Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Түс беру үшін қолданылатын органикалық қосылыстар класы.
Class of organic compounds used as dye
Азо бояулары – R−N=N−R′ функционалдық тобын қамтитын органикалық қосылыстар, мұнда R және R′ әдетте арил және субститутталған арил топтары болады. Олар – C N=N C байланысын қамтитын азотты қосылыстардың маңызды коммерциялық тобы. Азо бояулары синтетикалық бояулар болып табылады және табиғатта кездеспейді. Азо бояулары мата, былғары бұйымдар және кейбір тағамдарды өңдеуде кеңінен қолданылады. Азо бояуларының химиялық тұрғыдан ұқсас туындыларына суда және басқа да еріткіштерде ерімейтін азо пигменттері жатады.
Azo dyes are organic compounds bearing the functional group R−N=N−R′, in which R and R′ are usually aryl and substituted aryl groups. They are a commercially important family of azo compounds, i. e. compounds containing the C N=N C linkage. Azo dyes are synthetic dyes and do not occur naturally. Azo dyes are widely used to treat textiles, leather articles, and some foods. Chemically related derivatives of azo dyes include azo pigments, which are insoluble in water and other solvents.
Сыныптар
Азо бояуларының көптеген түрлері белгілі, және бірнеше жіктеу жүйесі бар. Кейбір сыныптарға дисперстік бояулар, металл кешенді бояулар, реактивті бояулар және сіңірілетін бояулар кіреді. Сондай-ақ тікелей бояулар деп аталатын сіңірілетін бояулар целлюлоза негізіндегі маталар үшін қолданылады, оған мақта да жатады. Бояулар матаға электростатикалық емес күштермен бекітіледі. Тағы бір жіктеу бойынша азо бояуларын азо тобының санына қарай жіктеуге болады.
Many kinds of azo dyes are known, and several classification systems exist. Some classes include disperse dyes, metal complex dyes, reactive dyes, and substantive dyes. Also called direct dyes, substantive dyes are employed for cellulose based textiles, which includes cotton. The dyes bind to the textile by non electrostatic forces. In another classification, azo dyes can be classified according to the number of azo groups.
Биологиялық ыдырау
Бояулар тиімді болуы үшін олардың жоғары химиялық және фотолиттік тұрақтылығы болуы қажет. Осы тұрақтылықтың нәтижесінде, азо бояуларының ыдырау жолы ретінде фотолиз қарастырылмайды. Азо бояғыштарымен боялған өнімдердің қызмет ету мерзімін ұзарту үшін микроорганизмдердің әсеріне төзімділігін қамтамасыз ету маңызды, және сынақтар көрсеткендей, азо бояулары аэробты жағдайларда қысқа мерзімді сынақтарда өте аз ыдырайды. Дегенмен, анаэробты жағдайларда биологиялық ыдырау салдарынан түсінің өзгеруі байқалуы мүмкін.
In order for dyes to be useful, they must possess a high degree of chemical and photolytic stability. As a result of this stability, photolysis is not considered to be a degradation pathway for azo dyes. In order to prolong the lifetime of products dyed with azo dyes, it is essential to ensure stability against microbial attack, and tests have shown that azo dyes biodegrade negligibly in short term tests under aerobic conditions. Under anaerobic conditions, however, discoloration may be observed as a consequence of biodegradation.
Қауіпсіздік және реттеу
Көптеген азопигменттер зиянды емес, бірақ кейбіреулері, мысалы, динитроанилин оранжевый, орто-нитроанилин оранжевый немесе 1, 2 және 5 пигмент оранжевый мутагенді және канцерогенді болып табылады. Бензидиннен туындаған азо бояулары канцерогенді заттар; оларға ұшырау классикалық түрде қуық қатерлі ісігімен байланысты. Осыған байланысты, көптеген батыс елдерде 1980-ші жылдары бензидин азо бояуларын өндіру тоқтатылды.
Many azo pigments are non toxic, although some, such as dinitroaniline orange, ortho nitroaniline orange, or pigment orange 1, 2, and 5 are mutagenic and carcinogenic. Azo dyes derived from benzidine are carcinogens; exposure to them has classically been associated with bladder cancer. Accordingly, the production of benzidine azo dyes was discontinued in the 1980s in many western countries.