Кіріспе
Американдық актриса және балалар радио бағдарламасының жүргізушісі (1926–2021)
Джейн Уизерс (12 сәуір 1926 – 7 тамыз 2021) – американдық актриса және балалар радио бағдарламасының жүргізушісі. Ол 1930 және 1940 жылдарда Голливудтағы ең танымал бала жұлдыздардың бірі болды, оның фильмдері 1937 және 1938 жылдары кассалық түсім бойынша ондыққа кірді. Ол үш жасында ойын-сауық карьерасын бастады және радионың алтын ғасырында туған қаласы Атлантада өзінің балалар радио бағдарламасын жүргізді. 1932 жылы ол анасымен Голливудқа көшіп, көптеген фильмдерде эпизодтық рөлдерде ойнады, содан кейін 1934 жылғы «Жарқын көздер» фильмінде Ширли Темплдің періштедей жетім қызы Ширли Блейкке қарсы мінез танытқан, жаман мінезді Джой Смайт рөлінде өзінің басты рөлін алды. Ол 21 жасында 1947 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін 38 фильмде ойнады. Руттың актриса болу арманы ата-анасымен орындалмады. Рут жексенбілік мектепте сабақ берді, ал Уолтер жергілікті пресвитериан шіркеуінде Библия сабақтарын оқыды. Отбасы тамақ ішер алдында бата айтып, қайырымдылыққа белсенді түрде атсалысты, бұл қағидалар Джейн өмірінің соңына дейін сақталды. Атлантада да, Голливудта да отбасы шіркеуден және жексенбілік мектептен кейін жетім балаларды толы алты автобуспен үйлеріне шақырып, оларға түскі ас және кешкі ойын-сауық ұйымдастырды. Джейн екі жасқа толғанда, Рут оны тап би мектебіне берді. Ол Атлантадағы WGST радиосындағы «Салли тәтесінің балалар шоуында» ойнады, онда ол ән айтып, билеп, W. C. Fields, ZaSu Pitts, Maurice Chevalier, Fanny Brice, Eddie Cantor және Greta Garbo сияқты киножұлдыздардың мінезін сомдады.
Голливудқа көшу
Екі жыл радиода жұмыс істегеннен кейін, Рут Джейнді 1932 жылы алтыншы туған күнінен бұрын Голливудқа алып барып, кинодағы мүмкіндіктерді зерттеді. Уолтер Атлантада қалып, оларға айына 100 доллар жіберіп тұратын. Ол сондай-ақ кастинг директорын өзінің пародилерімен таң қалдырды. Оның кейіпкері Джой Смайт, ол әуескер және жағымсыз, Темплдің әдемі мінезіне керемет қарсылық тудырады. Уизерс кино көрермендерінің Темплге осылай жамандық жасағаны үшін оны жек көретініне қынжылды, бірақ фильм кассада сәтті болды. Уизерс режиссер Батлердің оған: "Сен фильмді ұрладың" деп сеніммен айтқанын жеткізді. Фильм түсірілімі аяқталғаннан кейін Уизерс Fox Film Corporation компаниясымен жеті жылдық келісімшартқа қол қойды. Оның келісімшартында өзінің туындыларында жұмыс істейтін топ мүшелерін таңдау құқығы болды. "Уизерс отбасы" деп аталған оның тобы оның барлық келесі фильмдерінде жұмыс істеді. Бұл "мұз сырғанау сабақтары, дауыс жаттығулары, атпен жүру, би, француз, испан тілдерін оқу және жүзу сабақтарын" қамтыды. Уизерс өзінің алғашқы басты рөлді атқарған "Джинджер" (1935) фильмін тоғызыншы туған күнінде түсіре бастады. Сол күні түсірілім алаңында екі себет гүл алды - біреуі Филдстен, оған "Жарқын көздердегі" рөліне түскені туралы жазған, екіншісі оның жаңалықтардағы пародиясын көрген президент Франклин Д. Рузвельттен. 1936 жылы ол "Пэдди О'Дэй", "Жігіт Джулия", "Кішкентай Мисс Ешкім" және "Пеппер" фильмдерінде ойнады. 1937 жылы ол комедия, драма және вестерн фильмдерінде басты рөлдерді сомдады. 1938 жылы ол Fox үшін үш комедия түсірді: "Жамандықтар", "Күлімдеп тұрыңыз" және "Әрқашан қиындықтарда". 1939 жылы ол тағы төрт комедиялық рөлде ойнады: "Аризонаның жабайы мысығы", "Дірі дос", "Тауық шаруашылығы отбасысы" және "Жағдайларын жинаңыз". Уизерс көбінесе басқа белгілі жұлдыздардан да жоғары гонорар алды. Оның фильмдерінің барлығы бір бөлек, төмен бюджетті B фильмдері болғандықтан, 1937 және 1938 жылдары Уизерстің фильмдері кассалық түсімдер бойынша алғашқы ондыққа кірді. Студиялық келісімшартымен қатар, Уизерс жеке турларда өнер көрсетті, ол үшін аптасына 5000 доллар алатын. Ол 1939 жылы "Дірі досым" фильмінде алғашқы экрандық сүйіспеншілігін бастан өткерді. Оның осы жылы 20th Century Fox үшін түсірген басқа фильмдері комедиялар болды: "Алтын еңкейіш" және "Тым жас әйел". Оның Fox үшін соңғы фильмдері 1942 жылы шыққан "Жас Америка" соғыс драмасы және "Ақымақ Мартиндейлдер" комедиясы болды. Ол сонымен қатар "Колумбия" киностудиясы үшін "Ең алғашқы сұлу" (1941) фильмін түсірді. Оның "Республика" фильмдері: "Джонни Доубой" (1942), "Менің ең жақсы досым" және "Тымырдағы беттер" (екеуі де 1944) және "Жерладиннің істері" (1946). 1940 жылдары түсірген басқа фильмдері - "The North Star" (1943) RKO Pictures үшін және "Қауіпті көше" (1947) Paramount Pictures үшін.
