Кіріспе

Lockheed C 141 Starlifter - әскери әуе көлігі қызметі (MATS), оның мұрагері - әскери әуе көлігі командалығы (MAC) және ақырында АҚШ Әуе күштері (USAF) әуе қозғалысы командалығы (AMC) қызмет еткен әскери стратегиялық әуе көлігі. Ұшақ сонымен қатар Әуе күштерінің резервтік (AFRES) әуе көлігі және әуе қозғалысының қанаттарымен қызмет етті, кейіннен Әуе күштерінің резервтік командасы (AFRC) деп аталды, Әуе ұлттық гвардиясы (ANG) және кейіннен C 141, C 5, C 17 және KC 135 жаттығуына арналған Әуе білім беру және оқу командасының (AETC) бір әуе қозғалысының қанаты. 1960 жылы белгіленген талаптарға сай жасалған C 141 ұшағы 1963 жылы алғаш рет ұшты. 285 ұшақтың өндірісі 1965 жылы басталды: 284 ұшақ АҚШ Әуе күштері үшін, ал компанияның демонстраторы кейіннен Ұлттық аэронавтика және ғарыш басқармасына (NASA) әуедегі обсерватория ретінде пайдалануға берілді. Ұшақ 40 жылдан астам уақыт бойы қызметте болды, 2006 жылы АҚШ Әскери-әуе күштері соңғы C 141 ұшақтарын қызметтен алып тастады, содан кейін C 17 Globemaster III ұшағымен ауысты.

Шығу тегі

1960 жылдардың басында АҚШ Әскери-әуе көлігі (MATS) стратегиялық әуе көлігі үшін пропеллермен жұмыс істейтін ұшақтарға сүйенді. Бұл ұшақтар негізінен ескірген дизайн болғандықтан және АҚШ Әскери-әуе күштері реактивті қуаттың пайдасын көрді, АҚШ Әскери-әуе күштері 48 Boeing C 135 Stratolifters-ке уақытша қадам ретінде тапсырыс берді. C 135 пайдалы тоқтату аралығы болды, бірақ тек қана бойындағы жүк тиеу есіктері болды, сондықтан АҚШ армиясы қолданатын үлкен және үлкен жабдықтардың көпшілігі кірмейтін. 1960 жылдың көктемінде АҚШ Әуе күштері арнайы операциялық талап 182-ны шығарды, онда стратегиялық және тактикалық әуе көпірлері тапсырмаларын орындай алатын жаңа ұшақ туралы айтылды. SOR 182 бұйрығына бірнеше компания жауап берді, соның ішінде Boeing, Lockheed және General Dynamics. Локхидтің дизайн тобы талапқа жауап ретінде өзінің бірегей дизайнын шығарды, ол ішкі Lockheed Model 300 деп аталды; ол жүк тасымалдауға арналған алғашқы ірі ұшақ болады. Компанияның бұрынғы көліктік көлігімен салыстырғанда, Lockheed C 130 Hercules турбовинтімен жабдықталған, ол айтарлықтай үлкен болды, сонымен қатар жылдамдығы мен қуаты жоғары болды. Негізгі конфигурациясы бойынша 300-модельі үлкен жүк таситын ұшақ болды, ол Т-құйрығымен және жоғары орнатылған қанатпен жабдықталды, оның астында төрт TF33 турбофенді қозғалтқыштары орнатылды. Ол сол жылдың 17 желтоқсанында, яғни ағайынды Райттардың алғашқы ұшуының 60 жылдығына орай алғашқы ұшуын жасады. Басқа бір, әлдеқайда амбициялық ұсыныс, әдетте SC.5/40 деп аталады, ол Starlifter элементтерін басқа стратегиялық жүк тасушымен, Short Belfast турбовинтімен жабдықталған, британдық Shorts ұшақ өндірушісімен бірлесіп жасалатын болды. Бұл нұсқада Белфасттың фюзеляжы Starlifter қанатымен қосарланған болар еді, бұл турбореактивті қозғалтқыштардың қабылдануына мүмкіндік береді. Көзделген әуе көлігі Pratt & Whitney JT3D 3 (18000 фунт) немесе JT3D 8 (21000 фунт), Rolls Royce Conway 550 (21 825 фунт) немесе Bristol Siddeley BS.100 (27000 фунт) болды. SC.5/45 деп аталатын, жалпы алғанда ұқсас, бірақ жақсартылған ұсынысты, АСР.364 операциялық талаптары бойынша қысқаша нұсқалар, ішінара, ол сондай-ақ үйде және экспортта пайдалану үшін, SC.5/41 деп аталатын, азаматтық бағыттағы ұқсас модельді өндіруге мүмкіндік береді деген негізде қатты көтермеледі. SC.5/41 және SC.5/45 ұсыныстары туралы егжей-тегжейлі баяндамалар сәйкесінше British Overseas Airways Corporation (BOAC) және Royal Air Force (RAF) компанияларына жасалды, бірақ тапсырыс берілмеді.

