Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жарғанаттардың бір туысы
Subfamily of bats
Вампир жарғанаттары, Desmodontinae туысына жатады, қазіргі уақытта Орталық және Оңтүстік Америкада кездесетін жапырақты мұрынды жарғанаттар. Олардың тамақ көзі – басқа жануарлардың қаны, бұл гематофагия деп аталатын тамақтану ерекшелігі. Қазіргі кезде үш түр ғана қанмен қоректенеді: жалпы вампир жарғанаты (Desmodus rotundus), түкті аяқты вампир жарғанаты (Diphylla ecaudata) және ақ қанатты вампир жарғанаты (Diaemus youngi). Солтүстік Америкада Desmodus туысының жойылып кеткен екі түрі табылған.
Vampire bats, members of the subfamily Desmodontinae, are leaf nosed bats currently found in Central and South America. Their food source is the blood of other animals, a dietary trait called hematophagy. Three extant bat species feed solely on blood: the common vampire bat (Desmodus rotundus), the hairy legged vampire bat (Diphylla ecaudata), and the white winged vampire bat (Diaemus youngi). Two extinct species of the genus Desmodus have been found in North America.
Экология және тіршілік циклі
Бұл жарғақтар көбінесе үңгірлер, ескі құдықтар, ағаш қуыстары және ғимараттар сияқты толығымен қараңғы жерлерде топталып тіршілік етеді. Олар Орталық және Оңтүстік Америкада кеңінен таралған, құрғақ және ылғалды, тропикалық және субтропикалық аймақтарда мекендейді. Вампир жарғанағының тобында ондаған, тіпті жүздеген жекелеме болуы мүмкін. Жарғақтардың әлеуметтік құрылымының негізі – аналықтар тобы және олардың балалары, бірнеше ересек еркектер, олар "тұрғын еркектер" деп аталады, және тағы бір бөлек еркектер тобы, олар "тұрғын емес еркектер" деп аталады. Тұрғын емес еркектер температура төмендеген кезде гаремдерге қабылданады. Бұл мінез-құлық әлеуметтік терморегуляцияға нұсқайды. Тұрғын еркектер гаремдегі аналықтармен жұптасады, ал сырттан келген еркектердің аналықтармен жұптасуы сирек кездеседі. Бір топта бірнеше аналық желілер кездесуі мүмкін, себебі туыс емес аналықтар да топқа үнемі қосылады. Вампир жарғақтары колонияның басқа мүшелерімен тығыз байланыс орнатады. Олардың ерекше қабілеттерінің бірі – тамақпен бөлісу. Вампир жарғанағы тамақтанбаса екі күнге дейін тірі қала алады, бірақ әр түні тамақ табатынына кепілдік жоқ. Осыған байланысты, егер жарғақ тамақ таба алмаса, ол көбінесе басқа жарғақтан тамақ сұрайды, "тілеуіштік" көрсетеді. "Донор" жарғақ колонияның басқа мүшесін күшпен ұстау үшін аз мөлшерде қанды қайтарады. Жақын таныс жарғақтарда өзара көмектесу мүмкіндігінің болжамдық қабілеті туыстық байланысқа қарағанда жоғары болады. Бұл жайт вампир жарғақтарының туыстарына көмектесуге қабілетті екенін, бірақ туыстарымен де, туыс емес жандармен де өзара ынтымақтастық орнатудан көбірек пайда көретінін көрсетеді. Бұл тұжырымдар тамақ бөлісудің мақсаты – тілеуіштік көрсету арқылы қорқытуды азайту деген гипотезаға қарсы келеді. Кейбір вампир жарғақтарының тағы бір қабілеті – антифоналдық шақыру арқылы өз түрінің өкілдерін (бір түрдің жекелемелерін) анықтау және олардың орнын бақылау. Аналық жарғақтар балапандарына шақыру үшін шығаратын дыбысқа ұқсас, бұл шақырулар жарғақтан жарғаққа өзгереді, бұл басқа жарғақтарға өз үйірінің және одан тыс жердегі жекелемелерді анықтауға көмектеседі. Вампир жарғақтары әлеуметтік күтімге де бейім. Бұл көбінесе аналықтар мен олардың балалары арасында кездеседі, бірақ ересек аналықтар арасында да маңызды рөл атқарады. Әлеуметтік күтім көбінесе тамақпен бөлісумен байланысты. Артур М. Гринхоллдың айтуынша: Егер қожайынның терісінде түк болса, кәдімгі вампир жарғанағы өзінің иек тістері мен жақ тістерін шашты қырқу үшін қолданады. Содан кейін жарғақтың жоғарғы кескіш тістері 7 мм ені мен 8 мм тереңдігінде кесіледі. Жоғарғы кескіш тістерде эмаль жоқ, сондықтан олар әрқашан өткір болады. Олардың тістері соншалықты өткір, тіпті мұражайда олардың бас сүйегін ұстағанда да кесілулерге ұшырау мүмкін. Жарғақтың сілекейі, құрбанның жарасында қалғанда, жарадан тамақтануда маңызды рөл атқарады. Сілекейде қан кетуді ұзартатын бірнеше қосылыстар бар, мысалы, қан ұюын тежейтін антикоагулянттар және жараның маңындағы қан тамырларының тарылуын болдырмайтын заттар.