Ата-аналар мен отбасы өмірі
Уизерс экранда әдетте жаман қыз рөлін ойнаса, экраннан тыс "Голливудтың ең сүйкімді және әдепті жасөспірімдерінің бірі" деп есептелді. Оның ата-анасы оның тәрбиесін қатаң бақылап, оның бойында мақтаншылық пен өзімшілдікке орын бермеуге тырысты. 1942 жылғы газет мақаласында Рут күйеуімен бірге қалай Джейнді жомарттыққа тәрбиелегенін және балалар жұлдыздарына тән эгоизм мен өзіне ғана ойлаудан сақтауға тырысқандарын айтты. 1938 жылы оның апталық жәрдемақысы 5 доллар болды, ал 1941 жылы ол 10 долларға дейін өсті. Оның түстен кейінгі жүзу кештері жасөспірім шағында да жалғасты, және олар көптеген жанкүйерлер журналдарында жарысалды. Ол өспен кезде, ата-анасы үйге екінші қабатты қосты, онда сұлулық салоны мен газдалған суісіндік автоматы болды, онда Уизерс достарын қабылдайтын. Бала кезінде ол екі жылқы, үш мысық, "сегіз тасбақа, үш кішкентай аллигатор, 24 ақ Легорн тауығы, 12 түйеқұс, 2 қытай тауығы", әтеш, алты батам, екі үйрек, жеті бақа және алты итті жинады. Отбасы демалыс күндері мен мерекелерде демалатын Арроухед көліндегі шатырында Уизерстің екі мотоциклі мен қайығы болды. "Мұнайлы қаланың кішкентайлары үшін маусымның ең қызықты оқиғасы" деп сипатталған Уизерстің туған күні жыл сайын медиада жарияланды. Уизерстің 1942 жылғы "он алтыға толу" кеші, 150 шақырылған қонақ, сарайдағы би және шөп шанасымен Paramount Pictures компаниясы Хедда Хоппердің Голливуд сериясы үшін түсірді. Уизерс өзінің он сегізінші туған күніне арналған кешті Мэдисон Сквер Гарденде цирк тақырыбында өткізіп, АҚШ әскери қызметшілерін және олардың серіктерін қонақ ретінде шақырды. Оның жиырма бірінші туған күніне арналған кеш 200 қонақпен түнгі клубта жоспарланған, бірақ тұмауға шалдыққаннан кейін Уизерс торт пен балмұздақ ұсынды және 12 жақын досымен бірге үйдегі жеке люксінде фильмдер көрді. 1936 жылы оған қатысты ұрлық қаупінен кейін, ол әрдайым тәулік бойы күзетшілермен бірге болды. Уизерстің кинодағы алғашқы 15 жылында Рут "продюсерлермен барлық келіссөздерді жүргізіп, жарнаманы қадағалап, Джейннің экраннан тыс өмірін толық басқарды". Алайда Рут әдеттегі сахналық ана емес еді. Ол әдетте түсірілім алаңында болды, бірақ Джейннің түсірілімін бақыламайтын, студия қызметкерлеріне ешқандай нұсқау немесе қарсылық білдірмейтін. Уолтер Уизерс кино бизнесіне араласпады, Калифорниядағы көтерме жиһаз компаниясының өкілі болып жұмыс істеді.
Өнімге лицензия беру
Уизерстің ата-анасы оның аты мен бейнесін көптеген өнімдерге лицензиялады. Сондай-ақ, қыздарға арналған сөмкелер мен әшекейлерге де оның есімі қойылды. Ол 1930-1940 жылдары «Уитман Publishing», «Saalfield Publishing» және «Dell» баспаларынан шыққан ең көп сатылған қағаз қуыршақ кітаптарының жұлдызы болды, бұл кітаптар кейіннен коллекционерлер арасында танымал болды. Ол сондай-ақ «Уитман Publishing» баспасынан шыққан бірнеше «Үлкен кішкентай кітаптарда» (Big Little Books) пайда болды. Оның келбетінде көптеген қуыршақтар жасалды.
