Алоизий Степинац: Өмір және қызметінің даулы тарихы

Алоизий Степинац – Хорватиялық кардинал, Загреб архиепископы (1937-1960). Екінші дүниежүзілік соғыс, Усташе режимімен ынтымақтастығы, сот процесі туралы ақпарат.

38 мин оқу

100%

Дереккөз: Aloysius Stepinac — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Хорват католик латын кардиналы (1898–1960)

Алойзий Виктор Степинац (8 мамыр 1898 – 10 ақпан 1960) – католик шіркеуінің Югославиялық хорват прелаты, жоғары дәрежелі лауазымда болған. 1953 жылы кардинал атағын алған Степинац 1937 жылдан өмірінің соңына дейін Загреб архиепископы қызметін атқарды. Бұл кезеңге 1941-1945 жылдар аралығындағы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Осі державаларының қолдауымен геноцид жасаған Усташе режимінің билігі кірді. Соғыстан кейін коммунистік Югославия үкіметі оны сатқындық және Усташе режимімен ынтымақтастық жасады деген айыппен соттады. Батыста бұл сот процесі коммунистік "көрмелі сот" ретінде бейнеленді, ал "The New York Times" газеті оны Степинацқа қарсы баяулы сот деп сипаттады. Алайда, Джон Ван Антверпен Файн кіші бұл соттың "заңды тәртіппен жүргізілгенін" айтты. Югославия мен одан тыс жерлердегі қоғамдық пікірді екіге бөлген үкімде, Югославия билігі оны Усташе режимімен ынтымақтастық жасағаны үшін, сондай-ақ православиелік сербтерді католицизмге мәжбүрлеп өткізуге қатысқаны үшін кінәлі деп тапты. Степинац дін қызметкерлеріне, егер олардың өміріне қауіп төніп тұрса, православиелік сенушілерді католик шіркеуіне қабылдауға кеңес берді, бұл түрлендірудің күшін жойып, қауіп сейілгеннен кейін олардың нанымына оралуына мүмкіндік берді. Жозо Томасевич Степинац пен шіркеудің "канондық ережелер сақталған жағдайда ғана режимнің мәжбүрлі түрлендіруімен ынтымақтасуға дайын болғанын" атап өтті, бірақ шындығында Усташе осы ережелерді елемей, жауыздықтар жасады, оның ішінде түрлендірілгендердің жаппай өлтірілуіне жол берді. Степинац 16 жылға сотталды, бірақ Лепоглава түрмесінде бес жыл өтегеннен кейін босатылды, оның қозғалысы туған жері Крашичпен шектелді. 1953 жылы Рим папасы Пий XII оны кардинал дәрежесіне көтерді. 1958 жылғы конклавқа қатыса алмады, себебі үкімет оның саяхатына шектеулер қойды. 1960 жылдың 10 ақпанында, әлі де Крашичте тұрған Степинац полицитемиядан қайтыс болды, ол бұл аурумен бірнеше жыл бойы күресіп келген. 1998 жылдың 3 қазанында Рим папасы Иоанн Павел II оны шейіт деп жариялады және Загребке жақын орналасқан Мария Бистрицада 500 000 хорваттың алдында қасиетті деп жариялады. Оның Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі қызметі, сатқындық айыбы және кейіннен қасиеттілікке ие болуы әлі де даулы мәселе болып қала береді. Кейбіреулер Степинацтың жеке еврейлерді құтқаруға жасаған күш-жігерін атап көрсетсе, енді біреулері оның нацистік марионеткалық Тәуелсіз Хорватия мемлекетін жария түрде қолдауы оған заңдылық бергенін, Усташеге билікті ұстап тұруға және еврейлерге, сербтерге және ромаларға қарсы геноцид жасауға көмектескенін айтады. Рим папасы Франциск серб прелаттарын канонизация тергеулеріне қатысуға шақырды, бірақ 2017 жылы бірлескен комиссия тек "кардинал Степинац жағдайында католик хорваттар мен православиелік сербтер берген түсіндірулер әлі де әртүрлі болып қала береді" деген келісімге келді.

Aloysius Viktor Stepinac (, 8 May 1898 – 10 February 1960) was a high ranking Yugoslav Croat prelate of the Catholic Church. Made a cardinal in 1953, Stepinac served as Archbishop of Zagreb from 1937 until his death, a period which included the fascist rule of the genocidal Ustaše regime with the support of the Axis powers from 1941 to 1945 during World War II. He was tried by the communist Yugoslav government after the war and convicted of treason and collaboration with the Ustaše regime. The trial was depicted in the West as a typical communist "show trial", and was described by The New York Times as biased against Stepinac. However, John Van Antwerp Fine Jr. was of the opinion that the trial was "carried out with proper legal procedure". In a verdict that polarized public opinion both in Yugoslavia and beyond, the Yugoslav authorities found him guilty on the charge of high treason (for collaboration with the Ustaše regime), as well as complicity in the forced conversions of Orthodox Serbs to Catholicism. Stepinac advised individual priests to admit Orthodox believers to the Catholic Church if their lives were in danger, such that this conversion had no validity, allowing them to return to their faith once the danger passed. Jozo Tomasevich notes that Stepinac and the Church were "willing to cooperate with the regime's forced conversions, provided the canonical rules were followed", when in fact the Ustaše ignored these rules, committing atrocities, including the mass killing of converts. Stepinac was sentenced to 16 years in prison, but served only five at Lepoglava before being released, with his movements confined to his home district of Krašić. In 1953 he was elevated to the rank of cardinal by Pope Pius XII. He was unable to participate in the 1958 conclave due to government restrictions on his travel. On 10 February 1960, still confined to Krašić, Stepinac died of polycythemia, for which he had been receiving treatment for a number of years. On 3 October 1998, Pope John Paul II declared him a martyr and beatified him before 500,000 Croatians in Marija Bistrica near Zagreb. His record during World War II, conviction for treason, and subsequent beatification remain controversial. Some point to Stepinac's efforts to save individual Jews, while other's note that his public support of the Nazi puppet Independent State of Croatia gave it legitimacy, helping the Ustaše maintain power and commit genocides against Jews, Serbs and Roma. Pope Francis invited Serbian prelates to participate in canonization investigations, but in 2017 a joint commission was only able to agree that "[i]n the case of Cardinal Stepinac, the interpretations that were predominantly given by Catholic Croats and Orthodox Serbs remain divergent".

Ерте өмір

Алойзие Виктор Степинач 1898 жылдың 8 мамырында Австро-Венгрия Корольдігінің Хорватия Славониясындағы Крашич ауданындағы Брезарич ауылында, бай жүзімші Йосип Степинач пен оның екінші әйелі Барбарадан дүниеге келді. Ол тоғыз баланың бесіншісі болды, сондай-ақ әкесінің бірінші некесінен үш туысы болды. Оның анасы, шын жүректен католик болғандықтан, оның дін қызметкері болуын үнемі тілеп отырды. Отбасы 1906 жылы Крашичке көшіп келді, Степинач сол жерде бастауыш мектепте оқыды, содан кейін 1909 жылдан 1915 жылға дейін Загребтегі жоғары мектепте білім алды. Ол 16 жасында семинарияға өтініш бергеннен кейін, діни қызметке дайындалуды ойластырып, архиепископтық лицейде оқыды. Бірінші дүниежүзілік соғыста Австро-Венгрия армиясына шақырылды. Риекадағы резервтік офицерлер мектебінде оқығаннан кейін, 1917 жылы Босниялық сарбаздарға басшылық ету үшін Италия майданына жіберілді. 1918 жылдың шілдесінде итальяндық әскерлер оны тұтқынға алып, соғыс тұтқыны ретінде ұстады. Әуелде оның отбасына оның қаза болғаны айтылды және Крашичте еске алу рәсімі өтті. Бір аптадан кейін оның ата-анасына ұлының тұтқынға алынғаны туралы хабарлама келді. 1918 жылдың 6 желтоқсанына дейін ол түрлі итальяндық соғыс тұтқындары лагерьлерінде ұсталды. 1918 жылдың 1 желтоқсанында Словендер, хорваттар және сербтер мемлекеті құрылғаннан кейін, ол енді жау әскері ретінде қарастырылмады және Салоника майданында күрескен Югослав легионына ерікті болып қосылды. Соғыс аяқталғаннан кейін, ол лейтенант шенімен демобилизацияланып, 1919 жылдың көктемінде үйіне оралды. Соғыстан кейін Загреб университетінің Ауыл шаруашылығы факультетіне оқуға түсті, бірақ бір семестрден кейін оқуын тастап, әкесіне жүзім шаруашылығында көмектесу үшін үйіне қайтты. Әкесі оның үйленуін қалаған, сондықтан 1923 жылы ол қысқа уақытқа мұғалім Мария Хорватпен никелесуге келісім берді, бірақ бұл келісім бұзылды. 1922 жылы Степинач саяси консервативті католик «Hrvatski orlovi» (Хорват бүркіттері) жастар спорт ұйымының мүшесі болды және Чехословакияның Брно қаласындағы жаппай ойындарға қатысты. Ол топтың салтанатты шеруінің алдында Хорватияның туын алып жүрді. 1924 жылдың 28 қазанында, 26 жасында Степинач дін қызметкері болу үшін Римдегі Collegium Germanicum et Hungaricum-ға оқуға түсті. Оқу кезінде ол болашақ австриялық кардинал Франц Кёнигпен достық қарым-қатынас орнатты, олар волейбол командасында бірге ойнаған. Америкалық стипендия алғаннан кейін, ол Григорий Рим Папалық университетінде теология және философия бойынша докторлық диссертацияларын қорғады. Хорват тілінен басқа, ол итальян, неміс және француз тілдерін еркін меңгерді. 1930 жылдың 26 қазанында Римнің вице-губернаторы архиепископ Джузеппе Палица оны дін қызметкері етіп тағайындады, бұл рәсімде Загреб архиепископының болашақ мұрагері Франжо Шепер де қатысты. 1 қарашада ол Санта-Мария-Маджоре базиликасында алғашқы миссасын өткізді. Степинач қарапайым халыққа қызмет етуді және дін қызметкері болуды қалады. Ол 1931 жылдың 1 шілдесінде Крашичтегі туған ауылында алғашқы миссасын өткізді, бірақ ауылдық дін қызметкері болып тағайындалудың орнына, 1 қазанда Загреб архиепископы Антун Бауэрдің литургиялық рәсімдерінің шебері болып тағайындалды. Сондай-ақ ол сол жылдың желтоқсан айында Католиктік қайырымдылық ұйымы Caritas-тың архиепископтық бөлімшесін құрды және Caritas журналын бастап, редакциялады. Ол сонымен қатар уақытша Самобор және Свети Иван Зелина приходтарын басқарды. Осы кезде Степинач күшті хорват ұлтшылына айналды, бірақ Католиктік әрекетте немесе саяси консервативті Хорват католиктер қозғалысында белсенді болған жоқ. Ол «жұмысына адал және жауапкершілікпен қараған» адам ретінде танылды.

Alojzije Viktor Stepinac was born in Brezarić, a village in the district of Krašić in the Austro Hungarian Kingdom of Croatia Slavonia on 8 May 1898, to a wealthy viticulturalist, Josip Stepinac, and his second wife Barbara He was the fifth of nine children, and he had three more siblings from his father's first marriage. His mother, a devout Roman Catholic, prayed constantly that he would enter the priesthood. The family moved to Krašić in 1906, and Stepinac attended primary school there, then attended high school in Zagreb from 1909 to 1915, boarding at the Archdiocese of Zagreb orphanage. This was followed by study at the lycée of the archdiocese, as he was seriously considering taking holy orders, having sent in his application to the seminary at the age of 16. He was conscripted into the Austro Hungarian Army for service in World War I, and had to accelerate his studies and graduate ahead of schedule. Sent to a reserve officers school in Rijeka, after six months training he was sent to serve on the Italian Front in 1917 where he commanded Bosnian soldiers. In July 1918, he was captured by Italian forces who held him as a prisoner of war. His family was initially told that he had been killed, and a memorial service held in Krašić. A week after the service, his parents received a telegram from their son telling them he had been captured. He was held in various Italian prisoner of war camps until 6 December 1918. After the formation of the State of Slovenes, Croats and Serbs on 1 December 1918, he was no longer treated as an enemy soldier, and he volunteered for the Yugoslav Legion that had been engaged on the Salonika front. As the war had already ended, he was demobilized with the rank of second lieutenant and returned home in the spring of 1919. After the war he enrolled at the Faculty of Agriculture at the University of Zagreb, but left it after only one semester and returned home to help his father in his vineyards. His father wanted him to marry, and in 1923 he was briefly engaged to a teacher, Marija Horvat, but the engagement was broken off. In 1922, Stepinac was part of the politically conservative Catholic Hrvatski orlovi (Croatian Eagles) youth sport organisation, and traveled to the mass games in Brno, Czechoslovakia. He was at the front of the group's ceremonial procession, carrying the Croatian flag. On 28 October 1924, at the age of 26, Stepinac entered the Collegium Germanicum et Hungaricum in Rome to study for the priesthood. During his studies there he befriended the future Austrian cardinal Franz König when the two played together on a volleyball team. Granted an American scholarship, he went on to study for doctorates in both theology and philosophy at the Pontifical Gregorian University. Along with Croatian, he was fluent in Italian, German and French. He was ordained on 26 October 1930 by Archbishop Giuseppe Palica, Vicegerent of Rome, in a ceremony which also included the ordination of his eventual successor as Archbishop of Zagreb, Franjo Šeper. On 1 November, he said his first mass at the Basilica di Santa Maria Maggiore. Stepinac wanted to serve the common people, and wanted to be a parish priest. He celebrated his first mass in his home parish of Krašić on 1 July 1931, but instead of being appointed to a parish he was appointed as liturgical master of ceremonies to the Archbishop of Zagreb Antun Bauer on 1 October. He also established the archdiocesan branch of the Catholic charity Caritas in December of that year, and initiated and edited the Caritas magazine. He also temporarily administered the parishes of Samobor and Sveti Ivan Zelina. By this time, Stepinac had become a strong Croatian nationalist, but was not active in Catholic Action or the politically conservative Croatian Catholic movement. He was considered "conscientious and devoted to his work".

