Кіріспе

1999 жылғы Африканың экологиялық сараптамасы

MegaTransect – 1999 жылы J. Michael Fay Африкада жүргізген жобаның атауы. Бұл жоба Африканың Конго алабы арқылы 2000 миль (3219 шақырым) қашықтықты экспедициялық түрде 465 күнде басып өтіп, аймақтың экологиялық және қоршаған ортаның жағдайын зерттеуді қамтыды. Трансект – экология ғылымындағы белгілі бір аумақтағы табиғи өсімдік жамылғысын зерттеуді білдіретін термин. Мегатрансект тұжырымы – табиғи өсімдіктер мен экожүйелердің экологиялық санатын алуға мүмкіндік беретін, ірі масштабтағы өсімдіктер трансектісі ретінде қалыптастырылды. Саяхаттан кейін Фэй Габон президентімен бірлесіп 13 жаңа ұлттық саябақ құруға қол жеткізді. 2002 жылы АҚШ-тың Мемлекеттік хатшысы Колин Пауэлл және Буш әкімшілігінің өкілдері Конго алабын сақтауға жәрдемдесу үшін 53 миллион доллар бөлді. Кейін Майк Фэй 2004 жылы MegaFlyover жобасын іске асырды.

Мадагаскар мегатрансект

2004 жылы халықаралық команда Мадагаскар аралында "Мегатранект" жобасын жүргізді. "Мадагаскарды аралап" деп аталған бұл саяхат аралдың барлық бөлігін қамтыды. Сапарға қатысушылар ауылдық шаруалармен кездесіп, олардың егіс техникаларын жақсартуға көмектесті және олардың қоршаған ортаға тигізетін әсері туралы әңгімелесті.