Дизайн

Lockheed C 141 Starlifter - бұл ұзақ қашықтықтағы стратегиялық жүк таситын ұшақ, ол үлкен көлемде жүк немесе жолаушыларды тасымалдауға арналған. Ол төрт TF33 турбовентиляторлы қозғалтқыштардан тұрады, олардың әрқайсысы 1000 м/с дейін итермелеуге қабілетті; олар жоғары орнатылған қанат астындағы қораптарға орнатылған. Іс жүзінде, әдеттегі жағдайларда, C 141A жүк палубасының көлемі ең жоғары салмаққа жетуден бұрын бітеді. Жерге логистика тұрғысынан C 141 ұшағының маңызды аспектісі - кабинаның еден биіктігі жерден жоғары ғана, ол кабинаға жоғары қарай қарайтын артқы фюзеляжға қосылған үлкен артқы есіктер арқылы оңай кіруге мүмкіндік береді. Бұл бөлім көлік құралдарын және жалпы жүкті оңай тиеу/түсіру үшін гидравликалық қозғалтқышпен жұмыс істейтін бір бөлік жүк тиеу пандусымен жабдықталған. Азаматтық сынақтарды қанағаттанарлықтай аяқтағаннан кейін 1965 жылы 29 қаңтарда C 141 әуе кемесіне Федералды авиация басқармасының (FAA) типтік сертификаты берілді. Операциялық бөлімшеге (63 8088) алғашқы жеткізілім 1965 жылы 23 сәуірде Калифорния штатының Трэвис әуе базасындағы 1501-ші әуе көлігі қанатының 44-ші әуе көлігі эскадрильясына жасалды. Операциялық сынақтар әлі де жүргізіліп жатса да, АҚШ-тың Оңтүстік Вьетнамға әскери араласуының салдарынан C 141 тез арада аймаққа жіберілді. Бұл тип Вьетнам соғысының соңғы кезеңдерінде кеңінен қолданыла бастады, оның көлік мүмкіндіктері жоғары сұранысқа ие болды. Тіпті Вьетнамдағы соғысқа көп сандаған C 141 ұшақтары келгеннен кейін де, C 124 Globemaster II-ді толықтай алмастыра алмады, өйткені ол соғысқа қатысқанда үлкен жабдықты тасымалдауға қабілетсіз болды; бұл жағдай кейіннен одан да үлкен C 5 Galaxy-ді енгізу арқылы шешілді. Соғыста C 141 орындаған соңғы міндеттері - мыңдаған американдық әскери тұтқындарды (соғыс тұтқындарын) әкелген репатриациялық рейстер болды. Кейбір операциялық мәселелерге қарамастан, C 141 1960-шы жылдардың аяғында АҚШ Әуе күштері стратегиялық әуе көпірінің арқасын құрды. Ол бұл мәртебені 1990-шы жылдардың аяғына дейін жалғастырды. 1966 жылы 8 қаңтарда MATS-тің құрылуынан кейін барлық C 141 жаңадан құрылған Әскери әуе көпірінің командасына (MAC) берілді. 