Кіріспе

Афибилер туысы (Brachycephalus) – Бразилияның оңтүстік Баиясынан оңтүстік-шығыстағы Санта-Катаринаға дейін таралған, Анура отрядындағы брахицефальділер тұқымдасына жататын ұсақ жабалар мен бақалар туысы. Мұрыннан шанаққа дейін ұзындығы шамамен не одан да аз болатын, бөренелі бақалар әлемдегі ең кішкентай бақалардың бірі болып саналады. Олар көбінесе күндіз белсенді, ұсақ омыртқасыз жәндіктермен қоректенеді және тікелей даму арқылы өседі, яғни жұмыртқалары құрлыққа салынып, жас бақаларға айналады (ешқандай тазылдақ сатысы болмайды). Brachycephalus тұқымдасының көпшілігі тек XXI ғасырда ғана табылған. Көптеген түрлердің таралған аймағы тар және олар қауіптің алдында тұр. Бұл туысты екі негізгі топқа бөлуге болады: Қымыз бақашалары (pumpkin toadlets) – туыстың көп бөлігін құрайды. Олардың сыртқы түрі мен морфологиясы жабаға ұқсас, көбінесе жүреді (алысқа секіре алмайды). Екінші топ – бүршік жабалар немесе қызыл жабалар (B. didactylus, B. hermogenesi, B. pulex және B. sulfuratus), олардың сыртқы түрі мен морфологиясы лептодактилидтерге көбірек ұқсас және жақсы секіруге қабілетті. Садлбек жабалардың терісі дөңгелек немесе тегіс болуы мүмкін. Бүршік жабалар немесе қызыл жабалар ересек күйде әдетте ең кішкентай, бірақ ең кішкентай қымыз бақашалары түрлерімен шамалас. Ал ірілері, мысалы B. darkside және B. margaritatus, одан да үлкен. Жаңадан шайқасқан садлбек жабалар тіпті ересектерден де кішкентай болады. Мысалы, B. ephippium-да олардың ұзындығы әдетте шамамен болады. Әр түрдің ішінде де жеке айырмашылықтар жиі кездеседі, әсіресе олардың өрнектерінің егжей-тегжейлілігінде. Бүршік жабалар немесе қызыл жабалар (B. didactylus, B. hermogenesi, B. pulex және B. sulfuratus) жақсы камуфляжға ие және көбінесе қоңыр түсті, көбінесе сұр немесе қара түске жақын бөліктерімен, кейде төменгі жағында нашар көрінетін сары дақтармен. Б. brunneus және B. curupira екі түсі бозғылт түр, олардың түсі жалпы қоңыр. Brachycephalus түрлерінің кейбір түрлері қалай күшті нейротоксиндерге ие болатыны белгісіз, бірақ олар жейтін ұсақ омыртқасыз жәндіктерден сіңіріп алады, бұл уытты жебе жабалары мен мантелла жабаларында белгілі. Кем дегенде екі жарқын түсті түр, B. ephippium және B. pitanga, ультракөк сәулеге ұшырағанда терісінен көрінетін флуоресцентті сүйектерге ие. Бастапқыда флуоресцентті түс ескерту ретінде немесе жұптасу таңдауымен байланысты деп болжанған (түрді тану немесе әлеуетті серіктің жарамдылығын анықтау). Brachycephalus көбінесе олардың дауысы арқылы табылады. Ескерту дауысынан басқа, басқа еркектерге жақын жерде агрессивті дауыстар да болады. Олардың дауысы туыстың ата-бабалық түрінен қалған, ал олардың есту қабілетінің төмендеуі (олардың дауысынан тыс жиіліктерде есту қабілеті бар) осы түрлерде жаңа өзгеріс. Дыбыстар оларды жыртқыштарға көбірек сезімтал етеді, бірақ олардың уыттылығынан оларды жоғалтуға эволюциялық қысым аз болған. Аналық жабалар оларды ұсақ бөлшектермен жауып, топырақтан ажырату қиын болғанша айналдырады, сонымен қатар олардың ылғалдылығын сақтауға көмектеседі.

