Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
7 ғасыр б.з.д. Ирактағы саз тақташалардың археологиялық жинағы
7th century BC archaeological collection of clay tablets in Iraq
Ашурбанипал патшалық кітапханасы – Ассирия империясының соңғы ұлы патшасы Ашурбанипалдың есімімен аталып, 7 ғасыр б.з.д. мерзіміне жататын 30 000-нан астам саз тақташалар мен олардың бөліктерінен тұрады. Бұл жинақ әртүрлі тілдердегі мәтіндерді қоса, барлық түрдегі мәтіндерді қамтиды. Оның ішінде Гилгамеш жырлары да бар. Материалдар Месопотамияның солтүстігіндегі Куюнжик (ежелгі Ниневи, Ассирияның астанасы) археологиялық қазбаларында табылды. Бұл орын қазіргі Ирактың солтүстігіндегі Мосул қаласының ішінде орналасқан.
The Royal Library of Ashurbanipal, named after Ashurbanipal, the last great king of the Assyrian Empire, is a collection of more than 30,000 clay tablets and fragments containing texts of all kinds from the 7th century BCE, including texts in various languages. Among its holdings was the famous Epic of Gilgamesh. The materials were found in the archaeological site of Kouyunjik (ancient Nineveh, capital of Assyria) in northern Mesopotamia. The site is in modern day northern Iraq, within the city of Mosul.
Ашылу
Кітапхана – Остин Генри Лейардқа еңбек еткен археологиялық жаңалық; көптеген тақташалар Англияға апарылды және қазір Британ мұражайында сақталады, бірақ алғашқы жаңалық 1849 жылдың соңында «Оңтүстік-Батыс сарайында» жасалды, ол патша Сеннахиримнің (б.з.д. 705–681) сарайы болған. Үш жыл өткен соң Лейардтың көмекшісі Хормузд Рассам патша Ашшурбанипалдың (б.з.д. 668–627) сарайында, төбешіктің қарсы бетінде осыған ұқсас кітапхананы тапты. Өкінішке орай, табылғандар туралы ешқандай жазба қалдырылмаған, ал Еуропаға жеткеннен кейін тақташалар бір-бірімен және басқа жерлерден әкелінген тақташалармен қайтымсыз араласып кетті. Сондықтан бүгінде екі негізгі кітапхананың әрқайсысының бастапқы мазмұнын қайта құруға шама жоқ.
The library is an archaeological discovery credited to Austen Henry Layard; most tablets were taken to England and can now be found in the British Museum, but the first discovery was made in late 1849 in the so called South West Palace, which was the Royal Palace of king Sennacherib (705–681 BCE). Three years later, Hormuzd Rassam, Layard's assistant, discovered a similar library in the palace of King Ashurbanipal (668–627 BCE), on the opposite side of the mound. Unfortunately, no record was made of the findings, and soon after reaching Europe, the tablets appeared to have been irreparably mixed with each other and with tablets originating from other sites. Thus, it is almost impossible today to reconstruct the original contents of each of the two main libraries.
Мазмұны
Ашурбанипал мықты әскери қолбасшы ретінде танымал болды, бірақ ол сауатты, сондай-ақ мәтіндер мен тақташаларды құмар жинаушы, танымал зиялы адам еді. Кітапханасы үшін мәтіндер жинағанда ол Месопотамияның барлық қалалары мен білім ошақтарына хат жазып, аймақта жазылған барлық еңбектердің көшірмелерін жіберуді бұйырды. Ол аккад және шумер тілдерін меңгерген. Ашурбанипал кітапханасын толтыру үшін соғыс олжасын пайдаланды. Жауларына қатыгездікпен қарағаны үшін Ашурбанипал Бабыл және айналасындағы аймақтардан материал алу үшін қорқыту тактикасын қолдана алды. Ашурбанипалдың төлше жазуларын жинауға деген қызығушылығы кітапханасы үшін шығармалар жинауының басты себебінің бірі болды. Оның бастапқы ниеті, мүмкін, «патшалық билігін сақтап тұру үшін маңызды болған ырым-жырымдар мен сиқыр сөздерін иелену» болған. Патшалық кітапхана шамамен 30 000 тақташа мен жазу тақтасынан тұрады, олардың көпшілігі қатты бөлшектенген. Бұл тақташалардың көпшілігінде оның сарайына тиесілі екенін көрсететін мөр басылған. Фрагменттердің сақталғандығынан кітапхана жойылған кезде шамамен екі мың тақташа және үш жүз жазу тақтасы болған деген қорытынды жасауға болады. Киелі кітаптан ежелгі Вавилон поэзиясының шедеврі – Гилгамеш эпосы, «Енума Элиш» жаратылыс туралы миф, алғашқы адам Адапа туралы аңыз және Ниппурдың кедейі сияқты әңгімелер табылды. Әдеби мәтіндердің тағы бір тобы – лексикалық мәтіндер мен белгілер тізімі. А және В буындары бойынша орналастырылған архаикалық клинопись белгілері бар 20 түрлі тақташаның үзінділері бар. Ашурбанипал кітапханасындағы ассириялық жазушыларға ескі жазуларды оқу үшін белгілер тізімі қажет болды, ал осы тізімдердің көпшілігін вавилондық жазушылар жасаған. Ниневидегі басқа вавилондық жазба мәтіндері – эпостар мен мифтер және тарихи мәтіндер, олардың әрқайсысы 1,4% құрайды. Ниневидеде қазба жұмыстары кезінде табылған бір ғана математикалық мәтін бар. Ниневи 612 ж.б.