1973 жылдың қазан айында C 141 және одан үлкен C 5 Galaxy әуе көлігімен 1973 жылғы Йом Киппур соғысы кезінде АҚШ-тан Израильге Никель Грас операциясының бөлігі ретінде жеткізілім жасады. Операция барысында C 141 ұшақтары 422 ұшуды орындап, жалпы саны 10 754 тонна жүк тасымалданды. 1975 жылы C 141 флотының әрқайсысы орташа есеппен 20 000 ұшу сағатын жинақтады, бұл олардың бастапқы есептелген өмір сүру ұзақтығының үштен екісі. Нақтырақ айтқанда, C 141 флоты қанаттың аймағында кездейсоқ жарылудан зардап шекті, бұл, Үкіметтің есеп беру кеңсесі (GAO) жасаған баяндамаға сәйкес, кейде белгілі бір миссиялар кезінде келтірілген қысымға байланысты болды. 1980 жылдары C 141 қанатты қораптарды жөндеу үшін жоспарланған жөндеу бағдарламасы едәуір коррозия мен жарылуды анықтады, бұл жөндеу жұмыстарын жүргізудің орнына барлық қанатты қораптарды ауыстыруды қажет етті. 1970 жылдардың соңында АҚШ Әскери-әуе күштері C 141 флотына бірқатар күрделі жаңартулар жүргізуді шешті; өмірді ұзарту бағдарламасы бойынша жұмыс басталды, сонымен қатар 1977 жылы Lockheed компаниясының бірнеше ұшақты ұзарту туралы ұсынысын қабылдады. Операция Desert Shield-тің бірінші стратегиялық әуе көлігі 1990 жылы 7 тамызда Шарлстон әуе базасынан 437-ші әскери әуе көлігі қанатының MAC C 141 ұшағымен ұшырылды. C 141 8536 әуе көпірлері кезінде жүк тасу мен 93 126 жолаушыны тасымалдаған Desert Shield және Desert Storm операцияларының жұмыс атқышы болып шықты. Қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін жеткілікті C 141s қамтамасыз ету үшін барлық жоспарланған техникалық қызмет көрсету жұмыстары кейінге қалдырылды, ал флоттың жоспарланған бейбіт уақыттағы ұшу сағаттары екі есеге арттырылды. GAO-ның есебіне сәйкес, жүкпен байланысты операциялық шектеулер жалпы өнімділікке әсері аз. 1992 жылдың 1 маусымында Әскери әуе көлігі командалығының құрылуынан кейін барлық C 141 ұшақтары мен оларды тағайындаған әуе көлігі қанаттары жаңа құрылған Әуе мобильділігі командасына (AMC) берілді. Әуе күштері резервтік командасы (AFRC) және Әуе ұлттық гвардиясы (ANG) C 141 ұшақтары мен бөлімшелері де AMC-ге берілді. Әскери-әуе күштері флотты өмірді ұзарту бағдарламасын іске асыру барысында көптеген ұшақтар ұзақ қызмет ету мерзіміне жетті, бұл C 141 ұшақтарының көп санын кері қайтаруды қажет етті, қалған флоттың ұшу сағаттары 1990 жылдары жүзеге асырылды. GAO ескертті, егер басқа оқиға орын алса, онда Desert ...

