Кіріспе

UTC-ден +03:00 уақыт белгісінің идентификаторы

Израиль жазғы уақыты (ағылш. Israel Summer Time, IDT), сондай-ақ ағылшін тілінде Израиль күн жарық уақыты деп те аталады, Израильде сағаттарды бір сағатқа алға жылжыту тәжірибесі болып табылады. Бұл наурыз айының соңғы жексенбісіне дейінгі жұма күні басталып, қазан айының соңғы жексенбісінде аяқталады.

Британдық мандат

Израильдің жазғы уақыты британдық мандат кезеңіне қатысты. 1940 жылдың мамырында Палестина үкіметі «Уақытты анықтау туралы жарлық» қабылдады, онда мынадай делінген: «Жоғары комиссардың бұйрығымен белгіленген жылдың белгілі бір кезеңінде Палестинада заңдық және жалпы мақсаттар үшін уақыт Гринвич орта уақытынан үш сағатқа алға жылжытылады». Уақыттың алғашқы өзгеруі 1940 жылдың 1 маусымынан 30 қыркүйегіне дейін, содан кейін 1940 жылдың 17 қарашасынан бастап 1941 жылдың соңына дейін, 1942 жылдың 31 қазанына дейін жалғасты. 1943 және 1944 жылдары жазғы уақыт 1 сәуірден 31 қазанға дейін, ал 1945 және 1946 жылдары 16 сәуірден 31 қазанға дейін болды. 1947 жылы жазғы уақытқа көшілген жоқ.

1948-1992 жылдар аралығында Израиль

Уақытты анықтау туралы жарлық Израильге Міндетті заңды автоматты түрде қабылдаудың бөлігі ретінде мұра болып келді. Тәуелсіздік туралы жарияламадан екі күн өткен соң, уақытша үкімет отынды үнемдеу мақсатында Иерусалимде қос жазғы уақытты енгізді, және 23 мамырдан бастап бұл шараны бүкіл Израильге таратып жіберді. Екі сағаттық уақытты өзгерту Уақытты анықтау туралы жарлыққа қайшы болғандықтан, 1948 жылғы 3 маусымдағы Уақытты анықтау (өзгерту) туралы жарлықпен бұл өзгеріс ретроспективті түрде заңдастырылды, онда "үш сағаттан" кейін "немесе бұйрық арқылы белгіленген басқа уақыт кезеңі" деген сөздер қосылды. 1948 жылдың 1 қыркүйегінен бастап екі сағаттық уақытты өзгерту бір сағатқа дейін қысқартылды және 1948 жылдың 1 қарашасынан бастап толығымен алынып тасталды. Жазғы уақыттың ұзақтығы жылдан жылға айтарлықтай өзгеріп отырады. 1951–1952 жылдары ол шамамен жеті айға, ал 1953–1954 жылдары үш айға ғана қолданылды. 1958 жылы жазғы уақыт жойылды. Йом Киппур соғысынан кейін туындаған жаһандық энергия дағдарысының салдарынан 1974–1975 жылдары жазғы уақыт қайтадан енгізілді. 1992 жылға дейін күндізгі уақытты ішкі істер министрінің бұйрығымен жүзеге асырылды. 1980 жылы министрдің осы мәселедегі өкілеттігі жоғарғы сотқа шағым жасау арқылы күдік тудырды. Жоғарғы сот министрдің өкілеттігінің әдеттегідей кең емес екенін, оның IDT күндерін ғана белгілей алатынын, ал оның жұмыс істеуі күмәнсіз екенін шешті. Осы шешімнен кейін Кнессет Уақыт туралы заңға түзетулер енгізіп, министрге белгілі бір жылы IDT-ны жоюға да құқық берді.

1992-2005 жылдар

Уақытты анықтау заңы () – Израильдің жазғы уақытты реттеуге қатысты Израиль заңы. Ол 1992 жылы Кнессетте бекітілді, бұрын Израиль Мандат кезеңінен мұраға алған Уақытты анықтау туралы жарлықты алмастырды. 1992 жылғы уақыт белдеуі заңында IDT жылына кемінде 150 күн қолданылатыны және соңғы мерзімдерді Ішкі істер министрі Кнессеттің ішкі істер комитетінің келісімімен белгілейтіні айқындалған. Кейбір жылдары жазғы уақыттың басталу және аяқталу күні саяси келіссөздердің нәтижесінде соңғы сәтте шешілді, бұл Бен-Гурион әуежайындағы халықаралық рейстер кестесіне бұзылыс келтірді. Бұл кесте тұрақсыз болды: жалғыз талап – жылына кемінде 150 күн IDT болуы, ал күндерді жыл сайын Ішкі істер министрлігі анықтап берді.