Тағайындау

Степьinac 1934 жылғы 28 мамырда 36 жасында Бауэрдің көмекші епископы болып тағайындалды, ол дін қызметкері ретінде үш жарым жыл ғана жұмыс істеген еді, ал басқа кандидаттардың бәрі қабылданбағаннан кейін таңдалды. Папа Пий XI және Югославия королі Александр I оның тағайындалуымен келісті, король Степинач туралы қосымша ақпарат алғаннан кейін келісімін қайтарып алуға ниеттенсе де, Бауэр оны бұған көндірді. Кейбір деректерге сәйкес, Степинач рөлге қарастырылған бесінші, тіпті сегізінші кандидат болды, бұл оған Бауэрдің орнын басу құқығын берді. 1918 жылы Югослав легионына қосылуы Александр патша үшін оны көбірек қабылданатын кандидат етті. Степиначтың өмірбаяушысы, Friar Šimun Ćorić-тің айтуынша, Бауэр Степиначтан Бауэрдің мұрагері ретінде тағайындалуға ресми келісім беретінін сұрады, бірақ бірнеше күн ойланғаннан кейін Степинач епископ болып тағайындалуға өзін лайықсыз деп санайтынын айтып, бас тартты. Осы оқиға бойынша Бауэр әрі қарай табандылық танытты, және Александр патша оның тағайындалуына келіскені анық болғаннан кейін Степинач келісім берді. Тағайындалған кезде ол "In te, Domine, speravi" (Раббым, сенің алдыңда үміт етемін) деген ұранын қабылдады. 1934 жылғы 24 маусымда тағайындалған кезде Степинач католик шіркеуінің ең жас епископы болды және хорват халқына мүлдем беймәлім еді. Тағайындалғаннан кейін екі апта өткен соң, ол 15 000 адамдық зыяратты Мария Бистрицадағы Қара Мадоннаның ежелгі Мариандық қасиетті орнына бастап әкелді. Степинач одан кейін жыл сайын осы қасиетті орынға зыярат жасады. Бауэр Степиначқа көптеген міндеттер мен жауапкершіліктерді жүктеді, және ол ел ішінде кеңінен саяхаттады.

Саяси жағдай

Степинактың тағайындалуы Югославиядағы саяси жағдайдың шиеленісіп тұрған кезінде болды. 1928 жылдың маусым айында Хорватия шаруалар партиясының (ХСС) танымал көшбасшысы Стьепан Радич және бірнеше хорват депутаттары Югославия Парламентінде серб депутатының қолынан қаза тапты. Екеуі дереу көз жұмып, ал Радич екі айдан кейін жараларына жеңіліп қайтыс болды, бұл оқиға хорваттар арасында зор ашу-ыза тудырды. Келесі жылдың қаңтар айында король Александр Парламентті таратып, іс жүзінде патшалық диктатура орнатты. 1933 жылдың сәуірінде HSS-тің жаңа басшысы Владко Мачек патшалық режимді және оның саясатын айыптайтын «Загреб талаптарын» жариялағаннан кейін сепаратизм айыбымен үш жылға түрмеге қамалды. Мачек түрмеде отырғанда оның орынбасары Иосип Предавек полиция тарапынан өлтірілді. Степинац Мачекке түрмеде барып, оның епископқа тағайындалуына деген ыстық тілегі үшін алғыс айтқысы келгенде, оның өтініші қабылданбады. Көптеген қолдау хаттарына жауап ретінде Степинац «барлық құттықтауларға шын жүректен ризамын, бірақ бұл тағайындау маған ауыр жүк болып сезіледі, сондықтан оған қуанбаймын» деді. 1934 жылдың 30 шілдесінде Степинац француз депутаты Роберт Шуманды қабылдады және оған: «Югославияда әділдік жоқ. Католик шіркеуі көп қиындықтарға шыдап келеді» деді. 1934 жыл бойы Степинац бірнеше рет тәжірибелі хорват саясаткері және HSS-тің де-факто басшысы Анте Трумбичпен әңгімелесті. Югославия Корольдігіне қатысты пікірлері туралы Трумбич Степинацтың мемлекетке адал екенін, бірақ мемлекет католик шіркеуіне барлық діндерге көрсетілгендей құрметпен қарауы және олардың бостандығына кепілдік беруі шартымен екенін жазды. Степинац шіркеуге тағайындалғаннан кейін король Александрға адал болуға ант беру үшін Белградқа сапар шекті. Журналист Ричард Уэст Степинацтың сөздерін келтіреді: «Мен корольге саясаткер емес екенімді және дін қызметкерлеріме партиялық саясатқа қатысуға тыйым салатынымды айттым, бірақ сонымен қатар хорваттардың құқықтарына толық құрмет көрсетуге тырысамын. Мен корольге хорваттарды арсыздықпен ашуландырмауға, тіпті оларға «хорват» деген атауды қолдануға тыйым салмасқа ескерттім, өйткені мен өзім де осыған тап болғанмын». 1934 жылдың 9 қазанында король Александр Марсельде хорват ұлтшыл ұйымы – Усташе тарапынан қолдау көрсеткен болгар қарулы адамының қолынан қаза тапты. Степинац, епископтар Антун Акшамович, Дионизие Ньяради және Грегорий Рожман Папалық нунцийдің Белградтағы рұқсатымен Серб Православ шіркеуінің жерлеу рәсіміне қатысуға арнайы рұқсат алды. Қастандықтан бір ай өткен соң Степинац «Загреб меморандумына» қол қойғандардың бірі болды, онда Мачекке таза ақталғандық беру, жалпы кешірім, қозғалыс және қауымдастық бостандығы, үкіметтік жарымәскери топтардың қызметін шектеу және еркін сайлау сияқты талаптар тізілген. Меморандумның басты талабы – корольдің орнына келген регенттік «хорват мәселесін» шешуі керек, яғни көптеген хорваттардың өзін-өзі анықтау құқығын қанағаттандыруы керек еді.

Stepinac's appointment came at a time of acute political turmoil in Yugoslavia. In June 1928, the popular leader of the Croatian Peasant Party (, HSS) Stjepan Radić and several other Croatian deputies had been shot by a Serb deputy in the Yugoslav Parliament. Two had died immediately and Radić had succumbed to his wounds two months later, the incident causing widespread outrage among Croats. In January of the following year, King Alexander had prorogued Parliament and had effectively become a royal dictator. In April 1933, the new leader of the HSS Vladko Maček had been sent to prison for three years on charges of separatism after he and other opposition figures had issued the Zagreb Points condemning the royal regime and its policies. While Maček was in prison, his deputy Josip Predavec was apparently murdered by the police. When Stepinac wanted to visit Maček in prison to thank him for his well wishes on Stepinac's appointment as coadjutor bishop, his request was denied. In response to the many messages of support, Stepinac "was sincerely thankful for all the congratulations, but said that he was not enthusiastic about the appointment because it was too heavy a cross for him". On 30 July 1934, Stepinac received the French deputy Robert Schuman, whom he told: "There is no justice in Yugoslavia. The Catholic Church endures much". Throughout 1934, Stepinac spoke with veteran Croatian politician and de facto head of the HSS Ante Trumbić on several occasions. On his views regarding the Kingdom of Yugoslavia, Trumbić recorded that Stepinac had

loyalty to the state as it is, but with the condition that the state acts towards the Catholic Church as it does to all just denominations and that it guarantees them freedom. After his consecration, Stepinac visited Belgrade to pledge his allegiance to King Alexander. The journalist Richard West quotes Stepinac:

I told the King that I was not a politician and that I would forbid my clergy to take part in party politics, but on the other hand I would look for full respect for the rights of Croats. I warned the King that the Croats must not be improperly provoked and even forbidden to use the very name of Croat, something which I had myself experienced. On 9 October 1934, King Alexander was assassinated in Marseilles by a Bulgarian gunman backed by the Croatian nationalist organisation, the Ustaše. Stepinac, along with Bishops Antun Akšamović, Dionizije Njaradi and Gregorij Rožman, were given special permission by the Papal Nuncio in Belgrade to attend the Serbian Orthodox funeral. Less than a month after the assassination, Stepinac was among those who signed what became known as the "Zagreb Memorandum", which listed a number of demands, including the exoneration of Maček, a general amnesty, freedom of movement and association, restrictions on the activities of government authorised paramilitaries, and free elections. The key demand of the Memorandum was that the regency that had succeeded the king should address the "Croatian question", the desire of many Croats for self determination.

Басқа қызмет түрлері

1936 жылы ол Югославияның ең биік шыңы – Триглав тауына көтерілді. 2006 жылы оның сол шыңға көтерілгеніне 70 жыл толуына орай, шыңның жанына ескерткіш шапель салынды. 1937 жылдың шілде айында ол қасиетті жерлерге (сол кезде Британдық Палестина мандаты) қажылық сапарға жетекшілік етті. Сапар барысында ол бұрын бақыттылыққа ие болған және кейіннен әулие ретінде қасиеттіленген шейіт Никола Тавеличке арналған алтарьды киеледі. Палестинадан оралғаннан кейін Степинач Тавеличті қасиетті деп жариялау үшін үгіт бастады және Адриатика теңізіне қарайтын Велебит тауларында оған ескерткіш орнатуды ұсынды.

Загреб архиепискобы

1937 жылдың 7 желтоқсанында Бауэр қайтыс болды, ал әлі қырық жасқа толмаған болса да, Степинац оның орнына Загреб архиепископы болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Усташе режимінің зорлық-зомбылығын болжай отырып, Степинац 1938 жылы ораза айында университет студенттеріне сөз сөйлеп, былай деді:

«Адамды жабайы жануарға айналдырып, барлығын жойып, кек алуға шақыратын ұлтты сүю емес, керісінше, оны байыту керек, сонда ғана өз ұлты басқа ұлттарды құрметтейді және жақсы көреді». 1938 жылы Югославия Корольдігі соғыс басталғанға дейін соңғы сайлауын өткізді. Степинац Мачектың оппозициялық тізіміне дауыс берді, ал Радио Белград ол Милан Стоядиновичтің Югослав Радикалдық Одағына дауыс берді деген жалған ақпарат таратты. 1938 жылдың екінші жартысында Степинацқа жедел аппендициттен операция жасалды. 1940 жылы Степинац 1939 жылғы Цветькович-Мачек келісімін қолдау үшін Загребке келген регент принц Паулды Санкт-Марк шіркеуінде қабылдады. Бұл келісім Югославия құрамында Хорватияның автономды Бановинасын құрды. Келісім «Хорватия мәселесін» шешуге бағытталған, бірақ толық тәуелсіздік талап еткендерді қанағаттандыра алмады. Папа Пий XII 1940 жылдың 29 маусымынан 1941 жылдың 29 маусымына дейінгі кезеңді хорваттар арасындағы христиан дінінің 1300 жылдығын тойлау үшін мерейтойлық жыл деп жариялады. 1940 жылы Францискан ордені Хорватияда 700 жылдығын тойлады және орденнің бас министрі Леонардо Белло осы оқиғаға қатысу үшін Загребке келді. Сапары барысында Степинац 1940 жылдың 29 қыркүйегінде Франциск орденінің үшінші тармағына қосылды. Бауэрдің қайтысынан кейін Степинац саясаттан қалыс қалуға тырысып, хорват католик ұйымдарын біріктіруге және оларды тікелей өзінің билігіне бағындыруға ұмтылды. Ол мұны іске асыра алмады, мүмкін, ол жас және тәжірибесіз болғандықтан, сондай-ақ Загреб архиепископына лайықты құрмет пен билікке ие болмады. Тарихшы Марк Биондич католик шіркеуінің хорват халқының бұқаралық саясаты мен қоғамдық өмірінде тарихи тұрғыдан шетте болғанын, ал соғыстар аралық кезеңде патшалық диктатура мен антиклерикалдық HSS партиясының танымалдығының салдарынан шіркеудің ықпалы одан әрі әлсірегенін атап көрсетті.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1939 жылдың қыркүйек айында соғыс басталғаннан кейін Югославия Корольдігі бейтараптығын жариялады, ал Ұлыбритания Югославияның осы ұстанымын сақтауына көмектесу үшін бар күшін салды. Германия мен Италия тарапынан күшейе берген қысымға қарамастан, 1941 жылдың наурызына қарай Югославия толығымен Остік державалардың мүшелерімен қоршалды. Осы жағдайда, үкіметтегі жоғары лауазымды кейбір тұлғалар Югославияның Үштік келісімге қосылуын жақтады. Бірнеше кешігуден кейін, ханзада Павел мен премьер-министр Цветкович 25 наурызда келісімге қол қойды, бірақ ертесі күні Белградта демонстрациялар өтті, наразылар "Құлдықтан гөрі қабір, келісімнен гөрі соғыс!" деп ұран салды. 27 наурыздың таңында қан төгілмейтін әскери төңкеріс жасалды. Төңкерістен кейін жаңа үкімет Югославияның Үштік келісімге қол қоюын бекітпеді, бірақ одан бас тартпады. Төңкеріс хорват халқынан көп қолдау таппады, ал басқындық басталғаннан кейін бір күн өткенде Мачек үкіметтен кетіп, тәртіпсіздіктерді күтіп Загребке қайтты.

