Кіріспе

Ричард Штраустың композициясы "Метаморфозен", 23 жеке скрипкаға арналған этюд (TrV 290, AV 142) – Ричард Штраустың он скрипка, бес альт, бес виолончель және үш контрабасқа арналған композициясы, көбінесе 25-30 минутқа созылады. Ол Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы айларында, 1944 жылдың тамызынан 1945 жылдың наурызына дейін жазылған. Бұл туынды Базель камералық оркестрі мен Цюрих музыкалық колледжінің (Collegium Musicum Zürich) негізін қалаушы және директоры Пол Сахердің тапсырысы бойынша жазылған, Штраус оны Сахерге арнаған. Ол алғаш рет 1946 жылдың 25 қаңтарында Сахер мен Цюрих музыкалық колледжі (Collegium Musicum Zürich) орындаған, ал соңғы репетицияны Штраус өткізген.

Құрастыру тарихы

1944 жылы Штраустың денсаулығы нашарлап, Цюрихке жақын Бадендегі швейцариялық шипажайға бару қажет болды. Бірақ ол шетелге шығуға нацистік үкіметтен рұқсат ала алмады. Карл Бём, Пол Сахер және Вилли Шух сапарға рұқсат алудың жолын ойлап тапты: Сахерден тапсырыс және Цюрихтегі премьераға шақыру. Тапсырыс 1944 жылдың 28 тамызында Бёмнің «арқалы аспаптар» үшін жазған хатында берілді. Штраус біраз уақыттан бері 11 кылды адагиомен жұмыс істеп жүргенін айтты. Шындығында, оның «Метаморфозен» жұмысының бастапқы нұсқасы септаға (2 скрипка, 2 виола, 2 виолончель және бас) арналған. Партитураның басталу күні 1945 жылдың 13 наурызы деп көрсетілген, бұл Вена опера үйінің бұзылуы Штраусты жұмысты аяқтауға және бұрынғы эскиздерін бір ай ішінде (12 сәуірде аяқталды) біріктіруге серпін бергенін көрсетеді. Штраус өзінің басқа кеш шығармаларындағы сияқты, музыканы «барлық композицияның дамуының бастауы болатын» шағын мелодиялық идеялар сериясынан құрайды. Осы идеялардың дамуында «Штраус ғасырлар бойы қасіретті білдіру үшін жасалған барлық риторикалық тәсілдерді қолданады». Бірақ ол үміт пен оптимизмді білдіретін мажор тональды бөлімдерді қайғылы бөлімдермен де ауыстырады, мысалы, Гюстав Малердің 6-шы симфониясының және Петр Ильич Чайковскийдің 6-шы симфониясының финалдарындағыдай. Шығарманың жалпы құрылымы «баяу кіріспе, жылдам орталық бөлім және бастапқы баяу темпке оралу» болып табылады, бұл «Өлім мен трансформация» шығармасының құрылымын қайталайды. «Метаморфозенде» бес негізгі тақырыптық элемент бар. Біріншіден, бастапқы аккордтар. Екіншіден, үш қысқа нотаның қайталануы, одан кейін төртінші ұзақ нота. Үшіншіден, Бетховеннің «Эроика» симфониясынан «Марш фунбре» атты 3-ші тақтың тікелей цитатасы. Төртіншіден, үштік ноталардан тұратын минорлық тақырып. Бесіншіден, лирикалық тақырып «көптеген контрастты музыканың көзі болып табылады, мажорлы, шуақты тондарда». Екінші тақырып өздігінен тұрмайды, ол үшінші және төртінші тақырыптарға кіріспе болады. Оның ең анық көзі – Бетховеннің 5-ші симфониясы, мысалы, үшінші бөлімдегі мүйіздер орындайтын G нотасының қысқа, қысқа, қысқа, ұзақ қайталануы. Бірақ оның басқа да көктемдері бар: Моцарттың «Юпитер» симфониясының финалы (Штраус дирижер ретінде ең жақсы көретін шығармасы) және Бахтың G минорындағы жеке скрипкалық сонатасынан Фуга BWV 1001. Штраус оны «Метаморфозеннен» кейін бірнеше ай өткен соң жазған «Обояға арналған концертте» де қолданды, бұл «соңғы аспаптық шығармалар арасындағы тақырыптық байланыстың керемет мысалы». Ол осы мотивті 60 жыл бұрын, 1881 жылғы фортепианолық сонатасында да қолданған. «Метаморфозеннің» соңында Штраус «Эроиканың» «Марш фунбре» атты алғашқы төрт тактын «IN MEMORIAM!» деген жазумен келтіреді. «Метаморфозен» Штраустың өмірі бойына сүйіспеншілік танытқан күрделі контрапунктті көрсетеді.

Метаморфозен және Мюнхен мемориалдық вальс

Штраустың «Метаморфозенге» дейін жұмыс істеген туындыларының бірі – оркестрлік қозғалысы «Мюнхен Мемориалдық Вальсі», оның эскиздері Штраустың «Метаморфозенге» эскиздер бастаған дәптерінде кездеседі. «Мюнхен Мемориалдық Вальсінің» уақыт өлшемі басқа (ал «Метаморфозен» 4/4 өлшемінде), және ол әртүрлі тақырыптық материалға негізделген, соның ішінде вальс пен «Feuersnot» операсынан отқа қатысты басқа да тақырыптар бар. Шындығында, «Мюнхен Вальсі» негізінен Штраустың 1939 жылы Мюнхен туралы түсірген фильмге жазған музыкасына негізделген, ол «Gelegenheitswalzer» («Кездейсоқ вальс») деп аталды және 1939 жылдың 24 мамырында тұңғыш рет орындалды. 1944 және 1945 жылдың соңында Штраус өзінің эскиздер кітабында «Trauer um München» («Мюнхенге аза тұту») деп сипатталған вальс ырғағындағы музыканың эскиздерін жасады. Бұл музыка ақырында 1939 жылғы туындымен «Minore – In Memoriam» деп аталатын орталық бөлім ретінде біріктірілді. Жаңа туынды 1945 жылдың 24 ақпанында аяқталды, ал «Gelegenheitswaltzer» кіші атауы «Gedächtniswalzer» («Мемориалдық вальс») деп өзгертілді. «Мюнхен Мемориалдық Вальсі» (TrV 274a және AV 140) шамамен 9 минутқа созылады және алғаш рет 1951 жылы жарияланды және орындалды. Тимоти Л. Джексон Мюнхеннің ерте эскиздерін «Метаморфозеннің» бастауы деп түсіндіретін ғалымдардың дәлелдері нашар, тіпті негізсіз деп санайды.

Негізгі тақырыптар

Метаморфозеннің негізгі тақырыптары олар алғаш рет пайда болатын жерде келтірілген. Алғашқы төрт тақырыптың барлығы алғашқы 20 тақтада кездеседі. Бесінші тақырып 82-ші тақтада пайда болады, ал темп "etwas fließender" (біршама ағынды) деп көрсетілген.

Қаулылар

1996 жылы Рудольф Леопольдтың струнный жетілік үшін жасаған аранжировкасы жарияланды.