itinerant workers. During these periods it was seen as 'mobilising the workforce'. At one point it was rumoured that a "Matilda Waltzers' Union" had been formed to give representation to swagmen at the Federation of Australia in 1901. During the early years of the 1900s, the introduction of the pension and the dole reduced the numbers of swagmen to those who preferred the free lifestyle. During World War I many were called up for duty and fought at Gallipoli as ANZACs. The song "And The Band Played Waltzing Matilda" tells the story of a swagman who fought at Gallipoli. The numbers of swagmen have declined over the 20th century, but still rising in times of economic depression. Swagmen remain a romantic icon of Australian history and folklore. Swags are still heavily used, particularly in Australia, by overlanders and campers. There are still a large number of manufacturers actively making both standard and custom design swags.
Өмір салты
Көбінесе, бұл адамдар өмір жағдайларының құрбаны болған, үйсіз қалғандар еді. Басқалары өздері таңдаған жолшыбайлар болды, немесе полициядан қашып жүрді (бушрангерлер). Көпшілігі алтын кендерінде бақ іздеген еуропалық немесе азиялық көшпенділер еді. Мұндай swagman-ның бірі – валлийлік Джозеф Дженкинс, ол 1869 және 1894 жылдар аралығында Викторияны аралап, күнделікті жазбаларында және өлеңдер арқылы өзінің тәжірибесін қалдырды. Swagmen-дердің жасы ондаған жастан қарттарға дейін жетті. Социалистік көшбасшы Джон А. Лидің жасөспірім шағындағы swagman өмірі оның саяси жазуларына әсер етті және кейбір кітаптарында тікелей көрсетілді. Романшы Дональд Стюарт та 14 жасында swagman ретінде өмірін бастады. Оның бірнеше романдары Батыс Австралияның Кимберли және Пилбара аймандарының swagmen-дері мен аборигендерінің өмірін суреттейді. Көптеген swagmen-дер саяхаттары барысында аборигендермен байланыс жасады; бушкеу дизайнер РМ Уильямс өзінің соңғы жасөспірімдік жылдары Нулларбор жазығынан өтіп, жергілікті абориген тайпаларынан мульга кесу, кенгурулерді іздеу және су табу сияқты өмірлік дағдыларды үйренді. Кейде оларды қалалардың маңында жұмыс немесе көмек іздеп жүргендерін көруге болар еді. Swagmen-дердің көптеген куәгерлік сипаттамалары ел "қоңырдың үстінде" жүрген кезеңде жазылған. Осы уақытта жолшыбайларға полиция бөлімдерінде жәрдемақының алғашқы түрі ретінде рацион берілді. Олар елді аралап, қой қырқушы немесе шаруа болып жұмыс істеді. Барлығы да еңбекқор болған жоқ. Кейбір swagmen-дер, "күн батушылар" деп аталғандар, жұмыс істеуге кеш болған кезде фермаларға немесе станцияларға келіп, тамақтанып, ертеңгі жұмыс басталғанға дейін жоғалып кететін. Жаңа Зеландиядағы "күн батушының" баламасы tussocker деп аталды. Көбісі аз мүлікпен өмір сүрді, себебі олар өздерімен ала алатынымен шектелген. Әдетте олардың swag-ы (жатыр төсегі), тамаққа арналған сөмкесі және пісіру құралдары болды, оларға чайдан жасауға немесе қайнатуға арналған балға кіруі мүмкін. Олар нан жасауға ұн және кейде сорпаға ет алып жүрді. Генри Лоусонның "The Romance of the Swag" атты әңгімесінде ол австралиялық swag-ты қалай жасау керектігін егжей-тегжейлі сипаттайды. Лоусон былай дейді: "Австралияда swag-пен саяхаттау әртүрлі және көркем түрде "көк көкпен жүру", "Матильдамен жүру", "Матильданы иіскеу", "барабаныңмен жүру", "валлабиде болу", "аяқтарды шабу", және "шай мен қант ұрлау" деп сипатталады". Swagmen-дер бірнеше күн бойы басқа "swaggies-мен" бірге саяхаттап, қажет болған жерге жаяу жүріп, автостоппен немесе жүк пойыздарында жол тартты. Олар от жанында, ағаштардың ішінде немесе көпірлердің астында ұйықтады.