Жаппай қырулар мен концлагерьдер

Усташе террорлық үкімді бастады, онда НДХ-дағы еврейлердің 80% (30,000 құрбан), сондай-ақ барлық ромалар (25,000 құрбан) және серб халқының шамамен 20% (340,000 құрбан) қаза тапты. Степинац әскери викарий ретінде усташе әскерлеріне құдайының берік тілегін тіледі. Степинац бастапқыда осы жаппай өлтірулерге жеке наразылық хаттарымен жауап берді. 1941 жылдың 14 мамырында Степинац Глинада серб шаруаларын усташелердің өлтіргені туралы хабар алды. Сол күні ол Павеличке былай деп жазды:

«Мен енді ғана Глинадағы усташелердің сотсыз және тергеусіз 260 сербті өлтіргені туралы хабар алдым. Сербтер соңғы 20 жылда біздің елімізде бірқатар ауыр қылмыстар жасағанын білемін. Бірақ мен епископ ретінде осы жағдайға қатысты Католик дінінің талаптарына қайшы екенін айтуға міндеттімін, сондықтан сізден Тәуелсіз Хорватия мемлекетінің барлық аумағында бірде-бір сербті оның қылмысы дәлелденбесе өлтірмеу үшін шұғыл шаралар қабылдауды өтінемін. Әйтпесе, біз жұмақтың құдіретіне үміт ете алмаймыз, онсыз біз құлаймыз». Биондичтің пікірінше, НДХ құрылғаннан кейінгі алғашқы апталарда немесе тіпті айларда Степинац усташелердің жасаған зұлымдықтары олардың жоспарының маңызды бөлігі екенін білмеген болуы мүмкін. Бұл пікір Степинацтың зұлымдықтарды спонтанды немесе билік органдары жауапкершілікке тартатын «жауапсыз элементтердің» салдары деп есептегенін көрсетеді. Оның Павеличпен хат алысуы Поглавник мұндай әрекеттерге рұқсат бермейтініне сенгенін көрсетеді. Степинац усташелердің Дяково епископтығының шекарасында концлагерь құру идеясына қатаң қарсы болғанымен, 1941 жылдың 1 желтоқсанында Дяково епархиясына тиесілі қараусыз қалған ұн диірменінде Дяково концлагері құрылды. Файер болса, «Усташе режимінің репрессиялары мен терроры Оңтүстік-Шығыс Еуропа тарихында теңдесі жоқ болғандықтан, Степинац пен Ватиканның усташелердің кісі өлтірулері геноцид екенін білмегеніне сену мүмкін емес» деп жазады. Степинац 1941 жылғы мамырдағы Глинадағы қырғынды жақсы білген, және усташе мемлекеті еврейлерді, сербтерді және басқаларды концлагерлерге жібергенін ерте білген. Бастапқыда Степинац еврейлер мен басқаларды концлагерлерге депортациялауға қарсы болмады, бірақ оларды «адамгершілікпен» жүзеге асыруды өтінді, 1941 жылдың 21 шілдесінде Павеличке «процедураны жеңілдету үшін бірнеше талаптарды енгізуді ұсынды: а) адамдарды лагерьге ең қажетті заттарын дайындауға және отбасылары мен жұмыстарына қатысты мәселелерді шешуге мүмкіндік беру; б) көліктің тығыз жабық теміржол вагондарында, әсіресе алыс жерлерге жүргізілмеуі; в) тұтқындарға жеткілікті тамақ беру; г) ауруларға медициналық көмек көрсету; д) оларға ең қажетті тамақ пен отбасыларымен хат алмасуға мүмкіндік беру». 1943 жылдың қаңтарында Ясеновацтан солшыл белсенді Анте Чилига босатылғаннан кейін Степинац лагерьде не болып жатқанын білу үшін онымен кездесуді сұрады. Ясеновацта жеті словен діни қызметкері өлтірілгеннен кейін Степинац 1943 жылдың 24 ақпанында Павеличке былай деп жазды:

Just now I received news that the Ustaše in Glina executed without trial and investigation 260 Serbs. I know that the Serbs committed some major crimes in our homeland in these last twenty years. But I consider it my bishop's responsibility to raise my voice and to say that this is not permitted according to Catholic teaching, which is why I ask that you undertake the most urgent measures on the entire territory of the Independent State of Croatia, so that not a single Serb is killed unless it is shown that he committed a crime warranting death. Otherwise, we will not be able to count on the blessing of heaven, without which we must perish. According to Biondich, in the first weeks or even months after the establishment of the NDH, Stepinac may have not known that the atrocities perpetrated by the Ustaše were a key component of their plan. This view supposes that Stepinac considered the atrocities were either spontaneous or the result of so called "irresponsible elements" who would be held to account by the authorities. His correspondence with Pavelić tends to suggest he did not believe that the Poglavnik would have sanctioned such actions. Although Stepinac was firmly opposed to the idea of Ustaše to establish a concentration camp within the borders of the Đakovo Bishop's domain, the Đakovo concentration camp was established in the deserted flour mill owned by the Diocese of Đakovo on 1 December 1941. On the other hand, Phayer writes, "it is impossible to believe that Stepinac and the Vatican did not know that the Ustasha murders amounted to genocide", given the "repression and terrorism of the Ustasha regime were without parallel in the history of Southeastern Europe". Stepinac clearly knew of the May 1941 Glina massacre, and early on that the Ustaše state was sending Jews, Serbs and others to concentration camps. Initially, Stepinac did not oppose these deportations of Jews and others to concentration camps as a matter of principle, but pleaded they be carried out "humanely", by proposing to Pavelić, on 21 July 1941, the introduction of "some particulars to mitigate the procedure: a) for people to be sent to camp in such a way to allow them to prepare what would be the most essential, to allow them to arrange their most urgent obligations both to their families and their jobs; b) for transport not to be in crowded sealed railway cars, especially to distant places; c) to give internees enough food; d) to provide those who are ill with medical treatment; e) to allow the most necessary food to be sent to them, and enable them to correspond with their families.". After the release of left wing activist Ante Ciliga from Jasenovac in January 1943, Stepinac requested a meeting with him to learn about what was occurring at the camp. After seven Slovene priests were killed at Jasenovac, Stepinac wrote to Pavelić on 24 February 1943, saying:

«Бұл ұятты дақ және қылмыс, ол кек алу үшін аспанға шақырады, өйткені бүкіл Ясеновац лагері Тәуелсіз Хорватия мемлекеті үшін ұятты кінә. Бүкіл қоғам, әсіресе қаза тапқан діни қызметкерлердің туыстары, өтемақы мен қанағаттандыру талап етеді және Хорватия үшін ең үлкен бақытсыздық болып табылатын өлтірушілерді сот алдына әкелуді сұрайды». Бұл әлі де жеке наразылық хаттары еді. 1942 және 1943 жылдары Степинац усташе геноцидтеріне қарсы ашық сөйлей бастағанымен, бұл геноцидтердің көпшілігі жасалғаннан кейін болды және нацистер мен усташелердің жеңілетіні анық болды. Сонымен қатар, Степинац сербтерге қарсы жасалған ең үлкен усташе геноцидін ешқашан жария түрде айыптамады және осы қылмыстарды жасаған усташе мемлекетін соңына дейін қолдады. Степинацтың жеке тәсілінің қорғаушыларына сөйлеген Иво Голдштейн «әсіресе Францияда (әсіресе Тулуза мен Лион архиепископтары), Нидерландыда, Италияда және Данияда, тіпті Германияның өзінде де жоғары шіркеу беделділері осы қуғын-сүргінге ашық, күшті және принципті түрде қарсылық көрсеткенде, салыстырмалы түрде көп қуғын-сүргінге ұшыраған яһудилер құтқарылды. Словакиядағы католик епископтары нацистердің радикалды депортация талаптарына қатаң қарсылық білдірді және осылайша көптеген яһудилердің өмірін құтқарды, ал Софиядағы православие митрополиті Стефан яһудилердің өмірін қажырлы түрде қорғап, Болгариядан нацистердің лагерлеріне бірде-бір яһудидің де депортациялануына кедерес келтірді».

Депортациялар

Степinac 1941 жылы 21 шілдеде еврейлер мен сербтерді концлагерлерге жаппай депортациялаудан кейін Павеличке тағы бір хат жазды. Ол Павеличтің осы қатыгездіктерден хабарсыз болғанына және басқалар оған турасын айтуға батылмағанына сенімді екенін білдірді. Бұл жағдай Степинацтың оларды Павеличтің назарына жеткізу міндетін одан да арттыратынын айтты. Степинац яһудилерді "арий емес" деп атап, былай деп жазды: "Мен көп жерден арий емес адамдардың концлагерлерге депортацияланғанда да, лагерьлерде де адамдықтан төнбағанын, қатыгездікпен қаралатынын естідім; сондай-ақ, балалар, қарттар мен науқастар да осындай қарым-қатынастан аман қалмайды". Степинац Павеличті "процедураны жеңілдету үшін" бірнеше шара қолдануға шақырды: а) оларды лагерьге ең қажетті заттарын алып, отбасы және қызметтік міндеттерін орындауға мүмкіндік беретіндей етіп жіберуге; б) жөнелтуді тым тар, жабық вагондарда, әсіресе алыс жерлерге жасаудан аулақ болуға; в) депортацияланғандарға жеткілікті тамақ беруге; г) науқастарға медициналық көмек көрсетуге; е) қажетті азық-түліктерді жіберуге және отбасымен хат алмасуға рұқсат беруге. Ол депортацияланғандардың арасында жақында католик дініне өткендердің де бар екенін естігендіктен, оларға ерекше көңіл көрсету қажеттігін атап өтті. Ол "әлсіз қарттарға, жас және күнәсіз балаларға, сондай-ақ науқастарға адамдық және христиандық мейірімділік көрсетуді" сұрады. Биондичтің пікірінше, Степинац осы алаңдаушылықтарын Ватиканмен бөліскен болуы мүмкін. Гольдштейн болса, Степинацтың Павеличке жазған хатында еврейлерді концлагерлерге депортациялау мәселесін көтермегенін, тек осы процесті "адамгершілікпен" жүргізуге шақырғанын айтады. Хорватиялық яһудилердің депортациясы басталғанда, Степинац пен Папаның өкілі Джузеппе Марконе Андрия Артуковичке наразылық білдірді. Папа Пий XII Марконені Хорватияға Апостолдық визитор ретінде жіберді, мақсаты – Степинац пен Хорватия епископтарына "жаңа мемлекет құрылысында пайда болуы мүмкін нео-язықшылықтың зиянды ықпалына қарсы күресуге" көмектесу еді. Марконе іс жүзінде нунцийдің өкілі болды. Марконе Хорватиялық яһудилердің жағдайы нашарлап бара жатқаны туралы Римге хабарлап, хорват билігіне яһудилердің мүддесін қорғады және еврей балаларын бейтарап Түркияға қауіпсіз жерге жеткізді.

Stepinac again wrote to Pavelić on 21 July 1941 in the wake of mass deportations of Jews and Serbs to concentration camps, stating he was sure that Pavelić was not aware of the atrocities, and that others might not be willing to tell him about them. He wrote that this situation meant there was an even greater obligation on Stepinac to bring them to Pavelić's attention. Referring to Jews as "non Aryans", Stepinac wrote: "I hear from many quarters that non Aryans are being treated inhumanely and cruelly during deportations to concentration camps, and in the camps themselves; moreover, that children, the elderly and the sick are not exempt from such treatment." Stepinac urged Pavelić that some things be undertaken "in the direction of easing the procedure: a) that they be sent to the camps in such a way that they be able to prepare the most necessary things, that they can arrange their most urgent obligations to family and service; b) that dispatch is not carried out in overcrowded sealed wagons, especially not to remote places; c) that internees are provided with sufficient food; d) that patients are provided with medical care; e) to allow the dispatch of essential foodstuffs and to facilitate correspondence with families." Having heard that some of the deportees were recent converts to Catholicism, he had a duty to show greater concern regarding them. He asked that "humane and Christian consideration be shown especially to weak old people, young and innocent children, and the sick." According to Biondich, it is highly likely that Stepinac shared these concerns with the Vatican. Goldstein, on the other hand, notes that in his letter to Pavelić, Stepinac did not question the deportation of Jews to concentration camps, instead only urged that these be carried out more "humanely". When deportation of Croatian Jews began, Stepinac and the papal envoy Giuseppe Marcone protested to Andrija Artukovic. Pope Pius XII had dispatched Marcone as Apostolic Visitor to Croatia, reportedly in order to assist Stepinac and the Croatian Episcopate in "combating the evil influence of neo pagan propaganda which could be exercised in the organization of the new state". Marcone served as Nuncio in all but name. Mancone reported to Rome on the deteriorating conditions for Croatian Jews, made representations on behalf of the Jews to Croatian officials, and transported Jewish children to safety in neutral Turkey.