Тамақтандыру

Сальдобақаның тамақтану әдет-ғұрыптары туралы көп мәлімет жоқ, бірақ олар түрлі ұсақ омыртқасыздармен қоректенеді. Олар жәндіктермен (ішінде құмырсқалар, нағыз жәндіктер, қоңыздар, шегірткелер және шыбыштар), олардың дернәсілдерімен, секіртпелермен, кенелермен, құрттармен, псевдоскорпиондармен, мыңаяқтармен, бұқақтармен және изоподтармен қоректенеді. Брахицефальдың өте кішкентай басы мен денесінің мөлшеріне байланысты, осы туыстағы вестибулярлық жүйелер сенімді қозғалыс үшін тым кішкентай, ал оның салдарынан Пуассейль заңы бойынша қарастырылатын эндолимфа сезімтал түктермен анықталмайды, соның салдарынан Брахицефаль өкілдеріне секіргенде бұрыштық үдеудің өзгеруін сезіну қиын. Осы себепті олар жүргенде баяу қозғалады. Бақыланбай секіру және баяу жүру салдарынан, олар жыртқыштардан қорғану үшін уыттылық және сүйекті пластиналар (остеодермалар) сияқты қорғаныс механизмдарын дамытқан.

Қорғау мәртебесі

бірнеше сурет | бағыт = көлденең | сурет1 = Sapo. Brachycephalus darkside.1400x8000617. jpg | сурет2 = Brachycephalus quiririensis. png | жалпы ені = 400 | ескерту = B. darkside (сол жақта) және B. quiririensis (оң жақта) – 2019 жылғы шолуға сәйкес, аса қауіпті деп танылған екі жаңа түр. Содан бері көптеген жаңа түрлер анықталды және олардың қорғалу статусын бағалау үшін қосымша деректер жиналды. 2019 жылғы шолу, сол кезге дейін танылған барлық түрлерді қамтыды және IUCN анықтамаларын пайдаланды. Онда 10 түр туралы мәліметтер жеткіліксіз, 5 түрге қауіп төндірмейді, 10 түрге осал, 5 түрге жойылу қаупі төнеді және 6 түр аса қауіпті деп танылды. Үш тырнақты жабағы – B. didactylus, B. hermogenesi және B. sulfuratus, сондай-ақ қабақ жабағы B. ephippiumsi таралу аймағы және биіктік диапазоны (жазықтардан шамамен ) бойынша салыстырмалы түрде кең таралған, бірақ соңғысының шындығында түрлер кешені болуы мүмкін.

Отбасы

Брахицефальда Биддер ағзасы жоқ, бірақ тарихи тұрғыдан Bufonidae нағыз бақалар тұқымдастығына кірген, онда оның болуы – ерекшелендіретін белгілердің бірі. Көбінесе жоталар мен төбелерде кездесетін қысқа денелі бақаларды екі топқа бөлуге болады: оңтүстік B. pernix тобы (Парана және Санта-Катарина) және солтүстік B. ephippium тобы (Сан-Паулу және солтүстік). Қысқа денелі бақалардың түсі ғана филогенетикалық байланыстарды жақсы көрсетеді. Мысалы, қоңыр B. curupira алтын B. izecksohni-мен, ал қоңыр B. brunneus алтын B. leopardus-пен тығыз байланысты, бірақ бұл түрлер жұптары бір-бірінен алшақ. 1998 жылдан бастап жағдай күрт өзгерді. Сол жылдан бері жаңа түрлердің сипаттамасы мен бірнеше түрлердің сипатталған жылдары арасында ең көп дегенде бірнеше жыл болды, ал 2015 жылы жалғыз жылы сегіз түр сипатталды.