Swagmen were often victims of circumstance who had found themselves homeless. Others were rovers by choice, or else they were on the run from police (bushrangers). Many were European or Asian migrants seeking fortune on the goldfields. One such swagman was Welshman Joseph Jenkins, who travelled throughout Victoria between 1869 and 1894, documenting his experiences in daily diary entries and through poetry. Swagmen ranged in age from teenagers to the elderly. Socialist leader John A. Lee's time as a swagman while a teenager informed his political writing, and also featured directly in some of his other books. Novelist Donald Stuart also began his life as a swagman at age 14. Several of his novels follow the lives of swagmen and aborigines in the Kimberley and Pilbara regions of Western Australia. Many swagmen interacted with aborigines along their travels; bushwear designer RM Williams spent his latter teen years as a swagman travelling across the Nullarbor Plain, picking up bushcraft and survival skills from local Aboriginal tribes such as cutting mulga, tracking kangaroos and finding water. At times they would have been seen in and around urban areas looking for work or a handout. Most eyewitness descriptions of swagmen were written during the period when the country was 'riding on the sheep's back'. At this time, rovers were offered rations at police stations as an early form of the dole payment. They roamed the countryside finding work as sheep shearers or as farm hands. Not all were hard workers. Some swagmen known as sundowners would arrive at homesteads or stations at sundown when it was too late to work, taking in a meal and disappearing before work started the next morning. The New Zealand equivalent of a sundowner was known as a tussocker. Most existed with few possessions as they were limited by what they could carry. Generally they had a swag (canvas bedroll), a tucker bag (bag for carrying food) and some cooking implements which may have included a billy can (tea pot or stewing pot). They carried flour for making damper and sometimes some meat for a stew. In Henry Lawson's short story The Romance of the Swag, he describes in detail how to make a dinky die Aussie swag. Lawson states,"Travelling with the swag in Australia is variously and picturesquely described as "humping bluey", "walking Matilda", "humping Matilda", "humping your drum", "being on the wallaby", "jabbing trotters", and "tea and sugar burglaring". Swagmen travelled with fellow 'swaggies' for periods, walking where they had to go, hitch hiking or stowing aboard cargo trains to get around. They slept on the ground next to a campfire, in hollowed out trees or under bridges.
Танымал мәдениет
XIX ғасырда австралиялық бұта поэзиясы австралиялық ұлтшылдық сезімімен бірге дамып, танымал болды. Свагмен австралиялық ұлтшылдық және теңдік идеалдарының символы ретінде өлеңдер мен әдебиеттерде құрметке ие болды. Свагмендер туралы танымал өлеңдерге Генри Лоусонның "Out Back" (1893) және Шоу Нилсонның "The Sundowner" (1908) жатады. 1902 жылы Барбара Бейнтон "Bush Studies" (Бұталық зерттеулер) атты әңгімелер жинағын жариялады. Жинақтың соңғы әңгімесі "The Chosen Vessel" (Таңдалған ыдыс) (1896) бұтада жалғыз өмір сүретін әйелдің басынан өткен оқиғаны баяндайды, онда ол келе жатқан свагменнің құрбаны болып, зорлануға және өлтіруге ұшырайды. Бұл дәстүрлі бұталық аңыздармен қарама-қайшы келеді, онда свагмендер романтикалық бейнеде бейнеленеді. Свагмендер Джиндиворобак қозғалысымен байланысты жазушылардың шығармаларында да маңызды орын алды, соның ішінде Роланд Робинсон, ол Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін көп жыл бойы свагмен болып жұмыс істеген ақын. Австралия әдебиетіндегі XIX ғасыр тенденцияларымен қатар, свагмендер замандас суретшілер мен иллюстраторлардың танымал тақырыбы болды. Газеттер мен суреттерде "уалабиде" саяхаттаған, көшпелі шаруалар мен басқа да еркектердің суреттері жиі кездеседі. С.Т. Гилл мен Джеймс Альфред Тернер свагменнің ашық ауадағы өмірін кеңінен таныстырды. 1880 жылдарға қарай свагмендер Том Робертс, Уолтер Уизерс, Артур Стритон, Фредерик МакКаббин және Мельбурндағы Хайдельберг мектебімен байланысты басқа да суретшілердің туындыларында бейнеленді. Бұл мектеп Батыс өнеріндегі алғашқы ерекше австралиялық қозғалыс және австралиялық суретшіліктің "ұлттық идеализмнің алтын ғасыры" деп есептеледі. Свагмендер мен бұтаның басқа да кейіпкерлері австралиялық киноның үнсіз фильмдер дәуірінде танымал болды. 1914 жылы Реймонд Лонгфордтың "The Swagman's Story" (Свагменнің оқиғасы) фильмінде Лотти Лайелл басты рөлді ойнады. 