1940 жылдары Уизерс «Уитман Publishing» баспасы шығарған үш детективтік романның басты кейіпкері болды, бұл баспа сол дәуірдегі танымал киноактрисалардың суреттерімен 16 ресми басылым шығарды. Ол «нағыз Джейн Уизерстің бір нұсқасын» бейнеледі делінген. Кітаптар 21 ғасырда «Literary Licensing» баспасында қайта басылды.
21 жасында зейнетке шығу
1940 жылдардың басында Уизерстің даңққа жеткізген Голливудтың балалар жұлдызы жанры төмендеп кетті. Сол айда оның ата-анасы оған 250 000 долларлық құны бар үйлерінің құжатын, 75 000 долларлық басқа да жылжымайтын мүлікті, сондай-ақ Уизерстің табысынан алынған 10 000 долларлық аннуитеттерді берді. Оның әкесі келесі жылы қайтыс болды. Рут Луис Д. Буншафтпен, дәрігермен қайта үйленді.
Экранға және теледидар жұмысына оралу
1955 жылы, ажырасқаннан кейін бір жыл өткен соң, Уизерс Лос-Анджелеске оралып, режиссер болу мақсатымен Оңтүстік Калифорния университетінің кино мектебіне түсті. 2006 жылы Уизерс Техас штатының Марфа қаласында, түсірілімдер өткен жерде фильмнің 50 жылдығына арналған шараға 700 көрерменнің қатысуымен келді.
Сахналық жұмыс
1944 жылдың соңында Уизерс Бусби Берклидің режиссерлік еткен "Сені көргеніме қуаныштымын" музыкалық комедиясында сахнада алғаш рет өнер көрсетті. Бродвейде көрсетілуі жоспарланған бұл қойылым Филадельфия мен Бостондағы жеті апталық сынақтан кейін жабылды. Уизерс Джуль Стайн мен Сэмми Кэйннің "Guess I'll Hang My Tears Out to Dry" атты лирикалық әнін орындады; осы әнді Фрэнк Синатра мен Кейт Смит те жазды, ол джаз және поп музыкасының классикасына айналды. 1971 жылы Уизерс "Сейр, Сэйр, Ширли" Бродвей музыкалық комедиясында басты рөлдердің бірін ойнады, соның арқасында Ширли Темпл Блэк зейнеттен қайтып оралды. 50 хор бишісімен бірге тақпақ би көрсетілген бұл қойылым диабетпен ауыратын адамдарға көмек көрсету мақсатындағы ашылу кеші ретінде ұйымдастырылды.
Дауыстық жұмыс
1990-жылдары Уизерс Дисней анимациялық фильмдерінде дауыстаумен айналысты. 1990 жылы Уизерс жүрек айну белгілерін сезе бастады. Ол он жылдан астам уақыт бойы бұл аурудан зардап шекті, содан кейін жағдайы жақсарды. 2007 жылы ол бас айну сезіміне тап болды.
Қуыршақ коллекциясы
Уизерс Атланта қаласында бала кезінен қуыршақтарды жинауды бастады. Жанкүйерлерінің көмегімен кеңейтілген оның коллекциясы әлемдегі ең ірі коллекциялардың біріне айналды. Қуыршақ коллекциясының бір бөлігі аукционда сатылды, ал Уизерс осы аукциондармен бірге ұйымдастырылған коллекциясының көрмелеріне қатысты. Ол президент Рузвельттен бүкіл елдегі балалар көре алатын музей сияқты көрмелермен қуыршақтарды орналастырылған пойызды қарызға беруді өтінді. Уизерс жеке кітапханасынан 800 кітапты Калифорния штатының Таузэнд-Окс қаласындағы Таузэнд-Окс кітапханасындағы Джейн Уизерс коллекциясын құруға сыйлады.
Қауымдастықтар
Уизерс ондаған қайырымдылық қорының жұмысына белсенді қатысты. 1979 жылы Уизерс 1-ші "Youth in Film Awards" салтанатында "Жас суретші, бұрынғы бала жұлдызы" өмір бойына жеткен жетістіктері үшін алғашқы сыйлық иегері атанды. 2003 жылы ол коммерциялық емес білім беру және әлеуметтік қызмет ұйымы Women's International Center-ден "Өмірлік мұра" сыйлығын алды.
Некелер мен балалар
1947 жылдың мамыр айында Уизерс екі жылдық таныстықтан кейін Техас кәсіпкері және кино өндірушісі Уильям (Билл) Моссқа күйеуге шығуға келісімін берді. Олар 1947 жылдың 20 қыркүйегінде үйленді. Жұбайлар Техас штатының Мидленд және Нью-Мексико штатындағы ранчоларда тұрды. Кейін Уизерстің ұлдарының бірі қатерлі ісікке шалдығып қайтыс болды.