АҚШ мегатрансцестерінің тарихы

АҚШ-тағы алғашқы мегатрансекттердің бірі доктор Роберт Р. Хамфри жүргізген зерттеу еді. Ол 1890 жылдары орнатылған шекаралық белгілерде АҚШ пен Мексика шекарасының бойындағы 535 мильге созылған табиғи өсімдіктерді қайта суретке түсірді, бұл белгілердің арасы шамамен бес мильді құрады. Осы жұмысы «90 жыл және 535 миль: Мексика шекарасындағы өсімдіктер өзгерісі» (1987, Univ. of NM Press, 448 бет) деген атпен жарияланды. 1997 жылы Крейг С. Дреман 3000 мильден астам жерді қамтитын мегатрансект жүргізді. Ол әрбір мильдік белгіде жол бойындағы өсімдіктерді, көп жылдық жергілікті шөптерді және Ұлы Аңғар экожүйесіндегі бөгде шөптердің жағдайын тіркеді. Маршрут Ринодан (Невада штаты) шығысқа қарай Оңтүстік Дакотадағы Хот-Спрингс қаласына дейін, содан кейін Вайоминг, Айдахо, Невада және Калифорния арқылы Бишопқа (Калифорния) және Риноға оралып қайтты. 2005 жылы Дреман тағы бір өсімдіктер мегатрансекті жүргізді, бұл жолы Мохаве шөлінің Калифорния бөлігін зерттеді. Ол 1000 мильден астам қашықтықты миль сайын картаға түсірді, бұл Brassica tournefortii түрінің тез таралуын, Калифорниядағы Мохаве шөлінің қыша жұқтығының орналасуын және тығыздығын анықтады. Дреман үлкен аумақты қамтитын өсімдіктер мегатрансектісін қашықтан жүргізудің бір жолы – фотосуреттер екенін ұсынады. Белгілі жерлерден бір-бірінен белгілі арақашықтықта түсірілген фотосуреттерді біріктіру арқылы экожүйелердің континенттік масштабтағы мегатрансекті суреттерін жасауға болады. 2006 жылы доктор Майкл К. МакГранн және оның әйелі Эми М. МакГранн АҚШ-тың батысындағы Тынық мұхитының жағалауы ұлттық көрнекті жолының (PCT) Калифорния бөлігінің бойымен (Мексикадан Орегон шекарасына дейін, 2736 км) жүріп, 10 минуттық жүріс аралығында бөлінген 3578 зерттеу учаскесінде құстардың тіршілік ету ортасы туралы деректерді жүйелі түрде жинады. Бұл жұмыс 2 сәуірден 8 қыркүйекке дейінгі бір далалық маусымда аяқталды. Осы деректерге сүйене отырып, доктор МакГранн және оның әріптестері ПКТ бойындағы құстардың биіктігі мен ендік бойынша таралуын сипаттады және құс түрлерінің байлығы мен биіктік, климат және температура, жауын-шашын және бастапқы өнімділік сияқты қоршаған орта факторлары арасындағы статистикалық байланысты модельдеді. Бұл зерттеудің нәтижелері көрсеткендей, құстар температураға, жауын-шашынға және өнімділікке ПКТ-ның әрбір экологиялық аймағының ерекше экологиялық және климаттық жағдайларына байланысты әртүрлі жауап бере алады. PCT мегатрансекті – доктор МакГраннның бірнеше зерттеушілермен бірлесіп жүргізіп жатқан үздіксіз зерттеу жобасы. Ол 2007, 2010 және 2015 жылдары ПКТ-ның бөлімдерінде биологиялық әртүрлілік зерттеулерін жалғастырды және ПКТ-да зерттелген таксондарды кеңейту және Уильям Джессап университетіндегі бакалавриат студенттерін ПКТ Мега Трансэктіне тарту үшін жұмыс істеп жатыр. 2007–2008 жылдары Дж. Майкл Фэй және Линдси Холм 333 күн ішінде 1300 мильдік Редвуд трансектісін аяқтады. Бұл мегатрансект Калифорния мен Орегонның ең оңтүстік бөлігінен солтүстік бөлігіне дейін созылды. Олар жеке меншік орман алқаптарында және мемлекеттік жерлерде тарихи пайдалану, қазіргі орман қорының сипаттамалары, орман шаруашылығы және секвоя экожүйесінің көптеген басқа аспектілері туралы деректерді тіркеді. Зерттеу нәтижелері 2009 жылы National Geographic журналында жарияланады. Аппалачиан жолы консервациясы және Ұлттық парк қызметі Аппалачиан жолы (А.Т.) үшін мегатрансект идеясын қабылдауда. Басқа мегатрансекттер сияқты, А.Т. МЕГА Трансекті жол бойындағы табиғи ресурстарды бақылауға, осы ресурстардың жай-күйі мен тенденцияларын түсінуге, сондай-ақ халықты хабардар етуге және мүдделі тараптарды тартуға бағытталған. 2178 миль ұзындықтағы жол Джорджиядан Мэнге дейінгі 14 штатты қиып өтеді және оған жылына бір-екі миллион адам келеді, ал оны шамамен 400 адам аяқтайды. Ерікті азамат ғалымдары жабайы жануарлардың болуы, су сапасы, орман денсаулығы, бөгде өсімдіктер, құрып кету қаупі төнген түрлер, тау құстары, фенология және ауа сапасы сияқты табиғи ресурстарды бақылау үшін бақылау хаттамаларын енгізе бастады. Кәсіби ғалымдар да трансекті тәуелсіз зерттеулер үшін пайдаланады. А.Т. климаттың өзгеруіне жауап беретін түрлердің көшіп-қону бағыты бойынша бағдарланған, сондықтан оны құру және сақтау өте маңызды мегатрансект болып табылады.

MegaTransect болашағы

Тез өзгеретін планета үшін мегатрансекттер болашақ тенденцияларды анықтауға арналған негізгі деректерді құрады, сондай-ақ басқаларына қарағанда жылдам жоғалып бара жатқан нақты экожүйелерге назар аударуға мүмкіндік береді. Әрбір континенттің белгілі бір аймақтарында немесе әртүрлі экожүйелері арқылы стандартты мегатрансекттерді орнату және маршруттар бойындағы экологиялық жағдайларды бес-он жыл сайын қайта өлшеу, қоршаған орта тенденциялары туралы өте құнды өлшенген деректерді қамтамасыз етеді.