Мәжбүрлі түрлендірулер

Степинак дін қызметкерлеріне жолдаған хаттарында бастапқыда, дінге өту ерікті болуы керек екенін, және тек діни білімнен кейін ғана қабылдануы тиіс деп талап етті. Бұл және одан кейінгі ережелер «шіркеу басшыларын мәжбүрлеп дін өзгерткені үшін айыптаудан» қорғауға бағытталған болса да, «шіркеу канондық ережелер сақталған жағдайда, режимнің мәжбүрлеп дін өзгерткеніне қатысуға дайын екенін» көрсетті. 1941 жылдың 3 желтоқсанында Степинак Папаға есеп жіберді, онда «дінге өтудің ең жақсы мүмкіндіктері бар» екенін атап өтті. Алайда, шіркеудің нұсқауларын усташ билігі елемеді. Билік тек дін өзгерткенмен шектелмей, кейде сербтерді өлтіру үшін жинап алуға дін өзгерткендерді пайдаланды, осылайша Глинада оқиға болды. Кейбір сербтер өмірін сақтап қалу үшін жергілікті католик дін қызметкерлерінен өздерін католик дініне ауыстыруларын сұрады. Кейін Степинак жеке дін қызметкерлеріне, егер өміріне қауіп төніп тұрса, православиелік сенушілерді католик шіркеуіне қабылдауға кеңес берді, бұл дін өзгерткеннің күшін жойды, олар қауіп сейілгеннен кейін өз дініне оралуға мүмкіндік берді. 1943 жылдың 18 мамырында Степинак Папаға хат жазды, онда бүгінгі күнге дейін 240 000 адам дін өзгерткенін баялады (кейбір дауларға қарамастан, Томасевич бұл хаттың рас екенін мәлімдеді). Хорватиядағы католик шіркеуі де, кейбір адамдардың пікірінше, ұсташ саясатына бейтарап қарағандығы үшін сынға ұшырады, осы арқылы сербтердің бір бөлігі – бірақ зиялылар емес – католик дінін қабылдау арқылы басқа қудалаулардан құтыла алды. Корнуэллдің сөзіне сүйенсек, мәжбүрлеп дін өзгерткен ісі арқылы Степинак «адамгершілік бұрмалануын» көрсетті, ол «дін бостандығына деген құрметсіздік, зорлық-зомбылыққа тікелей қатысумен тең» болды. Степинак бірнеше дін қызметкерлерін, соның ішінде Иво Губерина мен Звонко Брекалоны қызметтен шеттеткенімен, ол мұны тек өзінің епархиясында ғана жасауға құқылы болды; ол Загребтен тыс жердегі басқа дін қызметкерлерін немесе епископтарды қызметтен шеттетуге құқығы жоқ еді, өйткені бұл құқық Ватиканға тиесілі болды. НДХ-тағы әділеттіліктің тәуелсіздігінің жоқтығы және шағымдану мен өтемақы жүйесінің болмауы салдарынан Степинак сияқты адамдар құрбандардың мүддесін қорғау үшін үкіметтің жоғары лауазымды тұлғаларымен жеке араласуға бейімделді.

In a circular letter to his clergy, Stepinac initially insisted that conversion had to be done freely, and only after religious instruction. While this and subsequent regulations were designed to protect "the church hierarchy against charges of promoting forced conversions", they also indicated "the church was willing to cooperate with regime's forced conversions, provided the canonical rules were followed". On 3 December 1941, Stepinac sent the pope a report, wherein he notes "the best prospects exist for the conversions". However, the church's instructions were ignored by the Ustaše authorities. The authorities not only conducted forcible conversions, but on occasion they used the prospect of conversion as a means to gather Serbs together so they could kill them, which is what occurred at Glina. Some Serbs demanded that the local Catholic clergy convert them in order to save their lives. Later Stepinac advised individual priests to admit Orthodox believers to the Catholic Church if their lives were in danger, such that this conversion had no validity, allowing them to return to their faith once the danger passed. On 18 May 1943, Stepinac wrote a letter to the pope, in which he estimated 240.000 conversions to date (despite some disputes Tomasevich states this letter is authentic). The Catholic Church in Croatia has also had to contend with criticism of what some have seen as a passive stance towards the Ustaša policy of religious conversion whereby some Serbs – but not the intelligentsia element – were able to escape other persecution by adopting the Catholic faith. According to Cornwell, through his role in the forced conversions, Stepinac displayed a "moral dislocation" that "endorsed a contempt for religious freedom tantamount to complicity with the violence". While Stepinac did suspend a number of priests, including Ivo Guberina and Zvonko Brekalo, he only had the authority to do so within his own diocese; he had no power to suspend other priests or bishops outside of Zagreb, as that power was reserved for the Vatican. Due to the arbitrary nature of justice in the NDH and the absence of proper systems for complaint and redress, people such as Stepinac developed an approach of intervening personally with senior government figures on behalf of victims.

Серб Православие шіркеуіне қарсы басқа да қылмыстар

Томасевич мәжбүрлі түрде дінге өтуден басқа да "Сербия православие шіркеуіне қарсы Усташелердің жаппай шабуылының" басқа да элементтерін сипаттайды. Усташелер 157 православие дін қызметкерін өлтірді, олардың ішінде 3 серб православие епископы (Бань-Лука епископының мойнын кесіп, Сараево архиепискобын өлтірді), ал Загреб православие архиепискобы Доситей Васичті түрмеге қамап, азаптап өлтірді. Усташелер 327 православие дін қызметкері мен бір епископты Сербияға қуғынға жіберді, ал тағы 2 епископ пен 12 дін қызметкері өз еркімен кетіп қалды. Осылайша, Тәуелсіз Хорватия мемлекетіндегі православие дін қызметкерлерінің 85% Усташелер тарапынан өлтірілді немесе қуғынға ұшырады, себебі «православ халықты рухани басшылықсыз қалдыру қажет, сонда Усташелердің католицизмге мәжбүрлеу немесе қорқыту арқылы дінге өту саясатын жүзеге асыру оңайырақ болады». Усташелер көптеген православие шіркеулерін қиратты және ұлықтады, кириллица әрпі мен Юлиан күнтізбесін (екеуі де православие шіркеуінде қолданылады) тыйым салды, тіпті «Сербия православие шіркеуі» деген терминді де тыйым салды. Православ мектептері жабылды, шіркеуге сенушілерден садақа жинауға тыйым салынды, осылайша ол кірісінен айырылды. Православ шіркеуінің мүлігі Усташелер тарапынан тартылып алынды, кейбіреулері Хорват католик шіркеуіне берілді. Соңында, Сербия православие шіркеуін жою үшін Усташелер өзінің, ресейлік дін қызметкерімен бірге, хорват православие шіркеуін құруға тырысты, бірақ оған көп адам қосыла алмады. Томасевич Сербия православие шіркеуіне қарсы осы жаппай шабуылдарды «көптеген хорват католик дін қызметкерлері мақұлдады және қолдады» және Хорват Рим-католик шіркеуінің иерархиясы мен Ватикан «Сербия мен Сербия православие шіркеуіне қарсы Усташе саясатын Рим-католицизміне пайдалы деп қарады» деді.

Соғыстан кейінгі кезең

1944 жылы одақтастар Тито-Шубашичтің жаңа югослав үкіметін мойындады. 1945 жылдың ақпан айында Загреб архиепископтық газеті Степинач пен басқа да шіркеу басшыларының Павеличтің үйінде өткен құттықтау жаңа жылдық қабылдауына қатысқанын хабарлады, онда генерал-фельдмаршал Максимилиан фон Вайхс басқаратын одақтас неміс қарулы күштерінің өкілдері де болды. 1945 жылдың 24 наурызында партизандар шегініп келе жатқан неміс, НДХ және басқа да жақтас күштерімен соңғы шайқастарын жүргізіп жатқанда, Степинач және хорват епископтары Усташе режимінің талабы бойынша хорваттарды НДХ-қа адал болуға және алға жылжып келе жатқан партизандарға қарсы тұруға шақыратын пасторлық хат жариялады. 1945 жылдың 10 сәуірінде Степинач НДХ үшін соңғы Те Деумын өткізді, ол әлі де Расалық заңдарына бағынышты болды және сол кезде Ясеновац концлагерінде қалған 3500 тұтқынды, оның ішінде 700-800 еврейді өлтіріп жатты. Соғыстың соңғы күндерінде Степинач Усташе Сыртқы істер министрлігінің мұрағатын қабылдап, жасырды, кейіннен онда концлагерь тұтқындарынан ұрланған алтын болғаны анықталды. НДХ құлағаннан кейін көп ұзамай, Блейбургте капитуляциялау кезінде, 1945 жылдың 17 мамырында Степинач Загребте үй қамауына алынды және келесі екі апта бойы Югославияның қауіпсіздік, әскери сот және коммунистік партияның өкілдерімен, соның ішінде Велько Дракулич, Владимир Раногаец, Антун Бибер Техекпен сұхбаттасты. Олардың мақсаты, жаңа режимде саяси өмір сүру мүмкіндігін қарастыра отырып, оның саяси ұстанымдарын анықтау болды. 2 маусымда Югославия басшысы Иосип Броз Тито Загреб архиепископтығының өкілдерімен кездесті, онда ол "католик шіркеуі Ватиканнан тәуелсіз болса, халыққа көбірек қызмет ете алады" және Серб православие шіркеуі сияқты "ұлттық" бола алады деген пікірді білдірді. Келесі күні архиепископ Степинач қамақтан босатылды. Бір күннен кейін Степинач Титомен кездесті, онда Титоның басты мақсаты Югославия үшін автономиялы католик шіркеуін құру идеясын ілгерілету болды, оның өзіндік басшысы болар еді. Бұл Югославия үкіметінің соғыстан кейінгі саясатына сәйкес келді. 1945 жылдың 4 маусымында Титомен болған кездесуді Степинач жеке жазба ретінде де, Папа Пий XII-ге есеп ретінде де егжей-тегжейлі жазды. 22 маусымда Хорватия епископтары Югославия билігінің оларға қатысты жасаған әділетсіздіктері мен қылмыстары туралы ашық хат жариялады. 28 маусымда Степинач Хорватия үкіметіне хат жазып, нацистік жақтастарды қудалауды тоқтатуды сұрады (әріптестік оккупацияланған Югославияда кеңінен таралған еді), ал кейбіреулер сот ісін ескі есептерді реттеу үшін сылтау ретінде пайдаланды. 10 шілдеде Степиначтың хатшысы Стьепан Лакович Римге сапарлады. Ол онда болғанда Югославия билігі оның елге қайтуына тыйым салды. Лаккович АҚШ-қа кетті. Тамыз айында Югославиядағы шіркеу иелігінің 85 пайызын тәркілеуді заңдастыратын жаңа жер реформасы туралы заң қабылданды. Сол кезеңде архиепископ, әлдеқайда соғыстан кейінгі Усташе партизандарымен, "Крестоносцтармен" байланыста болды және мемлекетке қарсы белсенді жұмыс істеді. Павеличпен бірге қашып кеткеннен кейін, полицияның соңғы Усташе басшысы Эрих Лисак 1945 жылдың қыркүйегінде Хорватияға жасырын түрде оралды, ол ормандарда жасырынған қалған Усташе күштерін ұйымдастырды және Степиначтың кеңсесімен және Степиначпен байланыс орнатты. Анте Мошков, бұрынғы Усташе генералы да Степиначпен байланысқа түсті, ал полиция архиепископтың жертөлелерінде жасырылған Усташе құжаттары мен алтынды тапты. Степинач Титоны Хорватия шаруалар партиясының өкілдерімен, тіпті Усташемен кездесуге шақырды, соғыс жараларын емдеуге көмектесу үшін. 1945 жылдың қыркүйегінде Загребте Югославия епископтары конференциясының синоды өтті, онда үкіметпен қарсылық туралы талқыланды. 20 қыркүйекте Степинач пасторлық хат жариялады, онда ол партизандар билікті қолға алғаннан бері "273 дін қызметкері өлтірілгенін", "169-ы түрмеге қамалғандығын", ал тағы "89-ы жоғалып кеткенін және қаза тапқан деп есептелетінін" мәлімдеді. Епископтар католик баспасөзінің дерлік тоқтатылуына, діни білім берудің шектелуіне, шіркеу жерлерінің көп бөлігінің тәркіленуіне және семинариялардың тәркіленуіне наразылық білдірді. Олар материалистік атеистік философияға негізделген барлық идеологияларды айыптады. Олар шіркеуде некелесуден басқа азаматтық некеге тұруға қарсы болды. Голдштейн Степиначтың коммунистерді билікке келер алдында аты-жөнін атап, 1945 жылдың наурыз айындағы пасторлық хатын НДХ-ның барлық мінбарларынан оқығанын, ал 1945 жылдың қыркүйегіндегі пасторлық хатпен қайта оқығанын атап өтеді. Бұл Степиначтың Усташеге қарсы айтқан сындық пікірлерінен өте өзгеше, ол ешқашан Усташеге қарсы пасторлық хат жариялаған емес, тіпті оларды аты-жөнімен де сынамаған және Усташе геноцидтің көп бөлігін аяқтағаннан кейін ғана сынаған. Сонымен қатар, Степинач сол қылмыстарды жасаған НДХ-ны соңына дейін қолдауын жалғастырды. Пасторлық хаттағы коммунистердің католик шіркеуіне қарсы әрекеттеріне қатысты кең ауқымды сын, Томашевичтің атап өткендей, Усташенің Серб православие шіркеуіне жасаған шабуылдарына қатысты Степиначтың толық үнсіздігінен өзгеше. Мысалы, Усташе православие дінбасыларының 85 пайызын өлтірген және жер аударған, серб шіркеуін жоюға және оның орнына Усташе құрған православие шіркеуін құруға тырысқан. Осы хатқа жауап ретінде Тито Степиначқа қарсы алғаш рет үн қосты, коммунистік партияның газеті "Борбада" 25 қазан күні жариялаған редакциондық мақаласында Степиначті жаңа Югославияға соғыс жариялаған деп айыптады. Нәтижесінде, 4 қарашада Запрешичте партизандар тобы Степиначқа тас лақтырды. Тито "бауырластық және бірлік" қағидасын федерацияның басты мақсаты және орталық саясаты ретінде белгіледі, оны ішкі наразылықтармен қауіпке тікелей ұшыратпауға ниеттенді. Сонымен қатар, суық соғыстың күшеюі және батыс пен кеңестік тараптардың ықпалына қатысты алаңдаушылықтар (Тито-Сталин араздығын қараңыз) Югославия үкіметіне әлсіз жаңа федерациядағы ішкі бұзушылықтарға жол бермеуге мүмкіндік берді. Архиепископтың қызметін тоқтату үшін Тито Степиначпен келісімге келуге тырысты, Югославия мен Хорватиядағы католик шіркеуінің тәуелсіздігін арттыруға ұмтылды. Степинач Ватиканнан қол үзді және коммунистік үкіметті жалғастырып айыптады. Алайда, Тито оны сотқа беруге құлшынбады, айғақтардың бар екеніне қарамастан. 1946 жылдың қаңтарында федералдық үкімет оны Белградтағы Папалық нунциомен алмастыруға тырысты, бірақ сұраныс қабылданбады. Соңында Степиначтан елден кетуі сұралды, ол бас тартты. 1946 жылдың қыркүйегінде Югославия билігі Степиначты соғыс кезінде жасалған соғыс қылмылары мен жаумен жақтасқандығы айыптарымен айыптады. Партияның көрнекті басшысы Милован Джилас Степинач жаңа коммунистік режимге қарсы тұра бергенде сотқа тартылмаған болар еді деді. Стелла Александер Югославия билігінің серб басшысы Дража Михайловичті тұтқынға алып, өлім жазасын орындаумен қатар, көрнекті хорватқа да шара қолдануды көздегенін айтады, ал прокурордың сөзімен айтқанда, "батыс империялық державалардың жаңа Югославияға қарсы жасаған құрылысын әлемге көрсету". Степинач Югославияның жаңа үкіметі мен оның ІІ дүниелік соғыс кезіндегі және одан кейінгі әрекеттерін, әсіресе коммунистік жауынгерлердің дін қызметкерлерін өлтіруін ауыз әдебиетімен айыптады.