э. бабылдықтар, скифтер және мидиялықтар (ежелгі ирандықтар) коалициясымен қиратылды. Сарай өртенген кезде кітапхана да өртеніп, саз тақташалар жартылай пісіп кеткен болуы мүмкін. Егер бір мәтінге жататын барлық кішігірім фрагменттерді есептен шығарсақ, «кітапхана» бастапқыда шамамен 10 000 мәтінді қамтыған болуы мүмкін. Бірақ бастапқы кітапханалық құжаттар, оларға былғары түрмелер, балауыз тақталар және мүмкін папирустар кірген, сақталған саз тақташалардың клинопись мәтіндерінен белгілі білімнен гөрі кең спектрлі білімді қамтыған болуы мүмкін. Ашурбанипалдың кітапханаларының үлкен бөлігі саз тақташалардан емес, жазу тақталарынан тұрған. Екінші кезеңде Финке Ниневиядан бірнеше астрологиялық мәтіндерді жинақтады. Үшінші кезең 2010 жылдың желтоқсанында каталогты аяқтауға асыққан профессор Риекл Боргердің көмегімен аяқталды, ал 2009 жылдан 2013 жылға дейін Джон Тейлордың басшылығымен Эндрю Меллон қорының қолдауымен аяқталды. Соңғы кезеңде кітапхана барлық кітапханалық үстелдердің жоғары ажыратылатын цифрлық суреттерін жасады. Әрбір сурет үш өлшемді тақташалардың виртуалды екі өлшемді бейнесін жасауға мүмкіндік беретін 14 суретті пайдаланып жасалған. Суреттер «Клинопись сандық кітапхана бастамасы» веб-сайтында және Британдық мұражай коллекциясының онлайн сайтында жарияланды. Каталог әлі де жаңартылуда және бірнеше әріптестер мен жобалардың материалдарымен толықтырылды, соның ішінде: Ассирия мемлекеттік мұрағаты, клинопись комментарийлері жобасы, клинопись лексикалық мәтіндерінің цифрлық корпусы және неоассириялық кезеңнің патшалық жазулары.
Ashurbanipal was known as a tenacious martial commander; however, he was also a recognized intellectual who was literate, and a passionate collector of texts and tablets. In collecting texts for his library, he wrote to cities and centers of learning across Mesopotamia, instructing them to send him copies of all work written in the region. As an apprentice scribe he mastered both the Akkadian and the Sumerian languages.]] Ashurbanipal used war loot as a means of stocking his library. Because he was known for being cruel to his enemies, Ashurbanipal was able to use threats to gain materials from Babylonia and surrounding areas. Ashurbanipal's intense interest in collecting divination texts was one of his driving motivations in collecting works for his library. His original motive may have been to "gain possession of rituals and incantations that were vital to maintain his royal power." The royal library consists of approximately 30,000 tablets and writing boards with the majority of them being severely fragmented. Many of these tablets contain a stamp stating that they belonged to his palace. It can be gleaned from the conservation of the fragments that the number of tablets that existed in the library at the time of destruction was close to two thousand and the number of writing boards within the library can be placed at a total of three hundred. The Epic of Gilgamesh, a masterpiece of ancient Babylonian poetry, was found in the library, as was the Enûma Eliš creation story, the myth of Adapa, the first man, and stories such as the Poor Man of Nippur. Another group of literary texts is the lexical texts and sign lists. There are twenty fragments of different tablets with archaic cuneiform signs arranged according to the syllabary A, whereas one is arranged according to the syllabary B. The Assyrian scribes of the Ashurbanipal Libraries needed sign lists to be able to read the old inscriptions and most of these lists were written by Babylonian scribes. The other groups of Babylonian written texts in Nineveh are the epics and myths and the historical texts with 1.4% each. There is only one mathematical text that is said to be excavated at Nineveh. Nineveh was destroyed in 612 BCE by a coalition of Babylonians, Scythians and Medes, an ancient Iranian people. It is believed that during the burning of the palace, a great fire must have ravaged the library, causing the clay cuneiform tablets to become partially baked. If all smaller fragments that actually belong to the same text are deducted, it is likely that the "library" originally included some 10,000 texts in all. The original library documents however, which would have included leather scrolls, wax boards, and possibly papyri, contained perhaps a much broader spectrum of knowledge than that known from the surviving clay tablet cuneiform texts. A large share of Ashurbanipal's libraries consisted of writing boards and not clay tablets. During the second stage, Fincke also compiled several astrological texts from Nineveh. The third stage was completed with the help of professor Riekel Borger, who died mid catalogue in December 2010, and completed with the help of Andrew Mellon Foundation from 2009 to 2013 under the direction of Jon Taylor. During this last stage, the library produced high resolution digital images of all the library tables. Each image is created using 14 images which allows a virtual two dimensional representation of the three dimensional tablets. The images have been released on the Cuneiform Digital Library Initiative website and British Museum Collections online site. The catalogue is still being updated and was made possible by contribution of material from several colleagues and projects including: State Archives of Assyria, Cuneiform Commentaries Project, Digital Corpus of Cuneiform Lexical Texts, and Royal Inscriptions of the Neo Assyrian Period.