2005-2012 жылдар

2005 жылға дейін IDT-ның басталуы мен аяқталуы әр жыл сайын Израиль қоғамының әртүрлі салаларын ұсынып отырған саяси партиялардың келіссөздерінің нәтижесінде белгіленетін. Діни топтарды ұсынып отырған партиялар бастауды Пасхадан кейінге қалдырып, аяқталуын Йом Кипур – Күнәтарту күнінен бұрын аяқтауды қаласа, ал секулярлық партиялар оны ертерек бастауды және кейінірек аяқтауды талап ететін. Осылайша, қай бағытта болса да өзгерісті болжауға мүмкіндік беретін бекітілген ереже болған жоқ. IDT күндерін анықтау үшін тұрақты ереже туралы пікірталастар жылдар бойы жалғасты, нәтижесінде IDT-ның Пасханың екінші күні басталып, Рош Хашана мен Йом Кипур арасындағы демалыс күні аяқталуы керек деген ұсыныс туды. Бұл ұсыныс қабылданбады, себебі ол жылдық IDT кезеңін тек 5 айға дейін шектеді, бірақ ол соңғы келісімге негіз болды. 2005 жылдан кейін жыл сайынғы пікірталастар тиімді түрде тоқтатылды. Бұрын IDT-ның Израильдегі болжаусыздығы соншалық, Microsoft Windows өзгерістерді қадағалауға тырысуын тоқтатып, Израиль уақытын Гринвич орташа уақытынан екі сағатқа (GMT+2) қосып есептеді (және күндізгі уақыт опциясын өшірді). Бұл Windows жүйелерінде және басқа Microsoft бағдарламалық қамтамасында мәселенің түрліше шешімдеріне әкелді (мысалы, IDT қолдауы жоқ Outlook күнтізбесіне енгізілген жазбалар көбінесе бір сағатқа қате көрсетілетін). 2009 жылдың 17 қарашасында Microsoft Израиль үшін жазғы уақыт режимін қосатын жаңарту шығарды. Дегенмен, стандартты уақытқа көшу күні еврей күнтізбесіндегі күнді ескермей, қыркүйек айының екінші жексенбісі ретінде белгіленді. Windows 7 2023 жылға дейінгі IDT уақытын дұрыс көрсетеді, бірақ барлық бағдарламалық қамтама бұл қосымша ақпаратты пайдаланбайды. 2010 жылы ай күнтізбесіне негіделген еврей күнтізбесі мен күн күнтізбесі арасындағы едәуір айырмашылыққа байланысты қысқы уақытқа оралу күні 12 қыркүйекке белгіленді, бұл тым ерте болды. Бұл жағдайға секулярлық қоғамның көп бөлігі наразылық білдіріп, күнді анықтау әдісін өзгертуді талап етті. Үкімет мүшелерінің көпшілігі бұған қолдау көрсетті, тіпті бір кезде министр Йом Кипур – Күнәтарту күні үшін ғана қысқы уақытқа ауысуды және содан кейін жазғы уақытқа қайта оралуды ұсынды. 2010 жылдың қыркүйегінде жазғы уақыт күндеріне қатысты дау жаңа деңгейге жетті, ал кейбір компаниялар оны қабылдаудан бас тартты. 2011 жылдың 6 маусымында Ішкі істер министрі Эли Ишай IDT мерзімін ұзартуға қолдау білдіріп, аяқталу мерзімін қазан айының басына белгіледі. Бұл өзгеріс Кнессеттің мақұлдауынан кейін күшке енді.

2013 жылдан қазіргі уақытқа дейін

2012 жылдың 5 қарашасында Кнессет IDT-ні 193 күнге ұзарту туралы заң жобасын мақұлдады, ол наурыз айының соңғы жексенбісіне дейінгі жұма күні басталады (жергілікті уақыт бойынша сағат 2:00-де немесе 0:00 UTC-де сағаттар бір сағатқа алға жылжытылады) және 1 қазаннан кейінгі бірінші жексенбіде аяқталады (сағат 2:00 IDT немесе 23:00 UTC-де сағаттар бір сағатқа артқа жылжытылады). Егер IDT Рош Хашана күніне сәйкес келсе, онда IDT 1 қазаннан кейінгі бірінші дүйсенбіде аяқталады. 2013 жылдың 8 шілдесінде Кнессет IDT-ні одан әрі ұзарту туралы заң жобасын мақұлдады. Заң жобасына сәйкес, IDT наурыздың соңғы жексенбісіне дейінгі жұма күні басталып, қазанның соңғы жексенбісінде аяқталады. 2020 жылдың наурызында Израиль үкіметі коронавирус кезінде жиналауды азайту мақсатында жазғы уақытқа көшуді кейінге жылдыруды жоспарлады. Бірақ, мұндай қысқа мерзімде оны іске асырудың техникалық тұрғыдан қиын екеніне келісті.