Кіріспе

Американдық биші және мұғалім (1930–2018)

Дональд МакКейл (6 шілде 1930 – 6 сәуір 2018) – американдық заманауи биші, хореограф, мұғалім, режиссер және жазушы. Ол 1950-60 жылдары әлеуметтік мәселелерді көтеріп, адамның жағдайы мен, әсіресе, Америкадағы афроамерикандықтардың өмірін бейнелейтін концерттік шығармалар жасауымен танымал болды. Ол "модерн би арқылы нәсілдік кедергіні бұзған алғашқы қара нәсілді ерлердің бірі" атанды. Оның концерт сахнасындағы еңбектері, әсіресе "Ойындар" (1951) және "Көбегімді айнала жаңбыр" (1959) шығармалары кеңінен мақталып, сыншылардың назарына ілікті. Сонымен қатар, МакКейл Тони сыйлығының иегері атанған "Raisin" (1973) және "Sophisticated Ladies" (1981) мюзиклдерін режиссерлікке алып, хореографиясын жасаған алғашқы қара нәсілді адам болды. Ол жас кезінде ХХ ғасырдың ең маңызды хореографтары – Марта Грэм, Анна Соколоу және Мерс Каннингеммен бірге, сондай-ақ Бродвейдің танымал қойылымдарында, мысалы, "Гүлдер үйі" (1958) және "Батыс жағындағы оқиға" (1957) спектакльдерінде өнер көрсетті, ал соңғысында бір кезде бишілер тобының жетекшісі болды. Тони және Эмми сыйлықтарына ие болған МакКейл өмірінің соңғы онжылдықтарында UC Ирвин университетінің Би факультетінде профессорлық қызмет атқарды, онда ол Клэр Тревор атындағы Би профессоры болды. Бұрын ол Коннектикут, Сара Лоуренс және Беннингтон колледждерінің профессорлық құрамында жұмыс істеген.

Ерте өмір және әсері

МакКейл 1930 жылғы 6 шілдеде Нью-Йорк қаласында дүниеге келді және афроамерикалықтар, пуэрто-риколықтар мен еврей иммигранттарының аралас тұрған Шығыс Гарлем қауымдастығында өсті. Ол Ямайкадан келген иммигрант отбасының орта тапқа жататын екінші баласы еді. Әкесі Копакабана түнгі клубында техникалық қызметкер болып жұмыс істеген, кейін механик болса, анасы медициналық мейрамханада жұмыс істеді. Ынтымақтастықпен өскен МакКейлдің Америкадағы әлеуметтік мәселелер мен нәсілдік дискриминация туралы түсінігі расизм мен сегрегацияның кең таралған заманында қалыптасты. МакКейлге ата-анасының либералдық және белсенді өмір салты да ықпал етті. Ол ата-анасы қатысқан Батыс Үнді билері мен тойлардың қуатты әлеуметтік атмосферасымен танысты. Гарлем қауымдастығынан тыс жердегі мемлекеттік мектепте білім алған МакКейлдің әлеуметтік санасы арта түсті. Оның саяси көзқарасына орта мектептегі ағылшын тілі пәнінің мұғалімі Льюис Аллен, сонымен қатар "Адам жемісі" поэмасының авторы Абель Мирополь әсер етті. Орта мектепте МакКейл афроамерикалықтардың тарихы мен мұрасы туралы көбірек білу үшін Фредерик Дуглас қоғамына қосылды, бұл пән мектепте оқытылған жоқ. Бірақ, Пёрл Примустың керемет қойылымы жасөспірім шағында МакКейлдің биге деген қызығушылығын оятты. Формальды би дайындығы болмаса да, МакКейл 1947 жылы "Жаңа би тобына" қатысып, стипендия алды. МакКейл амбициялы болды және компанияның қазіргі заманғы, балет, степ, афро-кариб, индус және гаити билері бойынша формальды оқуларына қуана қатысты. Оның оқытушылары қатарында қазіргі заманғы бидің негізін қалаушылар Марта Грэм, Мерс Каннингэм, Анна Соколов және Карол Шук болды. Оның есімдері танымал ұстаздары – Софи Маслоу, Джейн Дадли, Уильям Бейлс және оның алғашқы мұғалімі Жан Эрдман. Басқа оқытушылар: Мэри Энтони, Перл Примус, Жан Леон Дестин, Хадасса және Пол Дрейпер. Бір жылдың ішінде МакКейл өзінің толық концерттік билерін хореографиялады.