C-141A

C 141A деп аталатын Starlifter-дің бастапқы үлгісі 154 жолаушыны, 123 десантшыны немесе 80 жараланғандарды 16 адам отыратын орынға дейін алып бара алатын. Жалпы 284 А үлгісі жасалды. C 141A 1965 жылы сәуірде пайдалануға берілді. Көп ұзамай ұшақтың көлемі оның көтергіштігімен салыстырғанда салыстырмалы түрде аз екендігі анықталды; ол салмақ шегіне жеткенше, әдетте физикалық кеңістіктен айырылды. C 141A он стандартты 463L бас паллетті алып жүруге қабілетті және жалпы жүк тасымалдауға қабілеттілігі 400 тонна болды. Ол сондай-ақ Minuteman зымыраны сияқты мамандандырылған жүктерді алып жүруге қабілетті. НАСА Lockheed компаниясының L 300 деп аталатын C 141 демонстраторына ие болды. Ұшақ өте биік биіктікте пайдалану үшін Kuiper Airborne Observatory (KAO) телескобын орналастыру үшін өзгертілген. Бұл ұшақ NC 141A, Калифорниядағы Моффетт федералды әуеайлағындағы NASA Ames зерттеу орталығында сақталуда.

C-141B

Бастапқы модельдің кемшіліктерін жою және C 141 мүмкіндігін толық пайдалану үшін, 270 қызметтегі C 141A (парктің басым бөлігі) созылды, қажетті жүк көлемін арттырды. Қайта құру бағдарламасы 1977-1982 жылдар аралығында жүргізілді, бірінші жеткізу 1979 жылдың желтоқсанында болды.

Көрмеге қойылған ұшақтар

61 2775 "Флоттың біріншісі" C 141A Делавэр штатының Довер қаласына жақын Дувер әуе күштері базасындағы Әуе қозғалысы командасы мұражайында көрініс тапқан. Бұл ұшақ - алғашқы C 141 құрастырылды. 61 2779 "Желге қарсы" NC 141A Калифорнияның Розамонд қаласына жақын Эдвардс әуе базасындағы Әскери-әуе күштерінің ұшу сынақ музейінде сақталған. Ол Advanced Radar және Electronic Counter Countermeasures сынақ беті ретінде пайдаланылды. 63 8079 "Чарлстон қаласы" C 141B Оңтүстік Каролина штатының Чарлстон қаласындағы Чарлстон әуе базасының әуе паркіне қойылған. 63 8088 "Алтын аю" C 141B Калифорниядағы Фэрфилд қаласына жақын жердегі Трэвис әуе базасының мұралық орталығында орналасқан. Бұл Трэвис әуе базасына жеткізілген алғашқы C-141 ұшағы. 64 0626 C 141B Делавэр штатының Довер қаласына жақын Довер әуе күштері базасындағы Әуе қозғалысы командасы музейінде көрініс тапқан. 65 0236 C 141B - Иллинойс штатының Беллвилл қаласына жақын Скотт әуе күштері базасындағы Скотт Филд мұралық әуе паркіне қойылған. Бұл ұшақ Ханойдан әскери тұтқындарды қайтарып әкелген "Үйге оралу" операциясына қатысқан. 65 0248 C 141C - Джорджия штатының Уорнер Робинс қаласына жақын орналасқан Робинс әуе базасындағы авиация мұражайында орналасқан. Бұл бұрын мұражайда қойылған басқа ұшақтың орнына жасалды. 65 0257 "Ішкі империяның рухы" C 141B Калифорнияның Риверсайд қаласында Март әуе резерв базасындағы Март далалық әуе музейінде көрініс тапқан. MSN 6110 L 300 Калифорнияның Маунтин-Вью қаласындағы Моффетт федералды әуеайлағындағы Эймс зерттеу орталығында сақталады. Оны NASA (NASA 714) Kuiper Airborne Observatory ретінде қолданды. Бұл - жасалып шыққан жалғыз азаматтық "Жұлдыз көтергіш". 65 0277 "Tacoma Starlifter" C 141B Вашингтон штатының Лейквуд қаласындағы МакКорд әуе базасындағы МакКорд әуе мұражайында көрініс тапқан. 65 9400 C 141B Оклахома штатының Алтус қаласының маңында орналасқан Алтус әуе күштері базасында көрініс тапқан. 66 0177 "Ханой таксисі" C 141C Огайо штатының Дейтон қаласындағы Райт Паттерсон әуе базасындағы АҚШ Әскери-әуе күштері ұлттық мұражайында көрініс тапқан. Бұл ұшақ соңғы рет қызметтен шығарылған C 141 ұшағы болды. 66 0186 YC 141B Грузияның Мариетта қаласындағы Доббинс бірлескен әуе резервтік базасына жақын орналасқан авиация тарихы мен технология орталығында көрініс табады. Бұл "А" үлгісінен "В" үлгісіне ауыстырылған алғашқы "Жұлдыз көтергіш". 66 7947 "Гарден Стейт Эйрлифтер" C 141B Нью-Джерсидегі МакГайр әуе күштері базасындағы Старлифтер мемориалдық паркіне қойылған. 67 0013 C 141B Аризона штатының Тусон қаласында Дэвис Монтан әуе базасының маңындағы Пима әуе және ғарыш мұражайында көрініс тапқан.