The Allies recognized the new Tito–Šubašić Yugoslav government in 1944. In February 1945 the Zagreb Archdiocese newspaper reported that Stepinac and other Church dignitaries attended a congratulatory New Year's reception at Pavelić's, which included members of the Allied German Armed Forces, led by Generalfeldmarschall Maximilian von Weichs. On March 24, 1945, as the Partisans fought their final pitched battles against retreating German, NDH and other collaborationist forces, Stepinac and the Croatian bishops, at the behest of the Ustaše regime, issued a pastoral letter asking Croats to remain loyal to the NDH, and stand firm against the advancing Partisans. On April 10, 1945, Stepinac celebrated his last Te Deum for the NDH, which still had Race Laws, and was just then killing the last remaining 3,500 inmates, including 700 800 Jews, at the Jasenovac concentration camp. In the final days of the war Stepinac received and hid the archives of the Ustaše Ministry of Foreign Affairs, which later proved to contain gold stolen from concentration camp inmates. Shortly after the fall of the NDH and during the surrender at Bleiburg, on 17 May 1945, Stepinac was effectively put under house arrest in Zagreb and was for the subsequent two weeks interviewed by Yugoslavia′s security, military judicial, and Communist party officials such as Veljko Drakulić, Vladimir Ranogajec, Antun Biber Tehek, whose aim was apparently to sound out his political stances with a view to finding a mode of political co existence under the new regime. On 2 June, Yugoslav leader Josip Broz Tito met with representatives of the Archdiocese of Zagreb, during which he advocated the idea that "the Catholic Church could do more for the people if it was independent of the Vatican" and more "national", like the Serbian Orthodox Church. The following day, Archbishop Stepinac was released from custody. One day later, Stepinac met with Tito, during which Tito's prime goal was to promote the idea of an autonomous Catholic Church for Yugoslavia with its own primate. This was consistent with the policy of the Yugoslav government in the immediate post war period. The meeting with Tito, Vladimir Bakarić in attendance, on 4 June 1945 was written up in detail by Stepinac, both as a personal memo and as a report to Pope Pius XII. On 22 June, the bishops of Croatia released a public letter accusing the Yugoslav authorities of injustices and crimes towards them. On 28 June, Stepinac wrote a letter to the government of Croatia asking for an end to the prosecution of Nazi collaborationists (collaboration having been widespread in occupied Yugoslavia) and prosecutions were being used by some as a pretext to settle old scores. On 10 July, Stepinac's secretary, Stjepan Lacković, traveled to Rome. While he was there, the Yugoslav authorities forbade him to return. Lacković went instead to the United States. In August, a new land reform law was introduced which legalized the confiscation of 85 percent of church holdings in Yugoslavia. During the same period the archbishop almost certainly had ties with the post war Ustaše guerrillas, the "Crusaders", and actively worked against the state. After fleeing with Pavelić, Erih Lisak, the last Ustaše chief of police, secretly returned to Croatia in September 1945, to organize remaining Ustaše forces hiding in forests, and he established contact with Stepinac's office and Stepinac himself. Ante Moškov, a former Ustaše general, also contacted Stepinac, and the police discovered Ustaše files and gold hidden in the archbishopric cellars. Stepinac urged Tito to meet with representatives of the Croatian Peasant party and even the Ustaše to help heal the wounds of war. In September 1945, a synod of the Bishops' Conference of Yugoslavia was held in Zagreb which discussed the confrontation with the government. On 20. September, Stepinac published a pastoral letter in which he stated that "273 clergymen had been killed" since the Partisan take over, "169 had been imprisoned", and another "89 were missing and presumed dead". The bishops also criticized the virtual suppression of the Catholic press, the fact that religious education was restricted, the confiscation of the majority of church lands, and the confiscation of seminaries. They condemned all ideologies based on a materialist atheistic philosophy. They strongly condemned the introduction of civil marriages, in addition to church marriages. Goldstein notes that Stepinac publicly, by name criticized the Communists even before they took power, with the pastoral letter of March 1945 read from all the pulpits across the NDH, again repeated with the pastoral letter of September 1945. This is very different from Stepinac's criticisms of the Ustaše in front of limited audiences, never issuing a pastoral letter against the Ustaše, never even criticizing them by name, and only after the Ustaše had completed most of their genocides. Simultaneously, Stepinac continued to publicly support the same NDH which committed those crimes, until the very end. The pastoral letter's extensive criticism of Communist actions against the Catholic Church, also contrasted with Stepinac's complete silence, noted by Tomasevich, regarding the massive Ustaše attacks on the Serbian Orthodox Church e. g. the Ustaše killing and exiling of 85% of Orthodox priests, efforts to eliminate the Serbian church and replace it with an Ustaše created Orthodox church, etc. In response to this letter Tito spoke out publicly against Stepinac for the first time by writing an editorial on 25 October in the communist party's newspaper Borba accusing Stepinac of declaring war on the fledgling new Yugoslavia. Consequently, on 4 November a crowd of Partisans threw stones at Stepinac in Zaprešić. Tito had established "brotherhood and unity" as the federation's overarching objective and central policy, one which he did not want threatened by internal agitation. In addition, with the escalating Cold War conflict and increased concerns over both Western and Soviet infiltration (see Tito–Stalin split), the Yugoslav government did not tolerate further internal subversion within the potentially fragile new federation. In an effort to put a stop to the archbishop's activities, Tito attempted to reach an accord with Stepinac, and achieve a greater degree of independence for the Catholic Church in Yugoslavia and Croatia. Stepinac refused to break from the Vatican, and continued to publicly condemn the communist government. Tito, however, was reluctant to bring him to trial, in spite of condemning evidence which was available. In January 1946 the federal government attempted to solicit his replacement with the Papal Nuncio in Belgrade, a request that was denied. Finally, Stepinac was himself asked to leave the country, which he refused. In September 1946 the Yugoslav authorities indicted Stepinac on multiple counts of war crimes and collaboration with the enemy during wartime. Milovan Đilas, a prominent leader in the Party, stated that Stepinac would never have been brought to trial "had he not continued to oppose the new Communist regime." Stella Alexander suggests that Yugoslav authorities wished to balance the arrest and execution of Serb leader Draža Mihailović by moving against a prominent Croat; and in the words of the Public Prosecutor, "to unmask before the world a concerted conspiracy by the western imperial powers against the new Yugoslavia". Stepinac publicly condemned the new Yugoslav government and its actions during and after World War II, especially for murders of priests by Communist militants.

