Кіріспе
Босния және Герцеговинадағы Рим католик архиепископтығы Босниялық діни округтың қашан құрылғаны нақты белгісіз. 1188 жылы жарияланған Provinciale Vetus тарихи құжаттар жинағында екі рет айтылады, бірі Сплит архиепископтығына, екіншісі Рагуза архиепископтығына бағынышты болған, шамамен 1060 және 1075 жылдар аралығында құрылған деп есептеледі. 12 ғасырда бұл округ аталған екі архиепископтықтан бөлек, Антивари және Калокса архиепископтықтарымен де таласқа түсті. 1244 жылы Венгрия королі Бела IV Дяково және Блезна приходтарын сыйлағанда, діни округтың басқа приходтары да аталып өтті: Врхбосна, Неретва, Лепеница, Видгосса (Видуша), Миле (қазіргі Високоның жанында), Лашва, Ускопле, Брод (қазіргі Зеницаның жанында), Борач (қазіргі Рогатицаның жанында). 13 және 14 ғасырларда Босния епископтары көбінесе Босния шіркеуінің таралуына қарсы күресу үшін жіберілген доминикан миссионерлері болды. 14 ғасырдың басында францискандар да Сербияның Стефан Драгутиннің өтінішімен, алдымен Усора және Солиге келді. Екі орден провинцияны бақылау үшін ұзақ дауға түсті, нәтижесінде францискандар жеңіске жетті, бірақ әлсіреген діни округ 1463 жылы Боснияның Осман империясымен жаулануына ұшырады. Османдық билік кезінде Босния епискобы Босния аумағын тиімді басқара алмады, керісінше, Францискан Босна Сребрена провинциясы аймақтағы католицизмнің негізгі орталығы болып қала берді. 1735 жылы Әулие Тақ Босния үшін апостолдық викариат құрды және оны басқару үшін францискандықтарды апостолдық викарийлер ретінде тағайындады, осылайша бұл діни округтың Боснияға қатысты юрисдикциясын ресми түрде тоқтатты. 1773 жылы 5 шілдеде 1881 жылы папа Лев XIII "Ex hac augusta Principis Apostolorum cathedra" атты бұйрығын шығарды, ол Босния мен Герцеговинадағы тұрақты шіркеу иерархиясын қалпына келтірді. Қайта жаңғырту кезінде босниялық (1735–1881) және герцеговиналық (1846–81) екі викариат та таратылды. Боснияның ескі діни округі Врхбосна архиепископтығы болып жаңартылды. Папа оған тағы үш діни округты бағындырды: жаңадан құрылған Баня-Лука діни округі, бұрыннан бар Требинье-Мркан діни округі (сол кезде Дубровник епископының басшылығында болған) және Мостар-Дувно діни округі, оған Дувно епископы атағы да қосылды. Мостар-Дувно діни округі Герцеговина апостолдық викариатының аумағын қамтыды, ол таратылды. Босния апостолдық викариясы Пашкал Вуичич викариат таратылғаннан кейін зейнетке шықты, ал Герцеговина апостолдық викариясы Пашкал Буконьич Мостар-Дувно епископы болып тағайындалды. Иосип Штадлер Врхбосна архиепискобы және Баня-Лука әкімшісі болып тағайындалды. Босния соғысы, нәтижесінде архиепископтықтың орталығы Сараево қоршауға алынды, архиепископтыққа ауыр соққы берді. Соғыстан кейін көптеген шіркеулер мен капеллаларды жөндеу қажет болды. Ең үлкен қиындық хорваттардың эмиграциясы болды, нәтижесінде діни округтағы католик халқы соғысқа дейін болған санының жартысынан азырақ қалды.