Ертедегі хореография

МакКейлдің алғашқы шығармалары адамзаттың жалпы жағдайын зерттейді және экспрессивті және эмоционалды қозғалыс арқылы бірлік пен қауымдастық тақырыптарын көрсетеді. 18 жасында МакКейл өзінің жеке шығармасы "Сенбінің баласы" (1948) премьерасын өткізді, ол Каунти Калленнің поэзиясына хореографиялық қойылған туынды. Бұл шығарма кедейліктің шындығы мен баспанасыз адамдардың қайғысын бейнелейді. МакКейлдің автобиографиясына сәйкес, осы шығарманың көп рет орындалуы мен үлкен танылуына байланысты ол Өнердегі негрлер комитетіне қабылданды. Бұл ұйым Гарлем Ренессансының жетекшілері, соның ішінде Лэнгстон Хьюз, және Гарри Белафонте сияқты жаңағы африкалық-американдық суретшілер мен орындаушылардан құралған. Комитет афроамерикандықтарға өнер саласында қиындықтар туғызған әділетсіздік пен кең таралған расизмді өзгертуге арналған. Американдық би классикасы "Ойындар" (1951) – МакКейлдің алғашқы маңызды жұмысы және оның би мансабын бастауға ықпал етті. Ол ырғақтарды, әндерді, ойын әндерін және көше ойындарын біріктіріп, тек ойынға арналған балалық шақтың көрінісін жасайды. Балалық шақтағы естеліктерінен шабыттанған "Ойындар" жастардың өмірін және көзқарасын қалыптастыруда кедейлік пен кемсітушілік тақырыптарын зерттейді. "Жауынгерлік желкен" (1959) да африкалық қозғалыстарды, ырғақтар мен музыканы қамтитын шедевр саналады. Тізбекпен байланыстырылған тұтқындар сахнада күшпен қозғалып, дене еңбегінің абстрактілі қозғалыстары арқылы көркемдік әңгіме жасайды. МакКейл осы құлдық пен қара жұмыс бейнесі арқылы афроамерикандықтардың бостандық және теңдік туралы арманына сілтеме жасайды. Шығармадағы нәсілдік әділетсіздік пен зорлық-зомбылық тізбекпен байланыстырылған бір мүшенің атылып өлтірілуімен аяқталады.

Бродвей / Теледидар / Кино

МакКейлдің алғашқы шығармалары Бродвей жұлдыздарының, көрермендердің және Голливуд фильмдерінің қызығушылығын тудырды. "Алтын бала" (1964) – оның алғашқы Бродвей қойылымы, одан кейін "Мен Сүлейменмін" (1969) және "Др. Джаз" (1975) қойылымдары жарық көрді. МакКейл "Рейзин" (1974) қойылымын режиссерлап, хореографиясын жасады және ең жақсы мюзикл үшін "Тони" сыйлығына ие болды. Ол көптеген марапаттар алған "Софистицированные леди" (1981) қойылымының тұтас концепциясын, сахналық қойылымын және хореографиясын жасауға жауапты болды. Белгілі тұлғаларға хореография қою арқасында ол "Билл Косби шоуы" және "Эд Салливан шоуы" сияқты танымал телешоуларда пайда болды. МакКейлдің жұмысы 1951 жылдан 1985 жылға дейін барлық ірі телеарналарда көрсетілді. Ол сондай-ақ "Bedknobs and Broomsticks" (1970), "The Great White Hope" (1972) және "The Minstrel Man" (1976) фильмдеріне хореография жасады. 2004 жылы Ұлттық би қауымдастығынан би біліміне қосқан үлесі үшін "Мұра" сыйлығын алды. Ол Калифорния университетінің Ирвин қаласындағы зерттеулер үшін ерекше оқытушылық сыйлығын алған алғашқы адам болды, онда ол оқытушы және UCI би труппасының көркемдік директоры қызметін атқарды. 2016 жылғы "Bessie for Outstanding Revival" (The New York Dance and Performance Awards) сыйлығы Дональд МакКейлдің "Rainbow ’Round My Shoulder" қойылымына, оны Dayton Contemporary Dance Company орындап, Дэвид Х. Кох театрында Пол Тейлордың американдық заманауи би тобы продюсерлік еткені үшін табыс етілді, "классикалық заманауи биге қуатты жаңа өмір сыйлағаны үшін, афроамерикалық түрмедегі шынжырлы топтың орта ғасырлық бейнесін қазіргі заманға арналған, адамгершілікпен, шеберлікпен және сұлулықпен орындалған күшті шақыруға айналдырғаны үшін".

Компаниялар

МакКейл өзінің «Дональд МакКейл және бишілер» (1951–69) атты жеке би компаниясын құрып, оған жетекшілік етті, сондай-ақ 1970 жылдан 1974 жылға дейін Ішкі қала репертуарлық би компаниясының басшысы болды. Ол АҚШ, Канада, Израиль, Еуропа және Оңтүстік Америкадағы би тобы үшін 70-тен астам хореографиялық қойылымдар жасады.