Сот

Қыркүйек айының соңында Югославия билігі Степинацты бірнеше айыптау бойынша айыптады: оккупациялық күштермен ынтымақтастық, усташ режимімен байланыс, усташ армиясында діни үгітшілер ретінде капелландардың болуы, серб православиеліктерін қару қолданып католик дініне мәжбүрлеп көшіру және Югославия үкіметіне қарсы мемлекеттік сатқындық. Степинац 1946 жылдың 18 қыркүйегінде тұтқындалды және оның соты 1946 жылдың 30 қыркүйегінде басталды, онда ол Усташе үкіметінің бұрынғы лауазымды тұлғаларымен бірге сотталды, оның ішінде Эрих Лисак (өлім жазасына кесілді) және Иван Шалич. Барлығы 19 айыпталушы болды. Прокуратура архиепископтың усташ режимімен ынтымақтастығына қатысты дәлелдерін ұсынды. Осы оқиғаларға қатысты айыптау тарапы архиепископ тікелей бұйрық бермегенін, бірақ оны тоқтатуға немесе шіркеу ішіндегі жауаптыларды жазалауға да ештеңе істемегенін атап өтті. Сот Степинацты қорғау үшін екі көрнекті адвокатты тағайындады – доктор Политео және доктор Катичич. Степинацтың қорғау тарапы ол Павелич пен басқа да Усташе басшыларына келген кезде сыпайылық танытқанын мойындады, бірақ мұны Католик шіркеуінің басшысы үшін қалыпты жағдай деп қарастыруға болады. Алайда Александр Степинацтың Усташе билігін қарсы алу әуесі дін қызметкерлеріне олармен ынтымақтасу керектігін күмәнданбай түсіндіріп берген болуы мүмкін деп мәлімдейді. Александр өзінің адвокаты оны басқа да айыптаулар бойынша сенімдірек қорғағанын, Степинацтың цензураланған католик баспасөзіне бақылауы негізінен формалды болғанын және оның өз епархиясынан тыс бақылауы болмағанын айтты. Ол NDH әскери викарийы болып тағайындалған кезде, Степинацтың екі орынбасары, екеуі де белгілі Усташе жақтастары, бұрыннан тағайындалған еді және оларды қызметтен алуға оған дерлік мүмкін болмады. Ол Усташе архивтерін тексермей-ақ қабылдап, архиепископтыққа сақтап қойды, бірақ кейін оларды іздеп келген партизандарға тапсырды. Ол жаңа билікпен күресу үшін жасырын түрде Загребке оралған бұрынғы полиция бастығы Эрих Лисакпен кездескенін мойындады, бірақ Степинац кездесуге өз хатшысын кінәлады. Александр Степинац серб православие халқын католик дініне мәжбүрлеп көшіру туралы ең ауыр айыптаулардан өзін қорғағанда ең нашар көрінді. 3 қазан күні, іс жүргізудің төртінші күнінде Степинац 38 минуттық ұзақ сөйлеу жасады, онда сот процесінің заңдылығына қатысты өз пікірін білдірді. Ол бұл процесті «көрмелі сот» деп мәлімдеді, оған мемлекет шіркеуге шабуыл жасауы үшін шабуыл жасалып отырғанын және «ешқандай діни көшірулер жаман ниетпен жасалмағанын» айтты. Ол былай деді: «Менің санаым таза және тыныш. Егер сіз маған осы құқықты бермесеңіз, тарих маған осы құқықты береді», - деп, өзін қорғамайтынын немесе сот шешіміне шағымдана қоймайтынын, сондай-ақ ол өз сенімдері үшін қорлауға, жек көруге, қорлыққа және өлімге дайын екенін айтты. Ол Хорватия Тәуелсіз Мемлекетіндегі әскери викариаттың әскердің өзіне емес, әскердегі адалдардың қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін құрылғанын, және әскердің барлық әрекеттерін мақұлдау белгісі емес екенін мәлімдеді. Ол өзінің ешқашан Усташе болмағанын, оның хорват ұлтшылдығы сербтердің үстемдік еткен Югославия Корольдігіндегі халықтың наразылықтарынан туындағанын және ол ешқашан үкіметке қарсы немесе сербтерге қарсы террористік әрекеттерге қатыспағанын айтты. Степинац сондай-ақ 1945 жылдың 20 қыркүйегінде Югославия коммунистерінің көптеген католик діни қызметкерлерін өлтіргенін атап өтті. Ол сенушілерге хат жариялады, онда кем дегенде 243 католик діни қызметкерінің коммунистік Югославия армиясы (негізді немесе нақты) NDH-мен ынтымақтастық үшін жазалап өлтіргенін, тағы 169 тұтқынға алынғанын және 89 діни қызметкер жоғалып кеткенін мәлімдеді. Томасевич барлық тараптар діни қызметкерлерді өлтіргенін, алдымен 157 православие діни қызметкерін, оның ішінде 3 православие епискобын өлтірген Усташеден басталғанын атап өтті. Олар Загребтің православиелік архиепискобын және тағы 327 православиелік діни қызметкерді түрмеге жапқан, азаптап, Сербияға жер аударып жіберген. Дегенмен, Томасевич Степинацтың да, Католик шіркеуінің басқа да иерархиясының да православие шіркеуіне жасалған осы және басқа да жаппай шабуылдарға қарсы наразылық білдірмегенін жазады. Керісінше, Томасевич Сербияның православие шіркеуіне қарсы Усташе шабуылдарын «көптеген хорват католик діни қызметкерлері мақұлдады және қолдады» деп мәлімдейді. Ол сондай-ақ НДХ-да кейбір католик діни қызметкерлері Усташеге қосылып, Усташе үкімет аппаратында қызмет еткенін, партизандарды жазалап, оларды концентрациялық лагерьлерге депортациялауға себеп болғанын, ал кейбіреулері концентрациялық лагерьлерде қызмет ететін Усташе офицерлеріне айналғанын айтады. Ең бастысы, католик діни қызметкерлері Усташе мемлекеті үшін үгіт жұмыстарын жүргізді. Томасевич соғыс аяқталғаннан кейін өлтірілген діни қызметкерлердің көпшілігі белгілі бір дінге жатқандықтан емес, азаматтық соғысқа қатысқандықтан өлтірілгенін атап өтеді. Степинац 18 қыркүйекте тұтқындалды және айыптама тек 23-і күні берілді, яғни оның қорғаушысы Иво Политео айыптамаға дайындалуға бар болғаны алты-жеті күн берілді. Степинацтың қорғаушысына бар болғаны жиырма куәгерді шақыруға рұқсат берілді, ал прокуратураға он жеті куәгерді шақыруға рұқсат берілді, олардың көпшілігі Степинацтың епархиясынан тыс жерлерден келді. Сот төрағасы қорғау тарапынан шақырылған он төрт куәгерді тыңдаудан бас тартты. 1946 жылдың 11 қазанында сот Степинацты фашистік Усташе режимімен ынтымақтасқандығы үшін кінәлі деп тапты. Ол 16 жылға бас бостандығынан айырылды. Ол Лепоглава түрмесінде бес жыл өтті, содан кейін Титоның ыстық ықыласымен, Римге кетіп немесе Крашичтегі үйіне қамалу шартымен босатылды. Ол Крашичте қалуды жөн көрді, «егер олар маған күшпен ұшаққа отырғызып, шекарадан асырып алмайынша, мен кетпеймін» деді. Биондичтің сөзіне қарағанда, Степинацтың мемлекеттік сатқындық үшін сотталуы саяси сипатта болды, себебі Югославия билігі мұнда мүдделі болды. Любляна университетінің профессоры Богдан Колар 1985 жылы словениялық «Полет» журналымен берген сұхбатында бас прокурор Яков Блажевичтің «Степинацтың жалғыз қылмысы – Хорватия шіркеуін Ватиканнан бөлісуге қатыспағаны» екенін мойындағанын айтады. Томасевич үкіметтің сотқа дейінгі және сот материалдарының барлығына толық қол жеткізуді қамтамасыз етпеуі Степинацтың кінәсін күмәнді ететінін жазады. Сонымен қатар Томасевич Степинацтың сербтерге және православие шіркеуіне қарсы Усташеның геноцидтік шараларын аузынан шығармауы «адамзат, әділет және қарапайым адалдық тұрғысынан қорғауға болмайды» деп атап өтеді. Екінші жағынан, Джон Файн соттың «іш және сырт елде өте қиындықпен жазылған, дұрыс заңдық процедуралармен жүргізілгенін, азаптау болмағанын және судьялардың алдына көптеген дәлелдер ұсынылғанын, олардың көп бөлігі қиын және нақты болғанын, архиепископтың Усташе режимімен ынтымақтасқандығын анық көрсеткенін» айтады. Югославия коммунистік режимі Степинацқа қарсы сот процесін Шығыс Еуропаның коммунистік режимдерінің Католик шіркеуін елдерінен Римнен бөліп алуға бағытталған координациялық күш-жігерінің бір бөлігі ретінде қарастырады, және бұл Украинаның кардиналы Йосиф Слипый, Венгрияның Йожеф Миндсенти, Чехословакияның Йозеф Беран және Польшаның Стефан Вышинскийге қарсы коммунистік сот процестерімен бір уақытта болды.

By September of the same year the Yugoslav authorities indicted Stepinac on several counts—collaboration with the occupation forces, relations with the Ustaše regime, having chaplains in the Ustaše army as religious agitators, forced conversions of Serb Orthodox to Catholicism at gunpoint and high treason against the Yugoslav government. Stepinac was arrested on 18 September 1946 and his trial started on 30 September 1946, where he was tried alongside former officials of the Ustaše government including Erih Lisak (sentenced to death) and Ivan Šalić. Altogether there were 19 defendants. The prosecution presented their evidence for the archbishop's collaboration with the Ustaše regime. In relation to these events the prosecution pointed out that even if the archbishop did not explicitly order them, he also did nothing to stop them or punish those within the church who were responsible. The Court appointed two distinguished advocates to defend Stepinac – Dr. Politeo and Dr. Katicic. Stepinac defense acknowledged he paid courtesy calls on Pavelić and other Ustaše leaders as soon as they arrived, but this could be considered normal for the head of the Catholic Church. However, Alexander notes that Stepinac's tone of welcome to Ustaše authorities could have left the clergy in no doubt that they were expected to cooperate with them. Alexander claims his lawyer defended him more convincingly on some other accusations, stating that Stepinac's control over the censored Catholic press had been largely formal, and that he had no control outside his own diocese. When he was appointed NDH military vicar, Stepinac's two deputies, both prominent Ustaše supporters, had already been appointed and it would've been virtually impossible for him to remove them. He had accepted Ustaše archives without examining them, and stowed them in the archbishopric, but later handed them over to the Partisans when they came looking for them. He admitted meeting with former Ustaše chief of police, Erih Lisak, who had secretly returned to Zagreb to fight the new authorities, but Stepinac blamed his secretary for the meeting. Alexander states that Stepinac seemed most uncertain when defending himself against the most serious accusations of forced conversions of the Serbian Orthodox population to Catholicism. On 3 October as part of the fourth day of the proceedings, Stepinac gave a lengthy 38 minute speech during which he laid down his views on the legitimacy of the trial. He claimed that the process was a "show trial", that he was being attacked in order for the state to attack the Church, and that "no religious conversions were done in bad faith". He went on to state that "My conscience is clear and calm. If you will not give me the right, history will give me that right", and that he did not intend to defend himself or appeal against a conviction, and that he is prepared to take ridicule, disdain, humiliation, and death for his beliefs. He claimed that the military vicariate in the Independent State of Croatia was created to address the needs of the faithful among the soldiers and not for the army itself, nor as a sign of approval of all action by the army. He stated that he was never an Ustaša and that his Croatian nationalism stemmed from the nation's grievances in the Serb dominated Kingdom of Yugoslavia, and that he never took part in any anti government or terrorist activities against the state or against Serbs. Stepinac also pointed to the fact that Yugoslav communists killed a great number of Catholic priests on 20 September 1945 he already published a letter to the faithful where he brought to light the fact that at least 243 Catholic priests were summarily executed by the communist Yugoslav army for (alleged or real) collaboration with the NDH, with other 169 imprisoned and 89 missing priests. Tomasevich notes that all sides killed priests, starting first with the Ustaše who killed 157 Orthodox priests, including 3 Orthodox bishops. They jailed, tortured and expelled to Serbia the Orthodox archbishop of Zagreb, along with 327 more Orthodox priests. Yet Tomasevich writes that neither Stepinac nor anyone else in the Catholic Church hierarchy uttered a single word of protest against these killings and other massive attacks on the Orthodox church. On the contrary, Tomasevich states that the massive Ustaše attack on the Serbian Orthodox Church "was approved and supported by many Croatian Catholic priests" He also writes that in the NDH some Catholic priests joined the Ustaše, serving in the Ustaše government apparatus, others denounced Partisans, causing their death or deportation to concentration camps, a few became Ustaše officers serving in concentration camps. Above all, Catholic priests engaged in propaganda work for the Ustaše state. Tomasevich notes that most priests killed in the war's aftermath were not killed because they belonged to a specific religion, but because they were participants in a civil war. Stepinac was arrested on 18 September, and was only given the indictment on the 23rd−meaning his defense counsel Ivo Politeo was given only six to seven days to prepare. Stepinac's defense counsel was only allowed to call twenty witnesses—while the prosecution was allowed to call fifty eight, most from outside Stepinac's diocese. The President of the Court refused to hear fourteen witnesses for the defense. On 11 October 1946, the court found Stepinac guilty of collaboration with the fascist Ustaše regime. He was sentenced to 16 years in prison. He served five years in the prison at Lepoglava until he was released in a conciliatory gesture by Tito, on condition that he either retire to Rome or be confined to his home parish of Krašić. He chose to stay in Krašić, saying he would never leave "unless they put me on a plane by force and take me over the frontier." According to Biondich, Stepinac's conviction for high treason was political, given that the Yugoslav authorities had a vested interest in it. Professor Bogdan Kolar of the University of Ljubljana notes that the chief trial prosecutor, Jakov Blažević, admitted in a 1985 interview with the Slovenian magazine Polet that "Stepinac's only crime was not partaking in the separation of the Church in Croatia from the Vatican." Tomasevich writes that the government's failure to provide the media and historians full access to all pre trial and trial materials, puts Stepinac's guilt in question. At the same time Tomasevich notes that Stepinac's failure to publicly condemn the Ustaše's genocidal measures against Serbs and the Orthodox Church, "cannot be defended from the standpoint of humanity, justice and common decency". On the other hand, John Fine states that the trial "was well publicized both at home and abroad by extremely biased figures on both sides, was carried out with the proper legal procedures; there was no torture and a great deal of evidence was brought before the judges, a considerable amount of which was devastating and accurate, and clearly demonstrated the archbishop's collaboration with the Ustaše regime." The Yugoslav Communist trial against Stepinac's is seen by some as a part of coordinated effort by the Eastern Europe communist regimes to severe Catholic Church in their countries from Rome, and was near contemporaneous with the Communist trials against the Cardinals Josyf Slipyj of Ukraine, József Mindszenty of Hungary, Josef Beran of Czechoslovakia, and Stefan Wyszyński of Poland.