1936 жылы Майлз Мандердің "The Flying Doctor" (Ұшқыш дәрігер) фильмінде Чарльз Фаррелл Сиднейге қарай Көк таулар арқылы саяхаттайтын свагмен рөлінде ойнады. Свагмендер көптеген кітаптарда тақырып болды, соның ішінде 1955 жылғы Д'Арси Ниландтың "The Shiralee" романы, ол 1957 жылы Питер Финчтің (өзінің жастық шағында свагмен болып өмір сүрген) және 1987 жылы Брайан Браунның қатысуымен телесериалға бейімделді. Норман Кей 1976 жылғы "Mad Dog Morgan" (Жынды Ит Морган) фильмінде свагмен рөлін ойнады. Артур Апфилд свагмендер туралы бірнеше роман жазды, соның ішінде "Death of a Swagman" (Свагменнің өлімі) (1942), "The Bushman Who Came Back" (Қайтып келген шаруа) (1957) және "Madman's Bend" (Жындының бұрылысы) (1963). Этель Пэдлидің 1899 жылғы балалар кітабы "Dot and the Kangaroo" (Дот пен кенгуру) 1981 жылғы киноадаптациясында, сиқырлы свагмен Дотқа Кенгуру ананың жоғалған баласын табуға көмектеседі. Шотланд әнші-әндершісі Алистер Хулетт "The Swaggies Have All Waltzed Matilda Away" әнін жазды. 1946 жылғы Шерлок Холмс фильмі "Dressed to Kill" (Киінгенше өлтіру) фильмінде ескі музыкалық қораптан естілетін "The Swagman" әні құпияны шешуде маңызды рөл атқарады. Австралиялық Бэтмен жауласы Свагмен өзінің атын осы терминнен алған, бірақ австралиялық құқық қорғау органдарымен соңғы атысында оқтан қорғалған броня киген австралиялық автобус жүргізушісі Нед Келлиден көбірек шабыттанды.
In the 19th century, Australian bush poetry grew in popularity alongside an emerging sense of Australian nationalism. The swagman was venerated in poetry and literature as symbolic of Australian nationalistic and egalitarian ideals. Popular poems about swagmen include Henry Lawson's Out Back (1893) and Shaw Neilson's The Sundowner (1908). In 1902, Barbara Baynton published a collection of short stories titled Bush Studies. The final story, "The Chosen Vessel" (1896), gives an account of a woman alone in a bush dwelling, where she is preyed upon and eventually raped and murdered by a passing swagman. This was in stark contrast to traditional bush lore, where swagmen are depicted in distinctly romantic terms. Swagmen were also prominent in the works of those associated with the Jindyworobak Movement, including poet Roland Robinson, who was a swagman for much of his life before World War II. Coinciding with trends in 19th century Australian literature, swagmen were popular subjects of contemporary painters and illustrators. Drawings of swagmen, itinerant bush workers, rural nomads and other men "on the wallaby" were prevalent in newspapers and picturesque atlases. ST Gill and James Alfred Turner popularised the open air life of the swagman. By the 1880s, swagmen featured in the works of Tom Roberts, Walter Withers, Arthur Streeton, Frederick McCubbin, and other artists associated with the Melbourne based Heidelberg School, which is customarily held to be the first distinctly Australian movement in Western art and the "golden age of national idealism" in Australian painting. Swagmen and other characters of the bush were popular subjects of the silent film era of Australian cinema. Raymond Longford's 1914 The Swagman's Story starred Lottie Lyell. 1936's The Flying Doctor was directed by Miles Mander and starred Charles Farrell as a swagman travelling through the Blue Mountains towards Sydney. Swagmen have been the subject of numerous books including the 1955 novel The Shiralee by D'Arcy Niland, which was made into a 1957 film, starring Peter Finch (who himself lived as a swagman during early adulthood), and a 1987 TV mini series, starring Bryan Brown. Norman Kaye played the role of a swagman in the 1976 bushranger film Mad Dog Morgan. Arthur Upfield wrote a number of novels about swagmen including Death of a Swagman (1942), The Bushman Who Came Back (1957) and Madman's Bend (1963). In the 1981 film adaptation of Ethel Pedley's 1899 children's book Dot and the Kangaroo, a magical swagman helps Dot find Mother Kangaroo's lost joey. The Scottish singer songwriter Alistair Hulett wrote a song about the 'swaggies' called "The Swaggies Have All Waltzed Matilda Away". In the 1946 Sherlock Holmes film Dressed to Kill, a tune called "The Swagman", heard on an old music box, plays an important role in solving the mystery. The Australian Batman villain Swagman derives his name from the term, but takes more conceptual inspiration from Australian bushranger Ned Kelly, who wore a suit of bulletproof armour during his final shootout with Australian law enforcement.