Vampire bats tend to live in colonies in almost completely dark places, such as caves, old wells, hollow trees, and buildings. They range in Central to South America and live in arid to humid, tropical and subtropical areas. Vampire bat colony numbers can range from single digits to hundreds in roosting sites. The basic social structure of roosting bats is made of female groups and their offspring, a few adult males, known as "resident males", and a separate group of males, known as "nonresident males". Nonresident males are accepted into the harems when the ambient temperature lowers. This behavior suggests social thermoregulation. Resident males mate with the females in their harems, and it is less common for outside males to copulate with the females. Several matrilines can be found in a group, as unrelated females regularly join groups. Vampire bats form strong bonds with other members of the colony. A related unique adaptation of vampire bats is the sharing of food. A vampire bat can only survive about two days without feeding, yet they cannot be guaranteed of finding food every night. This poses a problem, so when a bat fails to find food, it will often "beg" another bat for food. A "donor" bat may regurgitate a small amount of blood to sustain the other member of the colony. For equally familiar bats, the predictive capacity of reciprocity surpasses that of relatedness. This finding suggests that vampire bats are capable of preferentially aiding their relatives, but that they may benefit more from forming reciprocal, cooperative relationships with relatives and non relatives alike. These findings contradict the harassment hypothesis—which claims that individuals share food in order to limit harassment by begging individuals. Another ability that some vampire bats possess is identifying and monitoring the positions of conspecifics (individuals of the same species) simply by antiphonal calling. Similar in nature to the sound mother bats make to call to their pups, these calls tend to vary on a bat to bat basis which may help other bats identify individuals both in and outside of their roost. Vampire bats also engage in social grooming. It usually occurs between females and their offspring, but it is also significant between adult females. Social grooming is mostly associated with food sharing. As noted by Arthur M. Greenhall: If there is fur on the skin of the host, the common vampire bat uses its canine and cheek teeth like a barber's blades to shave away the hairs. The bat's razor sharp upper incisor teeth then make a 7 mm wide and 8 mm deep cut. The upper incisors lack enamel, which keeps them permanently razor sharp. Their teeth are so sharp, even handling their skulls in a museum can result in cuts. The bat's saliva, left in the victim's resulting bite wound, has a key function in feeding from the wound. The saliva contains several compounds that prolong bleeding, such as anticoagulants that inhibit blood clotting, and compounds that prevent the constriction of blood vessels near the wound.