Үкімнің күшін жою

2016 жылдың 22 шілдесінде Загреб округтік соты архиепископтың туысы Борис Степинацтың өтініші бойынша, "қазіргі және бұрынғы қылмыстық процестік және материалдық құқық принциптерінің ауыр бұзылуына байланысты" сот үкімін күштен шығарды. Үкімді түсіндірген судья Иван Турудич үкімнің әділ сотқа, шағымдануға және негізделген сот шешіміне, сондай-ақ мәжбүрлі еңбекке тыйым салу және заң үстемдігі қағидаларына қайшы екенін айтты. Турудич соңында бұл үкімнің шамамен 70 жылдан кейін қайта қаралып, хорват халқының тарихы үшін маңызды екенін мәлімдеді. Сот отырысының хаттамаларынан көрініп тұрғанындай, сот басты назарды айыптау тарапынан куәгерлерді айыпталушыға қарсы куәлік беруге итермелеуге бағытталған дәлелдерді талдауға жұмсаған, ал нақты шешім сот емес, прокурор Яков Блажевич жасаған. Саймон Визентал орталығы бұл шешімді қатаң сынап, Степинацтың "жаппай қырғынды жасаған режимді ашық қолдап, оларға рухани қолдау көрсеткенін" мәлімдеді. Визентал орталығының басшысы Эфраим Зуровтың айтуынша, Хорватиядағы бұл жағдай Украина, Литва және Венгрияда байқалған кең тараған құбылыстың бір бөлігі – "коммунизмге қарсы күрескен адамдарды, екінші дүниежүзілік соғыста не істегендерін тексермей құрметтеуге бейімділік". Үкім күштен шығарылғаннан кейін "Яд Вашем" орталығы Степинацқа "Халықтардың арасындағы Ұлылар" мәртебесі бермеуінің себебі архиепископтың усташ режимімен тығыз байланыста болғаны екенін растады. 1947 жылдың наурызында Хорватия Халық Республикасының президенті Владимир Бакарич Степинацты көру үшін Лепоглава түрмесіне ресми сапар жасады. Ол Югославия басшысы Иосип Брозға амнистия туралы өтінішке қол қоюды ұсынды, бұл Степинацқа елден кетуге рұқсат беретін еді. Бірақ Степинац Бакаричтен бейтарап сотта қайта қарауды сұрады. Югославия билігі атынан Драгутин Сайли діни сапарды ұйымдастырды. 1947 жылдың 1 тамызында Орталық Комитет отырысында Сайли Югославия басшысы Иосип Броздың суретімен қатар Степинацтың суреттерін діни сапар кезінде алып жүргені үшін сөгіс алды. Марко Белинич бұл хабарға: "Сайлидің жолы, жергілікті комитетпен нашар ынтымақтастығы – қауіпті нәрсе" деп жауап берді. Алойсиус Степинац ақырында Лепоглава түрмесінде мемлекетке қарсы қылмыс жасағаны үшін он алты жылдық жазасының бес жылын өтеді, онда ол дін қызметкерінің мәртебесін ескере отырып, артықшылықты жағдайға ие болды. Оған жеке пайдалану үшін екі камера және жеке шіркеу ретінде қосымша камера берілді, сондай-ақ барлық ауыр жұмыстан босатылды. 1950 жылы белгілі ирланд эссешісі және тарихшысы Хьюберт Батлер мен квакер достары Степинацты түрмеде көріп қайтты. Католик шіркеуінің усташтарды қолдауынан және православиеліктердің католиктікке өтуіне шіркеутің қатысынан алаңдаған Батлер Степинацтан православиеліктерді католиктікке өтуге ынталандырған епископ Йосип Шимракты неге өзінің орынбасары етіп тағайындағанын сұрады. Батлер бұл сұраққа: "архиепископ сотта жиі айтқан сөзін қайталады – біздің санамыз таза" деді. 1950 жылы АҚШ сенаторларының тобы Югославияға берілетін сыртқы көмекті Степинацтың босатылуымен байланыстырды. 1951 жылдың 11 қарашасында "Нью-Йорк Таймс" газетінің тілшісі Сайрус Л. Сулцбергер Лепоглавадағы Степинацқа барды. Ол сұхбаты үшін Пулитцер сыйлығын жеңіп алды. 1951 жылдың қараша айының соңында АҚШ-тан келген конгресс делегациясы, оның ішінде Клемент Ж. Заблоцки мен Эдна Ф. Келли Степинацты көруге тырысты. Олардың өтініші Югославия билігімен қабылданбады, бірақ Жосип Броз Тито делегацияға Степинацты бір ай ішінде босататынын уәде берді. Степинац американдық көмектің алғы шарты ретінде босатылды, ол Римге кетіп немесе өзінің туған жері Крашичте қалуға тиіс еді. Ол Югославиядан кетуден бас тарды және үй қамауында Крашичте тұруды таңдады, оған 1951 жылдың 5 желтоқсанында көшірілді. Степинацты туған жері Красичте күтіп тұрған журналистердің арасында американдық Time Magazine басылымының өкілдері болды. Олар Степинацтың "жеңіл және берік жүріп жүргенін" хабарлады, түрмеде болған күндері туралы "оған жамандық жасалмаған, ол мисса өткізе алған, қонақтары, кітаптары мен газеттері болған" деді. Степинацтан босату шарттары туралы сұрағанда, ол былай деп жауап берді: "Мен ешқандай шартсыз босатылдым. Олар мені өз еркімен босатты, себебі менің кінәм жоқ деп санаймын". Ол діни қызметшінің үйінде тұрды және жақын шіркеуде мисса өткізе алды. Ол: "Олар күшпен ұшаққа отыртып, шекарадан алып кетпесе, мен ешқашан кетпеймін. Осы қиын уақытта халқыммен бірге болу – менің міндетім" деді. 1951 жылдың 5 қазанында Хорватия Коммунистік партиясының Орталық Комитеті отырысында Иван Краячич: "Америкада 350 беттен тұратын "Алтарьдағы қызыл гүл" басылып шығып жатыр, онда Степинац процесі толық сипатталған. Діни білімді оқыту соңғы кезде кеңінен жүргізілуде. Біз бұл мәселені шешуіміз керек. Біз діни білімді тыйымдауға болады. Біз діни білімді мектептерде тыйымдауға болады, бірақ олар оны шіркеулерге көшіреді" деді. 1952 жылдың 31 қаңтарында Югославия билігі Югославиядағы шіркеу мен мемлекетті бөлу бағдарламасының аясында мемлекеттік мектептерде діни білімді жойды. Сәуір айында Степинац Бельгияның La Liberté газетіне: "Мен католик жастарына қатты алаңдаймын. Мектептерде шындықты жоққа шығара отырып, қарқынды коммунистік пропаганда жүргізілуде" деді.

On 22 July 2016, Zagreb County Court annulled the verdict in the review process, as requested by the Archbishop's nephew Boris Stepinac, "due to gross violations of current and former fundamental principles of substantive and procedural criminal law". While explaining the verdict, Judge Ivan Turudić stated that the verdict had violated the principle of the right to a fair trial, appeal and a reasoned court decision, as well as the principle of the prohibition of forced labour and the rule of law, adding that it was enough to read some parts of the minutes of the trial, which demonstrated that the court mainly analyzed evidence that instructed witnesses for the prosecution to charge the defendant and that the actual decision in reality was not made by the court but by prosecutor Jakov Blažević. In conclusion, Turudić stated that the verdict has been revised after nearly 70 years which has a profound significance for the history of the Croatian people. prosecution was on the same side with the defense (they did not appeal on the annulment) and the judge, who is openly anticommunist, obviously made his decision before the start of the trial. Thus, this annulment can be seen as an example of a show trial. The Simon Wiesenthal Center strongly condemned the annulment, stating Stepinac "openly supported the regime which committed mass murder, and afforded them spiritual comfort and support Right now in Croatia there is a cultural, ideological war," with a segment seeking to whitewash or modify the crimes of the Ustasha. The head of the Wiesenthal Center, Efraim Zuroff, also stated that annulment in Croatia was part of a much wider phenomenon, which he has also observed in Ukraine, Lithuania and Hungary – "the tendency to honor people who fought communism, without checking what they did in WWII." Following the annulment, the Yad Vashem Center reaffirmed that the reason for the Committee for the Designation of the Righteous Among the Nations did not grant Stepinac Righteous status "was due to the archbishop's close ties to the Ustasha regime." In March 1947 the president of the government of the People's Republic of Croatia Vladimir Bakarić made an official visit to Lepoglava prison to see Stepinac. He offered that he sign a plea for amnesty to Yugoslavia's leader Josip Broz, who would, in turn, allow Stepinac to leave the country. Instead, Stepinac gave Bakarić a request to Broz that he be retried by a neutral court. Dragutin Saili had been in charge of the pilgrimage on the part of the Yugoslav authorities. At a meeting of the Central Committee on 1 August 1947 Saili was chastised for allowing pictures of Stepinac to be carried during the pilgrimage, as long as the pictures were alongside those of Yugoslav leader Josip Broz. Marko Belinić responded to the report by saying, "Saili's path, his poor cooperation with the Local Committee, is a deadly thing". Aloysius Stepinac eventually served five years of his sixteen year sentence for high treason in the Lepoglava prison, where he received preferred treatment in recognition of his clerical status. He was allocated two cells for personal use and an additional cell as his private chapel, while being exempt of all hard labor. In 1950 the noted Irish essayist and historian, Hubert Butler, and Quaker friends managed to visit Stepinac in prison. Troubled by the Catholic Church's support of the Ustaše, and the Church's role in the wartime conversions of Orthodox to Catholicism, Butler asked Stepinac why he had appointed as his deputy on conversions, the bishop Josip Šimrak, an enthusiastic advocate of converting the Orthodox. To which Butler noted, "the archbishop gave the stock reply he had so often given at the trial – notre conscience est tranquille (our conscience is clear)." In 1950, a group of United States senators made foreign aid to Yugoslavia conditional on Stepinac's release. On 11 November 1951, Cyrus L. Sulzberger from The New York Times visited Stepinac in Lepoglava. He won the Pulitzer Prize for the interview. A visiting congressional delegation from the United States, including Clement J. Zablocki and Edna F. Kelly, pressed to see Stepinac in late November 1951. Their request was denied by the Yugoslav authorities, but Josip Broz Tito assured the delegation that Stepinac would be released within a month. Stepinac was released as a precondition for American aid, on the condition that he either retire to Rome or be confined to his home parish of Krašić. He refused to leave Yugoslavia and opted to live in Krašić under a form of house arrest, to which he was transferred on 5 December 1951. Among the reporters awaiting Stepinac in his native Krasic were those from the American Time Magazine, who reported that Stepinac "walked easily and firmly", stating of his prison days that "he was not maltreated, could say Mass, have visitors, books and newspapers". When asked about the conditions of his release, Stepinac responded: "I was not released under any conditions. They released me on their own wish The reason I did not ask to be released is that I don't feel guilty." He lived in the parish presbytery and was able to say Mass in the adjacent church. He stated that: "They will never make me leave unless they put me on a plane by force and take me over the frontier. It is my duty in these difficult times to stay with the people." At a meeting of the Central Committee of the Communist Party of Croatia on 5 October 1951, Ivan Krajačić said, "In America they are printing Crvena ruža na oltaru [Red Roses on the Altar] of 350 pages, in which is described the entire Stepinac process. Religious education is particularly recently being taught on a large scale. We should do something about this. We could ban religious education. We could ban religious education in schools, but they will then pass it into their churches". On 31 January 1952 the Yugoslav authorities abolished religious education in state run public schools, as part of the programme of separating church and state in Yugoslavia. In April, Stepinac told a journalist from Belgium's La Liberté, "I am greatly concerned about Catholic youth. In schools they are carrying out intensive communist propaganda, based on negating the truth".

Кардиналат

1952 жылғы 29 қарашада Папа Пий XII 1953 жылғы қаңтарда Степнакты кардинал ететінін жариялады; бұл күн Югославияның Республика күнімен бірге келді. Степнац 1953 жылғы 12 қаңтарда өткен салтанатқа қатыспады, себебі Римге барса, Югославияға қайта оралуға рұқсат берілмейді деп қорқыды. Папа Пий XII Степнакты Сан-Паоло-алла-Регола шіркеуінің алғашқы кардинал-қасиетшісі етіп тағайындауды жоспарлаған еді. 2020 жылғы 21 желтоқсанда сол кездегі титул иесі кардинал Франческо Монтеризи Степнацты құрметтеу үшін шіркеуге орнатылған тақтаны киеледі. Папа Пий 1956 жылғы 29 маусымда Степнацқа және тағы үш түрмеде отырған дін қызметкеріне (кардиналдар Стефан Висзинский мен Йозеф Миндсенти, және архиепископ Йозеф Беран) хат жазып, олардың қолдаушыларын адал болуға шақырды. 1959 жылғы 2 маусымда Иван Местровичке жазған хатында: "Денсаулығымның нашарлығына байланысты мен әлемдегі коммунизмнің құлауын көруге жете алмаймын. Бірақ, мен оның құлауы сөзсіз болатынына толық сенімдімін".

