Кіріспе
Жарғанат түрлері
Жамайкалық, жалпы немесе Мексикалық жеміс жейтін жарғанат (Artibeus jamaicensis) – Неотропикаға тән жеміс жейтін жарғанат түрі.
Сипаттама
Ямайка жеміс жейтін жарғанаты орташа мөлшерлі, жалпы ұзындығы және қанаттарының аралық кеңдігі ал салмағы бар. Оның құлақтары кең, бірақ ұштарға қарай сүйір және жолақты, тікенекті трагусымен. Оның айқын мұрын жапырағында көптеген май бездері орналасқан. Төменгі еріні кішкентай дөңгелектермен толы, олардың ортасында салыстырмалы түрде үлкені бар. Екі ерінде де майлы голокринді бездер кездеседі. Жеміс жейтін жарғанаттың қанаттары кең және қою сұр түсті. Геномдық жиынтық та құрастырылды.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Ямайкалық жеміс-қоректі жарықаны Мексиканың оңтүстігінен бастап Орталық Америка арқылы Оңтүстік Американың солтүстік-батысына дейін (Колумбияда) қоныстанады. Одан әрі, ол Кариб теңізіндегі Ұлы және Кіші Антиль аралдарында, сондай-ақ Багам аралдарының оңтүстігінде таралған. Ямайкалық жеміс-қоректі жарықанын теңіз деңгейінен бастап биік тауларда да кездестіруге болады. Бұл түр әртүрлі ортада мекендейді. Ол ылғалды және тропикалық орталарды ұнатады, бірақ бұлтты ормандар мен құрғақ тропикалық ортаға да бейімделген. Жеміс-қоректі жарықан кең жапырақтарды өңдеп, өзіне "шатыр" сияқты паналау орны жасауы мүмкін. Жалпы, жеміс-қоректі жарықан әртүрлі өсімдіктермен қоректенеді, бірақ жергілікті жерлерде тек белгілі бір түрлерін ғана жейді. Жеміс-қоректі жарықандар салмағы немесе тіпті ямайкалық жеміс-қоректі жарықандар көтере алатын салмаққа дейін жемістерді тасымалдайтыны анықталған. Ямайкалық жеміс-қоректі жарықандар жемістерді іздеу үшін көру және иіс сезу қабілеттерін пайдаланады, олардың белгілі бір түс және иісі болады.
Өлім-жітім
Ямайканың жеміс-қосақ жарғанатының табиғаттағы максималды өмір сүру ұзақтығы тоғыз жылды құрайды. Жеміс-қосақ жарғанаттарының хищниктеріне сұрғылар, жыландар, ірі опоссумдар және коатилер жатады. Әртүрлі жерлерден алынған жарғанаттарда Histoplasma capsulatum табылды. Кейбір жеке жарғанаттарда қызыл жегі ауруы болуы мүмкін. Жеміс-қосақ жарғанаттары түрлі ішкі паразиттерге: нематодалар мен лента құрттарға, сондай-ақ сыртқы паразиттерге: кенелерге, біздерге және қышыма кенелеріне ұшырайды. Аталықтары аумақты өз территориясы деп жариялайды, ал аналықтары ұя салу және жұптасу үшін ең жақсы территорияларды таңдайды. Жасы жетпеген аталықтары туған жерлерінде қалуы мүмкін, ал аналықтары басқа аналықтармен бірге болу үшін басқа жерге көшуі мүмкін. Үңгірлерде, егер жеткілікті ұялау орындары болса, "аналықтарды қорғау полигиниясы" байқалады. Мұнда гаремдегі аталықтары көбелек маусымында аналықтарын белсенді түрде қорғайды және үңгірлердің қабырғалары мен төбесінде ұялайтын басқа аталықтарға шабуыл жасайды. Дегенмен, олар өз гаремдерінде өзіне бағынышты аталықтарды көтереді. Сателлит аталықтары үлкен топтарда кіші топтарға қарағанда жиі кездеседі, ал үстем және бағынышты аталықтары гарем аналықтарын қорғау үшін ынтымақтасады. Күн батқанда аталықтары ағаштардың маңында көп уақыт өткізеді, кез келген бұзып кіргендерді қуады. Ямайкалық жеміс-қосақ жарғанаттары түн ортасында ең белсенді болады, содан кейін белсенділік азайа бастайды. Қолға түскенде, ямайкалық жеміс-қосақ жарғанаты 15 кГц жиілігіндегі ұзақ импульстерден тұратын дабыл сигналы арқылы өз тегінің өкілдерін ескертеді. Ямайкалық жеміс-қосақ жарғанаты басқа түрлердің дабыл сигналына және өз дабыл сигналдарының жазбаларына да жауап береді. Аталықтарының мүшелері аналықтары эструс кезеңіне енгенде үлкейеді. Гаремдегі аталықтарының мүшелері бос жүретін аталықтарға қарағанда сәл үлкен болады, ал олардың тіс тістері бұрынғыларына қарағанда көбірек тозған. Жұптасу алдыңғы туғаннан кейін 2–25 күнге дейін жүреді. Гаремде туған балалар кейде топтың мөлшеріне байланысты сателлит немесе бағынышты аталықтардан тууы мүмкін. Жүктілік әдетте 3,5–4 айға созалады, бірақ ұрықтың дамуы кешіктірілсе, 7 айға дейін созылуы мүмкін. Аналықтары тұрып, жаңа туған баланы басымен алға қарай өздігінен дүниеге келтіреді. Жеміс-қосақ жарғанатының ылғалды ортада экологиялық маңызы зор. Ол қандай да бір ортаның бұзылуына қарамастан, кең таралған түр. Дегенмен, ол кейбір аймақтарда жеміс-қосақ егістеріне зиян келтіруі мүмкін.