Ван көлінің құпия жаныуары

Кіріспе

Көл жындысы

Армения фольклорында Ван көлі жындысы (Van Gölü Canavarı, ) – Түркияның шығысындағы Ван көлінде мекендейтін көл жындысы деп айтылады.

Тарих

Армян шежірешілері Мовсес Хоренаци мен Анания Ширакаци Ван көлінде вишаптардың (армян мифологиясындағы су айдаһарлары) мекен еткені туралы жазған. Аңыз бойынша, Вахагн құдайы, вишапакаг ("вишаптарды жоятын") әлемді жұта алғанша өскен кез келген вишапты сүйреп шығару үшін Ван көліне енген. Ғалым Джеймс Рассел бұл аңыздың армяндардың Теишеба құдайы мен Улликумми су монстры арасындағы шайқасқа қатысты Урарту мифтерін қабылдауы екенін санайды. Расселдің сөзіне қарағанда, қазіргі заманға дейін Ван алқабындағы армяндар көлде кенеттен тұратын дауылдарды вишап ками (վիշապ քամի, айдаһар жел) деп атаған. 1889 жылғы 29 сәуірдегі Осман империясының "Саадет" газетінде бір жаратылыстың адамды Ван көліне сүйреп кеткені туралы хабар жарияланған. Оқиға туралы хабарланғаннан кейін Осман үкіметі көлге ресми ғылыми экспедиция тобын жіберді, бірақ олар жаратылысты таба алмады. Рассел көлдегі вишаптар туралы сенімдер мен 1990 жылдардағы көлдегі жаратылыстың көрінуі арасындағы байланысты жоққа шығарады, себебі күрд халқының халықтық сенімдері армян дәстүрлеріне қарағанда Батыс мәдениетіндегі көл монстрлары туралы әңгімелерге көбірек ұшырауы мүмкін. Ол сондай-ақ 1994 және 1997 жылдары Ванда кездескен күрдтердің көл монстры туралы әңгімені "коммерциялық әрекет және қулық" деп санағанын айтады. 1997 жылы жергілікті тұрғын Үнал Козак монстрды бейнеге түсіргенін мәлімдеді және бейне талдауға жіберілді. Академик Мустафа Ю. Нутку Козакпен бірге осы жаратылыс туралы кітап жазды. Козактың бейнесі үнемі сыналып келеді, мысалы, неге ол солға бұрылмайды, мүмкін, монстрды тасыған қайық болғандықтан. Немесе монстр неге қисық жүрмей, тік сызықпен жүреді. Тіпті тыныс алу ішке-сыртқа емес, үздіксіз шығарылатынына қатысты сын-тегеуріндер де бар, бұл әуе шлангының әсеріне ұқсайды. Түркияның Ван қаласында оның құрметіне 4 метрлік мүсін орнатылған. Скептиктер бұл аймақ туристік кіріс алуға мүмкіндік беретінін және жалған ақпарат туристерді тартуы мүмкін екенін айтады.

The Armenian chroniclers Movses Khorenatsi and Anania Shirakatsi wrote about vishaps (water dragons in Armenian mythology) living in Lake Van. According to the legend, the god Vahagn, the vishapakagh ("reaper of vishaps"), would plunge into Lake Van to drag out any vishap that had grown large enough to devour the world. Scholar James Russell considers that this legend is an Armenian adoption of Urartian myths concerning the combat of the god Teisheba with the water monster Ullikummi. Russell writes that into the modern period, the Armenians of the Van basin would refer to the sudden storms that arise on the lake as vishap kami (վիշապ քամի, dragon wind). A story in the Ottoman newspaper Saadet of April 29, 1889, recounted that a creature had dragged a man into lake Van. Following reports of the incident, the Ottoman government sent an official scientific survey group to the lake who failed to spot the creature. Russell discounts a connection between their belief about lake vishaps and the 1990s sightings of a lake creature, considering that any folk beliefs amongst the Kurdish population are likely to be affected more by stories about lake monsters in popular Western culture than any surviving Armenian traditions. He also recounts that Kurds he met in Van in 1994 and 1997 considered the lake monster story to be a "commercial ploy and a farce". In 1997 a local man called Ünal Kozak claimed to have captured the monster on video which was sent for analysis. Academic Mustafa Y. Nutku has written a book about the creature, together with Kozak. Kozak's video is under constant criticism, with questions like why it never pans left, possibly because of a boat that may have carried the creature. Or why the monster only goes straight, instead of curving through the water. Even criticism as to why the breathing is not in and out, but a continuous release, much like the effects of an air hose. A 4 meter high statue based on reported sightings has been erected to its honor in Van, Turkey. Skeptics point out that the region would benefit from tourist revenue and a hoax might attract visitors.

Мәдени әсері

Түркияның бұрынғы премьер-министрі және ақын Бюлент Ечевит "Ван Гөлү Канавары" (Ван көлінің монстры) атты өлең жазды. Ван көлінің монстры "Сырлы сенбілер" эпизодының "Кірпеген көз" бөлімінде пайда болады. Бұл нұсқа Мозазаврға ұқсас жаратылыс. "Animal X" (австралиялық телешоу) 1-ші маусымның 3-ші эпизодында Ван көлінің монстры туралы айтылады. Джош Гейтс және оның командасы "Ақиқат іздеушілер" бағдарламасында Ван көлінің монстрының ізінде. 3-ші маусымның 305-ші эпизоды "Шет елдік мумиялар/Ван көлінің монстры". Осы криптидке қатысты түсірілген кадрлар "Паранормальды түсірілген кадрлар" телесериалында көрсетілді.