Өлім және канонизация туралы даулар

1953 жылы екі американдық маман, доктор Джон Лоуренс және доктор Джон Рузич Югославияға барып, Степинацқа полицитемия диагнозы қойды, бұл қан қызылшаларының көбеюімен сипатталатын ауру. Степинацқа бұл аурумен халықаралық деңгейде танымал неміс гематологы доктор Людвиг Хайльмейер де емдеген. 1960 жылдың 10 ақпанында 61 жасында Степинац тромбоздан қайтыс болды. Оның кардинал мәртебесін мойындамаған үкімет бастапқыда туған ауылы Красичте шағын жерлеу рәсімін өткізуді жоспарлады, онда көбіне баруға рұқсат берілмейтін еді, бірақ кейіннен үлкен ауқымды қоғамдық жерлеуге рұқсат берді, бұл Ватиканмен қарым-қатынасты жақсартуға жасалған әрекет деп есептелді. Ол Загреб соборында жерленді, онда Титоның рұқсатымен оның жоғары діни мәртебесіне сәйкес рәсімдер толық сақталды. Степинацтың өлімінен кейін Загреб архиепископы болған архиепископ Францо Сепер, Вена архиепископы кардинал Франц Кёйнгтің орнына төрағалық етті, бірақ жол апатында жарақат алғандықтан ол қатыса алмады. Папа Иоанн XXIII 17 ақпанда Санкт-Петер базиликасында Степинац үшін реквиемге қатысты. Югославия үкіметінің Ватиканмен қарым-қатынасы Степинацтың қайтысынан кейін жақсарды және 1962-1965 жылдардағы Екінші Ватикан кеңесінен кейін одан әрі дамыды. Дипломатиялық қатынастар 1966 жылы қайта жаңартылды. Степинац үйінде бейбіт қайтыс болғанымен, оның жақтастары мен көптеген католиктер оны шейіт деп есептейді. 1998 жылы Степинацтың сүйегінде мырыш табылды, бұл оның тұтқындаушылар тарапынан уланғанына көптеген адамдарды сендірді. Бірақ 1950 жылдардың басында полицитемияны емдеудің стандартты әдісі мырышпен емдеу және қан тастау болған. Местрович 1959 жылға дейін Югославияға оралмады, ал оралғаннан кейін үй қамауында болған Степинацпен қайта кездесті. Местрович Степинацтың өлімінен кейін оның бюстін жасап, оған: "Архиепископ Степинац бекер сөздерге құмар емес, керісінше, ол барлық адамға - мүмкіндігі болғанда және оның күші жеткенде көмектесті. Ол мұқтаж адамның хорват немесе серб, католик немесе православие, христиан немесе басқа дінді ұстануына қарамастан, ешқандай айырма жасаған жоқ. Оған жасалған барлық шабуылдар, олар қате ақпараттың немесе бұрмаланған ойдың нәтижесі болсын, бұл фактіні өзгерте алмайды" деген жазу жазды. 1979 жылдың мамыр айында архиепископ Францо Кухарич Хорватиялық қажыларға және Римдегі Киелі Петр базиликасында Папа Иоанн Павел II-ге кардинал Степинацты қасиетті деп жариялау керектігін айтты. Қасиеттілік процесі 1981 жылдың 9 қазанында басталды. Католик шіркеуі 1997 жылдың 11 қарашасында Степинацты шейіт деп жариялады, ал 1998 жылдың 3 қазанында Папа Иоанн Павел II Мария Бистрицаға сапар шегіп, Степинацты қасиетті деп жариялағанда, Степинацтың шынымен де шейіт болғанын мәлімдеді. Иоанн Павел бұрын, қасиеттілікке үміткер шейіт болған жағдайда, оның ісін қалыпты түрде керемет арашаласудың дәлелін талап етпей алға жылжытуға болатынын шешкен болатын. Сондықтан ол оны қасиетті деп жариялады. Бұл жағдай негізінен православие дінін ұстанатын сербтер мен хорваттар арасындағы ескі жікке бөлінуді қайтадан қоздырды. Осыған дейін, Парижде орналасқан Саймон Визенталь орталығы Ватиканның бұл мәселені одан әрі зерттегенге дейін қасиеттілік рәсімін кейінге қалдыруын сұрады, бұл Хорватия билігінің және Ватиканның наразылығын тудырды. Любоевич, Гаврилович және Периканың сөзіне қарағанда, Степинацқа қатысты мифология суық соғыс кезінде және жаңадан тәуелсіз Хорватияда, 1998 жылы кардиналдың қасиеттілік рәсімімен бірге қалыптасқан. Олардың бағалауынша, бұл миф Степинацты хорват мифологиясындағы басты кейіпкер ретінде бейнелейді, оны саяси бейтарап батыр және шейіт ретінде көрсетеді. Бұл мифте Степинац барлық тоталитаризмге бірдей қарсылық көрсеткені айтылады. Авторлар Степинацтың нацизм мен фашизмге қарағанда коммунизмге қарсы күшті қарсылас болғанын және оның оқиғасы Хорватия президенті Франжо Туджман Хорватияның тәуелсіздігін заңды ету және католик шіркеуінің Хорватия мемлекеттілігінің негізгі тірегі ретіндегі рөлін нығайту үшін қолданылғанын мәлімдейді. 2019 жылдың мамыр айында Папа Франциск канонизация мәселесі бойынша "үлкен" серб православие патриархы Иринейден кеңес және көмек сұрағанын айтты. Хорватия епископтар конференциясының президенті архиепископ Желимир Пульич Сербия православие шіркеуінің Степинацты қасиетті деп тануға араласуы католик шіркеуінде жағымсыз прецеденттер тудыратынын мәлімдеді. Миле Бигович, Госпич-Сеньдің епископы, Папаның мұндай әрекетін "шіркеу үшін жақсы емес" деп атады. Ватиканның мемлекеттік хатшысы кардинал Пьетро Паролин 2020 жылдың қыркүйек айында Хорватияға сапары кезінде бұл мәселені талқылады. Оның сөздері хорват комментаторлары мен дін қызметкерлері тарапынан Папа Франциск басшылығымен Степинацтың ісінде ешқандай прогресс болмайтынының айқын белгісі ретінде түсіндірілді.

In 1953, two American specialists, Dr. John H. Lawrence and Dr. John Ruzic, flew to Yugoslavia and diagnosed Stepinac with polycythemia, a disease marked by an increase in red blood cells. Stepinac was also treated for the disease by internationally known German hematologist, Dr. Ludwig Heilmeyer. On 10 February 1960 at the age of 61, Stepinac died of a thrombosis. The government, which had never acknowledged his status as a cardinal, first planned a small funeral service and burial in Krasic, his native village which few were allowed to visit, but then allowed a large scale public funeral, a reversal seen as an attempt to improve relations with the Vatican. He was buried in the Zagreb Cathedral following a service in which the protocols appropriate to his senior clerical status were, with Tito's permission, fully observed. Archbishop Franjo Seper, who became archbishop of Zagreb upon Stepinac's death, presided in place of Cardinal Franz König, Archbishop of Vienna, who was scheduled to preside, but was injured in a traffic accident en route. Pope John XXIII participated in a requiem mass for Stepinac on 17 February in St Peter's Basilica. The Yugoslav government's relations with the Vatican improved after Stepinac's death, and developed further after the Second Vatican Council of 1962–65. Diplomatic relations were restored in 1966. Though Stepinac died peacefully at home, he was viewed as a martyr by his supporters and many other Catholics. In 1998, traces of arsenic were detected in Stepinac's bones, leading many to believe he had been poisoned by his captors. But the administration of arsenic along with bloodletting was a standard treatment for polycythemia in the early 1950s. Meštrović did not return to Yugoslavia until 1959 and upon his return met again with Stepinac, who was then under house arrest. Meštrović sculpted a bust of Stepinac after his death with an inscription that reads: "Archbishop Stepinac was not a man of idle words, but rather, he actively helped every person─when he was able, and to the extent he was able. He made no distinctions as to whether a man in need was a Croat or a Serb, whether he was a Catholic or an Orthodox, whether he was Christian or non Christian. All the attacks upon him be they the product of misinformation, or the product of a clouded mind, cannot change this fact." In May 1979, Archbishop Franjo Kuharić told Croatian pilgrims and Pope John Paul II at St. Peter's Basilica in Rome that Cardinal Stepinac should be beatified. The beatification process began on 9 October 1981. The Catholic Church declared Stepinac a martyr on 11 November 1997, and on 3 October 1998 Pope John Paul II, on pilgrimage to Marija Bistrica to beatify Stepinac, declared that Stepinac had indeed been martyred. John Paul had earlier determined that where a candidate for sainthood had been martyred, his/her cause could be advanced without the normal requirement for evidence of a miraculous intercession by the candidate. Accordingly, he beatified him. The beatification re ignited old divisions between Serbs, who are mainly Eastern Orthodox, and Croats. Shortly prior, the Paris based Simon Wiesenthal Center requested that the Holy See delay the beatification until the case was given further study; the ask served only to infuriate Croatian officials as well as the Vatican. According to Ljubojević, Gavrilović and Perica, the mythology regarding Stepinac was created during the Cold War and newly independent Croatia with the cardinal's beatification in 1998. Their assessment is that this myth positioned Stepinac as the primary character in Croatian mythology, crediting him as a hero and martyr who was politically impartial. This myth alleges that Stepinac resisted all forms of totalitarianism in equal measure. The authors claim that Stepinac was a much greater opponent of communism than he was of Nazism and fascism, and that his story was used by Croatian President Franjo Tudjman to legitimise Croatian independence and to bolster the role of the Catholic Church as a central pillar of Croatian statehood. In May 2019, Pope Francis said he had sought advice and help of the "great" Serbian Orthodox Patriarch Irenaeus on the canonization issue. Archbishop Želimir Puljić, president of the Croatian Conference of Bishops stated that the involvement of the Serbian Orthodox Church in Stepinac's canonisation would set a negative precedent in the Catholic Church. Mile Bigović, Bishop Emeritus of Gospić Senj, called such move on the part of the pope "not good for the Church". Vatican Secretary of State Cardinal Pietro Parolin addressed the issue during a visit to Croatia in September 2020. His remarks were interpreted by Croatian commentators and prelates as a clear indication that there would be no progress in Stepinac's cause under Pope Francis.

Мұра

1992 жылдың 14 ақпанында Хорватия өкілі Владимир Шекс Хорватия Саборында сот шешімін және оған әкелген сот процесін айыптайтын мәлімдеме жасады. Декларация қабылданды, сондай-ақ хорват коммунистік шенеунігі Андрия Хебрангтың қазасы туралы ұқсас декларация да қабылданды. 1998 жылы Хорватия Ұлттық Банкі 500 куналық алтын және 150 куналық күміс монеталарды шығарды. 2007 жылы Мария Бистрица муниципалитеті «Степинац жолы» жобасын бастады, ол кардинал үшін маңызды жерлерді байланыстыратын қажылық жолдарын құруды көздеді: Крашич, Загребтегі Каптол, Медведница, Мария Бистрица және Лепоглава. 2007 жылы Загребте Алойзий Степинац мұражайы ашылды. Хорватия футбол құрамасының ойыншысы Дарио Шимич Польшаға қарсы 2008 жылғы УЕФА Еуро-2008 матчында жейдесінің астында Степинацтың суреті бар футболка киді, оны ойыннан кейін көрсетті. 2008 жылы Хорватияда барлығы 119 көше Алойзие Степинац атымен аталды, бұл оны елдегі көшелерге есім берілген тұлғалардың он екінші ең көп таралған атынан біріне айналдырды.

Халықтар арасындағы әділдерге ұсыныстар

Степинактың екі рет екі хорват яхудисі халықтардың арасындағы әділдер тізіміне қосылуы үшін ұсынған. 1970 жылы соғыс кезеңіндегі бас раввин Мирослав Шалом Фрайбергердің хатшысы Амиел Шомроний (бұрын Хорватияда Эмиль Шварц деп аталған) Степинакты ұсынды. 1994 жылы оны Игорь Приморац қайта ұсынды. АҚШ-та тұратын Сараеволық яхуди Эстер Гитман, Хорватия Тәуелсіз Мемлекетіндегі яхудилердің тағдыры туралы докторлық диссертациясын қорғаған, "Степинак – көптеген яхудилерді құтқарған қасиетті адам" деді. Бірақ "Яд Вашем" өтініштерді қабылдамау себебін, ұсынғандардың өзі Холокосттан аман қалғандар емес екендігімен түсіндірді, бұл тізімге ену үшін қажетті талап; сондай-ақ, "яхудилерге көмектескен, сонымен қатар фашистік режиммен ынтымақтасқан немесе байланысы болған, нацистер ұйымдастырған яхудилерді қуғындауға қатысқан адамдар Әділ атағынан айырылуы мүмкін" делінген.

Негізгі дереккөздер

Степинацтың өмірі туралы көп жазылғанмен, зерттеушілер үшін негізгі дереккөздер өте аз, олардың бастысы – епархиялық апталық журнал Katolički List. Степинацтың 1950 жылы табылған күнделігі (оның сотталуында қолданылуы үшін тым кеш болғандықтан) Югославия билігімен тәркіленді. Франьо Туджман 1990-жылдардың басында күнделікті шіркеуге қайтарды. Хорват тарихшысы Звонимир Деспот 30 жыл өткен соң да шіркеудің күнделікті әлі жарияламағанын айтады. Степнацты қасиетті деп жариялауды қолдаған шіркеудің ресми постулаторы Юрай Бателжа көп жылдар бойы күнделіктің бөліктерін өз кітаптарында таңдамалы түрде пайдаланды, ал басқа зерттеушілердің түпнұсқа мәтінді көру мүмкіндігі болмады. Деспот Степинацтың күнделікті жеке адам ретінде емес, архиепископ ретінде жазғанын және күнделіктің хорват тарихы үшін өте маңызды дереккөз екенін атап өтті. Деспот: «Неге күнделік бүгінгі күнге дейін құпия сақталып, құлыпталып отыр? Кім не жасырып отыр және неге?» деп сұрақ қояды. Иосип Вранкович 1951 жылдың желтоқсанынан 1960 жылдың 10 ақпанына дейін күнделік жазды, онда Степинац оған күн сайын айтқандарын тіркеді; бұл күнделікті францискан Алекса Бенигар Степинацтың өмірбаянын жазу үшін пайдаланды, бірақ Бенигар осы күнделікті басқа зерттеушілермен бөлісуден бас тартты. Бенигарға епархиялық архивтер де берілді, бірақ басқа зерттеушілерге берілмеді. Степинацтың сотталуының ресми стенограммасы Suđenje Lisaku, Stepincu және т.б. 1946 жылы Загребте жарияланды, бірақ онда маңызды өзгертулердің дәлелдері бар. Александрдың үш мифы, демек, югослав және шетелдік баспасөз – әсіресе Vjesnik және Narodne Novine – сондай-ақ Katolički List-ке сүйенеді. Зерттеушілерге қолжетімді барлық басқа негізгі дереккөздер тек жанама түрде Степинацқа қатысты.

Журналдар

Гитман, Эстер. "Загреб архиепископы Алойзие Степинач және 1941-45 жылдардағы еврейлерді құтқару". Католик тарихи шолуы 101, № 3 (2015): 488–529. http://www.jstor.org/stable/45175506.