Ас қорыту
Әйел вампир жарғанақтың салмағы шамамен 20 граммға жетеді және ол 20 минут ішінде 20 граммнан астам (1 ақша пайман) қанды іше алады. Осы тамақтану әрекетіне оның анатомиясы мен физиологиясы көмектеседі, қанды жылдам өңдеуге және қорытуға мүмкіндік береді, соның арқасында жануар тамақтанғаннан кейін көп ұзамай ұшып кете алады. Асқазан мен ішек қандағы суды жылдам сіңіреді, ол тез бүйректерге, ал содан кейін зәр шығару үшін несеп қуығына жеткізіледі. Кәдімгі вампир жарғанағы тамақтанғаннан кейін екі минут ішінде несеп шығара бастайды. Қанның көп бөлігін шығару ұшуға көмектеседі, бірақ жарғанақтың дене салмағының 20-30% қаннан құралады. Жерден ұшу үшін жарғанақ денесін бүгіп, ауаға лақтырады, артық көтерілу күшін жасайды. Әдетте, тамақ іздеп шыққаннан кейін екі сағаттың ішінде кәдімгі вампир жарғанағы қонысына оралып, түннің қалған бөлігін тамағын қорытумен өткізеді. Оның микробиомы қорытуға көмектеседі, ал геномы оны қандағы патогендерден қорғайды. Оның нәжісі жеміс немесе жәндік жейтін жарғақтардың нәжісімен шамалас.
A typical female vampire bat weighs and can consume over 20 grams (1 fluid ounce) of blood in a 20 minute feed. This feeding behavior is facilitated by its anatomy and physiology for rapid processing and digestion of the blood to enable the animal to take flight soon after the feeding. The stomach and intestine rapidly absorb the water in the blood meal, which is quickly transported to the kidneys, and on to the bladder for excretion. A common vampire bat begins to expel urine within two minutes of feeding. While shedding much of the blood's liquid facilitates flight takeoff, the bat still has added almost 20–30% of its body weight in blood. To take off from the ground, the bat generates extra lift by crouching and flinging itself into the air. Typically, within two hours of setting out in search of food, the common vampire bat returns to its roost and settles down to spend the rest of the night digesting its meal. Digestion is aided by their microbiome, and their genome protects them against pathogens in the blood. Its stool is roughly the same as that from bats eating fruits or insects.
Жүрек ауруы
Қауыздық адамдар мен басқа жануарларға вампир жарғағының шағуы арқылы жұғады. Иттерде құтыру ауруына қарсы егу кеңінен қолданылғандықтан, Латын Америкасында 2005 жылы құжатталған 55 жағдай бойынша, вампир жарғағынан адамға жұққан құтыру ауруының саны иттерден жұққандардан асып түседі. Жарғақ шаққанда малға қарағанда адамдарға жұқтыру қаупі төмен. Жарғақтар арасындағы құтыру ауруының таралуына қатысты түрлі есептер бар; құтыру ауруы эндемикалық аймақтардағы жабайы жарғақтардың кез келген уақытта 1%-дан азы вирусқа шалдыққан деп саналады. Вирусты жұқтырған жарғақтар үйреншіксіз, бағдары шашыраған және ұша алмайтын болуы мүмкін.
Rabies can be transmitted to humans and other animals by vampire bat bites. Since dogs are now widely immunized against rabies, the number of human rabies transmissions by vampire bats exceeds those by dogs in Latin America, with 55 documented cases in 2005. The risk of infection to the human population is less than to livestock exposed to bat bites. Various estimates of the prevalence of rabies in bat populations have been made; it has been estimated that less than 1% of wild bats in regions where rabies is endemic are infected with the virus at any given time. Bats that are infected may be clumsy, disoriented, and unable to fly.
Антикоагулянтты препарат
Вампир жарғанағының сілекейінің ерекше қасиеттері медицинада жақсы қолданыс тапқан. Stroke: American Heart Association журналында жарияланған, Desmodus rotundus жарғанағының сілекейінің қанды ұюға қарсы қасиеттерін пайдаланатын, десмотеплаза деп аталатын гендік инженериялық препарат туралы әртүрлі зерттеулер инсульт ауруымен азаптанушы науқастарда қан ағымын жақсартатынын көрсетті.
The unique properties of vampire bat saliva have found some positive use in medicine. Various studies published in Stroke: Journal of the American Heart Association on a genetically engineered drug called desmoteplase which uses the anticoagulant properties of the saliva of Desmodus rotundus found that it increased blood flow in stroke patients.