It is not known precisely when the Bosnian diocese was established. Based on a collection of historical documents Provinciale Vetus, published in 1188, which mention it twice, once subordinated to the Archdiocese of Split, and another time under the Archdiocese of Ragusa, it is assumed that it came into existence between 1060 and 1075. During the 12th century, it was contested between those two archdioceses as well as another two, the Archdiocese of Antivari and the Archdiocese of Kalocsa. In 1244, an endowment of the parishes of Đakovo and Blezna by King Bela IV of Hungary listed the other parishes of the diocese, namely Vrhbosna, Neretva, Lepenica, Vidgossa (Viduša), Mile (near today's Visoko), Lašva, Uskoplje, Brod (near today's Zenica), Borač (near today's Rogatica). In the 13th and 14th centuries, the Bishops of Bosnia were mainly Dominican missionaries who were sent in to combat the spread of the Bosnian Church. At the turn of the 14th century, the Franciscans also arrived with the same purpose, at first in Usora and Soli, at the request of Stephen Dragutin of Serbia. The two orders engaged in a prolonged dispute over the control of the province, in which the Franciscans ultimately prevailed, yet the weakened diocese still succumbed to the Ottoman conquest of Bosnia in 1463. During the Ottoman occupation, the bishop of Bosnia had no effective control over the territory of Bosnia, rather, the Franciscan Province of Bosna Srebrena remained the primary vessel of Catholicism in the area. In 1735, the Holy See founded the Apostolic Vicariate for Bosnia, and assigned Franciscans as apostolic vicars to direct it, thereby formally ending the jurisdiction of this diocese over Bosnia. In 1773,
On 5 July 1881, Pope Leo XIII issued Ex hac augusta Principis Apostolorum cathedra, a bull by which he restored the regular Church hierarchy in Bosnia and Herzegovina. With the restoration, both vicariates, the Bosnian (1735–1881) and the Herzegovinian (1846–81) were abolished. The old Diocase of Bosnia was elevated as the Archdiocese of Vrhbosna. The pope subordinated to it three other dioceses: the newly established Diocese of Banja Luka, the already existing Diocese of Trebinje Mrkan (under the apostolic administration from the bishop of Dubrovnik at the time) and the Diocese of Mostar Duvno, to which he added the title of bishop of Duvno as well. The Diocese of Mostar Duvno encompassed the territory of the Apostolic Vicariate of Herzegovina, which was abolished. The Apostolic Vicar of Bosnia Paškal Vuičić was simply retired after the abolishment of the vicariate, while the Apostolic Vicar of Herzegovina Paškal Buconjić was appointed Bishop of Mostar Duvno. Josip Stadler was appointed the Archbishop of Vrhbosna and Administrator of Banja Luka. The Bosnian War, which resulted in the Siege of Sarajevo on the archdiocese's home, gravely impacted the archdiocese. In the war's aftermath, repairs had to be completed to many damaged churches and chapels. The biggest struggle has been the exodus of Croats, causing the Catholic population in the diocese to drop to less than half of what it was before the conflict.
Врхбоснаның көмекші епископтары
Врхбоснаның көмекші епископтары
| Епископ | Бастап | Аяқталған | Қызметте | Ескермелер |
|---|---|---|---|---|
| Антон Бонавентура Еглич | 1897 | 1898 | Қызметте | 1897 жылдың тамызында тағайындалды, 1897 жылдың 12 қыркүйегінде шіркеу қызметіне бекітілді. 1898 жылы наурыз айында Люблянаға ауыстырылды. |
| Иван Шарич | 1908 | 1922 | Қызметте | 1908 жылдың 8 сәуірінде Врхбоснаның көмекші епископы болып тағайындалды және 1908 жылдың 28 мамырында шіркеу қызметіне бекітілді. 1922 жылдың 2 мамырында Врхбосна архиепискобы болып тағайындалды. |
| Смильян Франжо Чекада | 1939 | 1940 | Қызметте | 1939 жылдың 6 маусымында Врхбоснаның көмекші епископы болып тағайындалды және 1939 жылдың 6 тамызында шіркеу қызметіне бекітілді. 1940 жылдың 18 тамызында Скопьеге ауыстырылды. |
| Марко Алаупович | 1950 | 1960 | Қызметте | 1950 жылдың 21 мамырында Врхбоснаның көмекші епископы болып тағайындалды және 1950 жылдың 24 қыркүйегінде шіркеу қызметіне бекітілді. 1960 жылдың 7 қыркүйегінде Врхбосна архиепискобы болып тағайындалды. |
| Томислав Ябланович | 1970 | 1986 | Қызметте | 1970 жылдың 16 қарашасында Врхбоснаның көмекші епископы болып тағайындалды және 1971 жылдың 8 сәуірінде шіркеу қызметіне бекітілді. 1986 жылдың 10 қыркүйегінде қызмет бабында қайтыс болды. |
| Перо Судар | 1993 | 2019 | Қызметте | 1993 жылдың 28 мамырында Врхбоснаның көмекші епископы болып тағайындалды және 1994 жылдың 7 қаңтарында шіркеу қызметіне бекітілді. 2019 жылдың 18 қазанында қызметінен кетті. |
Көздер: