Кіріспе

Америкалық төрт қозғалтқышты әскери-көлік ұшағы

McDonnell Douglas/Boeing C 17 Globemaster III – McDonnell Douglas компаниясы 1980 жылдардан 1990 жылдардың басына дейін АҚШ Әуе күштері үшін жасаған ірі әскери-көлік ұшағы. C 17 екі бұрынғы поршеньді қозғалтқыштармен жабдықталған әскери жүк ұшағының атын жалғастырады, олар – Douglas C 74 Globemaster және Douglas C 124 Globemaster II. C 17 ұшағы 1970 жылдары жасалған кішкентай прототиптік көтергіш YC 15 негізінде құрылған. Ол Lockheed C 141 Starlifter-ді алмастыру және Lockheed C 5 Galaxy-дің кейбір міндеттерін орындау үшін жобаланды. YC 15-пен салыстырғанда, қайта жобаланған көтергіш ұшақ кеңейтілген қанаттарымен, үлкейтілген көлемімен және қуаттырақ қозғалтқыштарымен ерекшеленеді. Жобалау мәселелерінің тізбегі салдарынан әзірлеме ұзаққа созылып, компания бағдарламаның даму кезеңінде шамамен 1,5 миллиард АҚШ долларын жоғалтты. 1991 жылдың 15 қыркүйегінде, жоспардан шамамен бір жыл кешігіп, алғашқы C 17 өзінің бірінші рейсін жасады. C 17 ресми түрде АҚШ Әуе күштерінің қатарына 1995 жылдың 17 қаңтарында қосылды. 1997 жылы McDonnell Douglas компаниясымен біріккен Boeing компаниясы C 17 ұшақтарын шамамен екі онжылдық бойына өндіріп келді. Соңғы C 17 Калифорния штатының Лонг-Бич қаласындағы зауытта құрастырылып, 2015 жылдың 29 қарашасында ұшырылды. C 17 көбінесе тактикалық және стратегиялық әуе көпірлерін жүзеге асырады, әскерлер мен жүктерді бүкіл әлемге тасымалдайды; сонымен қатар, медициналық эвакуация және әуеден түсіру сияқты міндеттерді де орындайды. Көлік АҚШ Әуе күштерімен қатар, Үндістан, Ұлыбритания, Австралия, Канада, Катар, Біріккен Араб Эмираттары, Кувейт және Еуропада орналасқан көпжақты ұйым Heavy Airlift Wing әуе күштерімен бірге қызмет етеді. Бұл типтегі ұшақ Ауғанстандағы «Тұрақты бостандық» және Ирактағы «Ирак бостандығы» операциялары кезінде, сондай-ақ 2010 жылғы Гаитидегі жер сілкінісі, 2011 жылғы Синд аймағындағы су тасқыны және 2023 жылғы Түркия мен Сириядағы жер сілкінісі сияқты түрлі табиғи апаттардан кейін гуманитарлық көмек көрсетуде маңызды логистикалық рөл атқарды.

Негізгі мәліметтер мен жобалау кезеңі

1970 жылдары АҚШ Әуе күштері Lockheed C-130 Hercules тактикалық жүк ұшағының жаңаруын қолға алды. Advanced Medium STOL Transport (AMST) конкурсы өткізілді, онда Boeing YC-14 ұшағын, ал McDonnell Douglas YC-15 ұшағын ұсынды. Екі үміткер де белгіленген талаптардан асып түскенімен, жеңімпазды анықтамай-ақ AMST конкурсы тоқтатылды. АҚШ Әуе күштері 1979 жылдың қараша айында CX бағдарламасын іске қосты, мақсаты – ұзақ ұшу қашықтығымен және стратегиялық әуе көлігін күшейтуге арналған үлкен AMST ұшағын жасау. 1980 жылға қарай АҚШ Әуе күштерінің паркінде ескірген C-141 Starlifter жүк ұшақтары көп болды. Жағдайды ушықтырған нәрсе – жылдам орналасуға қатысты қажеттіліктерді орындау үшін стратегиялық әуе көлігінің қабілетін арттыру қажеттігі болды. Әуе күштері миссиялық талаптарды белгілеп, 1980 жылдың қазан айында C X үшін ұсыныс жинауды (RFP) жариялады. McDonnell Douglas YC-15 негізінде жаңа ұшақ құруды жөн көрді. Boeing өзінің AMST YC-14 ұшағының үш қозғалтқышты, кеңейтілген нұсқасын ұсынды. Lockheed C-5 негізіндегі және кеңейтілген C-141 дизайндарын ұсынды. 1981 жылдың 28 тамызында McDonnell Douglas ұсынысын іске асыруға таңдалды, ол кейін C-17 деп аталды. YC-15-ке қарағанда, жаңа ұшақ кеңейтілген қанаттарымен, үлкен көлемімен және қуаттырақ қозғалтқыштарымен ерекшеленді. Бұл C-141 ұшағының жұмысын атқаруға және Lockheed C-5 Galaxy ұшағының кейбір міндеттерін орындауға мүмкіндік берді, соның арқасында C-5 паркін ірі көлемді жүктерге босатуға болды. Осы кезде алғашқы ұшу 1990 жылға жоспарланған. Әуе күштері 210 ұшаққа мұқтаждық білдірді. 1980 жылдардың соңында даму келеміздері мен қаржыландырудың жеткіліксіздігі ұшуды кейінге жылдырды. Осы кезеңде жаңа ұшаққа сын айтылып, тиімдірек баламалар туралы сұрақтар туды. 1990 жылдың сәуір айында қорғаныс министрі Дик Чейни тапсырысты 210-нан 120 ұшаққа дейін қысқартты. C-17 ұшағының тұңғыш ұшуы 1991 жылдың 15 қыркүйегінде McDonnell Douglas компаниясының Калифорния штатындағы Лонг-Бич қаласындағы зауытынан жоспардан бір жылға кешігіп өтті. Статикалық және қайталамалы жүктемелерге сынау үшін екі толық корпус құрастырылды.

Даму қиындықтары

1992 жылдың қазан айында C-17 қанатының статикалық сынағы оның жобалық шекті жүктеменің 128%-ында, талап етілген 150%-дан төмен деңгейде сәтсіз аяқталды. Екі қанат та артқы жағынан алға қарай бүгілді, бұрандалар, тіреулер және қабырғаларда зақымдар анықталды. Қанат құрылымын қайта жобалауға шамамен 100 миллион доллар жұмсалды; 1993 жылдың қыркүйек айындағы екінші сынақ кезінде қанат 145%-да қайта сәтсіз болды. Алайда, сынақ деректерін зерделеу көрсетті, қанат дұрыс жүктелмеген және талаптарға сай келмейді. 1993 жылдың басында C-17 "Globemaster III" деген атқа ие болды. 1993 жылғы шарттарды қабылдау арқылы McDonnell Douglas бағдарламаның даму кезеңінде шамамен 1,5 миллиард АҚШ долларын жоғалтты. Миссиялық бағдарламалық жасақтама, қону шассисі және басқа да салаларда мәселелер анықталды. 1994 жылдың мамыр айында өндірісті кемінде 32 ұшаққа дейін қысқарту ұсынылды, бірақ бұл шешім кейіннен қайта қарастырылды. 1994 жылдың шілдесіндегі Үкіметтік Есептік Палатаның (GAO) баяндамасы 1986 және 1991 жылдардағы АҚШ Әскери-әуе күштері мен Қорғаныс министрлігінің зерттеулері C-17-нің C-5-ке қарағанда АҚШ-тан тыс жерде 6400-ден астам ұшу-қону жолағын пайдалана алатынын көрсеткенін мәлімдеді. Бірақ бұл зерттеулерде ұшу-қону жолағының өлшемдері ғана ескерілді, ал жолақтың беріктігі немесе жүктеме жіктелу сандары (LCN) назарға алынбады. C-5 төменгі LCN-ға ие, бірақ АҚШ Әскери-әуе күштері екеуін де бірдей жүктеме жіктелу тобына жатқызады. Ұшу-қону жолағының өлшемдері мен жүктемелік қабілетін ескергенде, C-17-нің C-5-ке қарағандағы әлемдік ұшу-қону жолағы артықшылығы 6400-ден 911 әуежайға дейін төмендеді. Баяндамада сондай-ақ "қазіргі әскери доктрина шағын, қиын жағдайлардағы әуежайларды пайдалануды ескермейді" делінген, сондықтан C-17-нің қысқа жолмен қону мүмкіндігі ескерілмеді. 1995 жылдың қаңтарындағы GAO баяндамасы АҚШ Әскери-әуе күштері бастапқыда 210 C-17 ұшағын 41,8 миллиард долларға тапсырыс беруді жоспарлағанын, ал қазіргі 120 ұшақтың 1992 жылғы бағалау бойынша құны 39,5 миллиард долларды құрайтынын көрсетті. 1994 жылдың наурыз айында АҚШ Армиясы C-17 ұшақтарымен төмен биіктікте парашютпен жүк жеткізу жүйесіне мұқтаж емес екенін, ал C-130-ның мүмкіндіктері жеткілікті екенін шешті. YC-15 1997 жылдың наурыз айында C-17 бағдарламасы үшін қосымша ұшу сынақтарын жүргізу үшін қайта жөндеуге AMARC-ке жіберілді. 1995 жылдың қыркүйегіне қарай бұрынғы мәселелердің көпшілігі шешілгенін және C-17 барлық өнімділік және сенімділік талаптарына сай келгенін хабарлады. Алғашқы АҚШ эскадрильясы 1995 жылдың қаңтарында толыққандай жұмыс істейтін күйге келді.

Дизайн

C-17 Globemaster III – стратегиялық көлік ұшағы, ол соғыс аймағына жақын жерде жүк тасымалдауға қабілетті. АҚШ-тың механикаландырылған қару-жарағы мен жабдықтарының көлемі мен салмағы соңғы онжылдықта әуедегі қозғалыс қажеттіліктерінің артуынан, әсіресе үлкен немесе ауыр паллетке салынбаған үлкен жүк үшін өсті. Ұшақтың ұзындығы 53 метр (174 фут) және қанатының ұзындығы 52 метр (169 фут). Ұшақтың қанатының конфигурациясы анэдрлі, бұл ұшақтың тұрақтылығын қамтамасыз етеді. Ұшақтың тұрақтылығын оның Т-құйрығы жақсартады, бұл қысым орталығын масса орталығының үстіне жоғарылатады. Сонымен қатар, қанат қанаттан алыстағандықтан, соғыс сүйегі төмендейді. C-17 ұшағына төрт Pratt & Whitney F117 PW 100 турбовентиляторлы қозғалтқыштарымен жабдықталған, олар Boeing 757-де қолданылатын Pratt & Whitney PW2040 коммерциялық қозғалтқыштарына негізделген. Әрбір қозғалтқыш қозғалтқыштың номиналды күшін көрсетеді. Қозғалтқыштың кернеуін терістеуші қозғалтқыштың ауасын жоғары және алға бағыттап, ұшу-қону жолағының қалдықтарын жұту арқылы шеткі заттың зақымдану мүмкіндігін азайтады және ұшу-қону жолағының қалдықтарын жұту арқылы ұшу-қону жолағының зақымдану мүмкіндігін азайтады. Бағытты терістеушілерді ең жоғары жылдамдықпен төмен түсетін кезде қосымша соғу үшін бос уақытта кері ұшу кезінде де қолдануға болады. Екі C-17 ұшағымен жүргізілген вихрелік серфингті сынақтарда отынның 10% үнемделуі туралы хабарланды. Жүк тасымалдауға C-17 ұшағының үш адамнан тұратын экипажы қажет: ұшқыш, қос ұшқыш және жүк тасымалдаушы. Жүк қоймасының ұзындығы 27 метр (88 фут), ені 5 метр (18 фут), биіктігі 4 метр (12 фут). Жүк төсеу еденінде паллетке салынған жүктерге арналған роликтер бар, бірақ оны көліктер мен басқа да жылжымалы құрамға арналған тегіс еденді қамтамасыз ету үшін бұрауға болады. Жүк 69 тонналық M1 Abrams негізгі ұрыс танкісі, басқа да бронетранспорт құралдары, жүк көліктері мен тіркемелер, паллетке салынған жүк сияқты жылжымалы құрамға арналған үлкен артқы пандус арқылы тиеледі. C-17 ұшағының ең үлкен жүк көлемі белгіленбеген, ең үлкен ұшу салмағы белгіленбеген. C-17 ұшағының алғашқы 71 ұшақтағы және олардан кейінгі барлық ұшыратылған ұшақтардағы отын құюға жарамсыз қашықтығы шамамен 8534 метр (28000 фут). Боинг бұл ұшақтарды C-17 ER деп бейресми атады. C-17 ұшағының жылдамдығы шамамен белгіленбеген (Мах 0,74). Ол 102 десантшыны және олардың жабдықтарын түсіруге арналған. C-17 ұшағы 1067 метр (3500 фут) және 27 метр (90 фут) қашықтықтағы ұшып-қону жолақтарынан жұмыс істеуге арналған. C-17 ұшағы сондай-ақ, тас төселмеген, жақсартылмаған ұшу-қону жолақтарынан жұмыс істей алады (бірақ ұшаққа зақым келтіру ықтималдығы жоғары). Ол 22 рекордынан асып түсті. 1994 жылы C-17 ұшағына АҚШ авиациясының ең беделді сыйлығы – Collier Trophy берілді. Кособада және "Альянс күштері" операциясы туралы Конгресс баяндамасында "Ұлы жетістіктердің бірі – Әуе күштері C-17A-ның қызметі" деп атап өтті. Ол операциядағы стратегиялық әуе көпірінің жартысын ұшырды, тип операцияны жеңілдетіп, шағын әуеайлақтардан пайдалана алды; жылдам айналыс уақыты тиімді пайдалануға әкелді. 2006 жылы сегіз C-17 мартта Калифорниядағы March Joint Air Reserve Base-ке жеткізілді; Әуе күштерінің резервтік қолбасшылығы (AFRC) басқарады, 452-ші әуе мобильділігі қанатына тағайындалды және кейіннен AMC-нің 436-шы әуе көлігі қанатына және оның AFRC "қарымталас" бірлігіне, 512-ші әуе көлігі қанатына, Довер әуе күштерінің базасында, Делавэр, Локхид C-5 Galaxy-ді толықтырады. Миссисипи әуе ұлттық гвардиясының 172 әуе көпір тобы 2006 жылы сегіз C-17 ұшағының алғашқысын алды. 2011 жылы Нью-Йорк әуе ұлттық гвардиясының Стюарт әуе ұлттық гвардия базасындағы 105-ші әуе көлігі қанаты C-5-тен C-17-ге ауысты. C-17 әуе кемелері Ауғанстандағы "Тұрақты бостандық" операциясы мен Ирактағы "Ирақ бостандық" операциясы кезінде әскери заттарды жеткізіп берді, сондай-ақ 2010 жылғы Гаитидегі жер сілкінісі мен 2011 жылғы Синд су тасқыны салдарынан гуманитарлық көмек көрсетті, мыңдаған азық-түлік рационын, тонна медициналық және апаттық заттарды жеткізді. 2003 жылы 26 наурызда 15 АҚШ Әуе күштері C-17 ұшақтары 1989 жылы желтоқсанда Панамаға АҚШ бас салғаннан бері ең үлкен ұрыс әуе шабуылға қатысты: 173-ші әуе десанттық бригадасының 1000 десанттық әскерінің түнгі шабуылдары Ирактың Башур қаласында болды. Бұл әуеден түсірілген ұшақтардан кейін C-17 ұшақтары M1 Абрамс, M2 Брэдли, M113 және артиллерияны тасымалдайтын болды. АҚШ-тың C-17 ұшақтары одақтастарға әуе көпірінің қажеттіліктеріне көмектесті, мысалы 2003 жылы Ауғанстанға Канадалық көліктер және 2006 жылы Шығыс Тиморға Австралияның әскери күштері. 2006 жыл...

Корольдік әуе күштері

Boeing C 17 ұшағын көптеген еуропалық елдерге, соның ішінде Бельгия, Германия, Франция, Италия, Испания және Ұлыбританияға сатты. Корольдік әуе күштері (RAF) АҚШ әуе күштерімен өзара іс-қимыл және кейбір қару-жарақ пен мүмкіндіктер ортақтығын қамтамасыз ету мақсатын қойды. 1998 жылғы Стратегиялық қорғаныс шолуы стратегиялық жүк тасымалдаушы әуе кемесіне қажеттілік бар екенін анықтады. Қысқа мерзімді стратегиялық әуе көпір конкурсы сол жылдың қыркүйегінде басталды, бірақ 1999 жылдың тамызында тендер министрлердің кейбір ұсыныстардың тым қымбат екенін анықтауына байланысты тоқтатылды, оның ішінде Boeing / BAe C 17 ұсынысы және басқалары жарамсыз деп танылды. Жоба жалғасты, C 17 жеңімпаз деп есептелді. Бірінші C 17 2001 жылдың 17 мамырында Боингтің Лонг-Бич зауытында RAF-қа жеткізілді және No. 99 эскадрильясымен RAF Brize Norton әуежайына ұшырылды. RAF-тің төртінші C 17 ұшағы 2001 жылдың 24 тамызында жеткізілді. RAF ұшақтары Block 13 ұшақтарында орналасқан жаңа орталық қанаттық жанармай багімен жабдықталған алғашқылардың бірі болды. RAF қызметінде C 17 ресми атау мен белгілеу алған жоқ (мысалы, C 130J Hercules C4 немесе C5 деп аталды), бірақ оны жай ғана C 17 немесе "C 17A Globemaster" деп атайды. A400M үшін резервтік нұсқа болғанымен, Қорғаныс министрлігі (MoD) 2004 жылдың 21 шілдесінде төрт C 17 ұшағын жалға алу мерзімі аяқталғаннан кейін сатып алуға шешім қабылдағанын жариялады, бірақ A400M өндіріске жақындағандай көрінді. C 17 RAF-ке стратегиялық қабілеттерді ұсынады, олардан айырылуды қаламайды, мысалы, A400M-ге қарағанда жоғары жүк көтергіштігі. 2006 жылдың тамызында тағы бір C 17 тапсырыс берілді және ол 2008 жылдың 22 ақпанында жеткізілді. Төрт жалға алынған C 17 ұшағы 2008 жылдың соңында сатып алынуы тиіс еді. A400M ұшағының кешігуі мүмкін деген опасы болғандықтан, Қорғаныс министрлігі 2006 жылы 2009-2010 жылдары жеткізілетін тағы үш C 17 ұшағын сатып алуды жоспарлап отырғанын мәлімдеді. 2007 жылдың 3 желтоқсанында Қорғаныс министрлігі алтыншы C 17 үшін келісімшарт жасады, ол 2008 жылдың 11 маусымында алынды. 2009 жылдың 18 желтоқсанында Boeing RAF жетінші C 17 ұшағын тапсырыс бергенін растады, ол 2010 жылдың 16 қарашасында жеткізілді. Ұлыбритания 2012 жылдың ақпан айында сегізінші C 17 ұшағын сатып алғанын хабарлады. RAF 2013 жылдың қарашасында тоғызыншы C 17 ұшағын сатып алуға қызығушылық танытты. 2013 жылдың 13 қаңтарында Корольдік әуе күштері екі C 17 ұшағын француз әуе күштерінің Малидегі әрекеттері кезінде француз бронетранспортерлерін Мали астанасы Бамакоға тасымалдау үшін француз Эврюк әуе базасына жіберді. 2015 жылдың маусым айында RAF C 17 ұшағы 2015 жылғы Сус шабуылының төрт құрбанын Тунис елінен медициналық эвакуациялау үшін пайдаланылды. 2022 жылдың 13 қыркүйегінде C 17 ZZ177 патшайым Елизавета II-нің денесін Эдинбург әуежайынан Лондонның RAF Northolt әуежайына жеткізді. Ол Шотландияның Эдинбург қаласындағы Киелі Джайлз соборында сақтауға жатқан еді.

Австралияның Корольдік Әуе күштері

Австралия Корольдік Әуе Күштері (RAAF) 2005 жылы стратегиялық көлік ұшақтарын сатып алу мүмкіндігін зерттеуді бастады. 2005 жылдың соңында сол кездегі Қорғаныс министрі Роберт Хилл, мұндай ұшақтар серіктес елдер мен жеке әуе тасымалдау компанияларынан стратегиялық әуе көлігі ұшақтарының жеткілікті болмауына байланысты қарастырылып жатқанын мәлімдеді. C-17 ұшағы A400M-ге қарағанда басымдыққа ие болды, себебі ол "сенімді ұшақ" және өндірісте болды. RAAF-тың маңызды талаптарының бірі Армияның M1 Abrams танктерін әуемен тасымалдау қабілеті болды, ал екіншісі – дереу жеткізілім. Ресми түрде айтылмаса да, АҚШ Әуе Күштері (USAF) және Ұлыбритания Корольдік Әуе Күштері (RAF) ұшақтарымен үйлесімді болуы да тиімді деп есептелді. RAAF ұшақтары тікелей USAF өндірісінен тапсырыс берілді және бояу схемасы бойынша американдық C-17 ұшақтарынан ешқандай айырмасы жоқ, тек ұлттық белгілері ғана ерекшеленді, бұл бағдарламаға міндеттеме бергеннен кейін тоғыз ай ішінде жеткізілімді бастауға мүмкіндік берді. 2006 жылдың 2 наурызында Австралия үкіметі үш ұшақ сатып алу және 2006 жылы пайдалануға беру опциясы туралы хабарлады. Австралия сондай-ақ C-17 ұшақтарын қолдаудың жаһандық «виртуалды паркіне» қосылу үшін 80,7 млн АҚШ доллары көлемінде келісімшартқа қол қойды; RAAF C-17 ұшақтары USAF паркі сияқты жаңартулар алады. RAAF алғашқы C-17 ұшағын 2006 жылдың 28 қарашасында Калифорния штатының Лонг-Бич қаласындағы Boeing зауытында өткен салтанатты шарада қабылдады. Бірнеше күннен кейін ұшақ Гавайидегі Хиккам Әуе базасынан Канберрадағы Defence Establishment Fairbairn әуежайына ұшып, 2006 жылдың 4 желтоқсанында жетті. Ұшақ Fairbairn әуежайында өткен ресми шарада қабылданды. Екінші ұшақ RAAF-қа 2007 жылдың 11 мамырында, ал үшіншісі 2007 жылдың 18 желтоқсанында жеткізілді. Төртінші австралиялық C-17 ұшағы 2008 жылдың 19 қаңтарында жеткізілді. Австралиялық C-17 ұшақтарының барлығы No. 36 эскадрильясына қарасты және Квинсленд штатындағы Амберли Әуе базасында орналасқан. 2011 жылдың 18 сәуірінде Boeing Австралияның гуманитарлық және апаттан зардап шеккендерге көмек көрсету жөніндегі миссияларға сұраныстың өсуіне байланысты бесінші C-17 ұшағын сатып алу туралы АҚШ үкіметімен келісімге келгенін хабарлады. Ұшақ 2011 жылдың 14 қыркүйегінде RAAF-қа жеткізілді. 2011 жылдың 23 қыркүйегінде Австралияның Қорғаныс Материалдары министрі Джейсон Клэр үкіметтің алтыншы Globemaster ұшағының бағасы және жеткізілім кестесі туралы АҚШ-тан ақпарат сұрап отырғанын мәлімдеді. 2011 жылдың қарашасында Австралия АҚШ-тың Шетелдік Әскери Сату бағдарламасы арқылы алтыншы C-17 ұшағын тапсырыс берді, ол 2012 жылдың маусымында тапсырыс берілді және 2012 жылдың 1 қарашасында жеткізілді. 2014 жылдың тамызында Қорғаныс министрі Дэвид Джонстон қосымша бір немесе екі C-17 ұшағын сатып алу ниетін жариялады. 2014 жылдың 3 қазанында Джонстон үкіметтің екі C-17 ұшағын 770 млн долларға сатып алуға келісім білдіргенін хабарлады. АҚШ Конгресі Шетелдік Әскери Сату бағдарламасы бойынша сатуды мақұлдады. Премьер-министр Тони Эбботт 2015 жылдың сәуірінде екі қосымша ұшаққа тапсырыс берілетінін растады, олардың екеуі де 2015 жылдың 4 қарашасына дейін жеткізілді. 2015 жылға қарай барлығы алты C-17 ұшағы болды. Жалға алынған Руслан, Илюшин және АҚШ Әуе Күштерінің C-17 ұшақтары ауыр техниканы Ауғанстанға тасымалдау үшін де пайдаланылды. 2002 жылы Канада Әскерлерінің болашақ стратегиялық көлік ұшақтары жобасы баламаларды зерттеуді бастады, соның ішінде ұзақ мерзімді лизингтік келісімдерді де қарастырды. 2006 жылдың 5 шілдесінде Канада үкіметі Канада Әуе Командигіне (2011 жылдың тамызынан кейін Канада Корольдік Әуе Күштері) төрт көлік ұшағын сатып алу үшін Boeing компаниясымен келіссөздер жүргізу ниетін хабарлады. 2007 жылдың 1 ақпанында Канада төрт C-17 ұшағына келісімшарт жасады, жеткізілім 2007 жылдың тамызынан басталады. Австралия сияқты, Канада да жеткізілімді жеделдету үшін АҚШ Әуе Күштеріне арналған ұшақтардың корпустарын алды. Канаданың ресми атауы CC 177 Globemaster III. 2007 жылдың 23 шілдесінде алғашқы канадалық C-17 ұшағы алғашқы рейсін жасады. Ол 8 тамызда Канадаға тапсырылды және 12 тамызда Онтарио штатының Трентон қаласындағы 8-ші қанаттағы жаңа базасына келгенге дейін 11 тамызда Эбботтсфорд халықаралық авиашоуына қатысты. Оның алғашқы операциялық миссиясы сол айда Дин дауылынан кейін Ямайкаға апаттан зардап шеккендерге көмек жеткізу болды. Алғашқы төрт ұшақтың соңғысы 2008 жылдың сәуірінде жеткізілді. 2014 жылдың 19 желтоқсанында Канада тағы бір C-17 ұшағын сатып алуды жоспарлап отырғаны хабарланды. 2015 жылдың 30 наурызында Канаданың бесінші C-17 ұшағы Трентон базасына келді. Ұшақтар Трентон базасында орналасқан 429-шы көлік эскадрильясына қарасты. 2010 жылдың 14 сәуірінде Канаданың C-17 ұшағы әлемдегі ең солтүстік әуежайға, CFS Alert әуежайына алғаш рет қонды. Канадалық Globemaster ұшақтары Гаитидегі жер сілкінісінен кейін өткізілген Hestia операциясы, Mobile операциясының аясында әуе көлігі және Ауғанстандағы Канада миссиясын қолдауды қоса алғанда, әлем бойынша көптеген миссияларды қолдады. 2013 жылы Филиппинге соққан Хайян тайфунынан кейін Канаданың C-17 ұшақтары екі ел арасында әуе көпірін құрды, Канаданың DART құрамын жөнелтіп, гуманитарлық көмек пен жабдықтарды жеткізді. 2014 жылы олар Reassurance және Impact операцияларын қолдады.

Стратегиялық әуе көлігі қабілеттілігі бағдарламасы

2006 жылы Фарнборо әуе көрмесінде НАТО-ға мүше мемлекеттердің бірқатары Стратегиялық әуе көлігі қабілеті (SAC) шеңберінде бірнеше C-17 ұшақтарын бірлесіп сатып алу және пайдалану ниеті туралы хатқа қол қойды. Сатып алынған ұшақтардың саны екі C-17 болды, ал үшіншісін АҚШ ұсынды. 2009 жылдың 14 шілдесінде Boeing SAC бағдарламасы бойынша алғашқы C-17 ұшағын тапсырды. Екінші және үшінші C-17 ұшақтары 2009 жылдың қыркүйек және қазан айларында жеткізілді. SAC C-17 ұшақтары Венгриядағы Папа әуе базасында орналасқан. Ауыр әуе көлігі қанаты Венгрияда орналасқан, ол туды алып жүруші ел рөлін атқарады. Ұшақтар экипажы НАТО E-3 AWACS ұшақтарының экипаждарына ұқсас құрастырылған. C-17 ұшақ экипажында әртүрлі елдің өкілдері бар, бірақ әрбір миссия SAC-тің жылдық ұшу сағаттарын бөлу туралы келісіміне сәйкес жеке мүше мемлекетке бекітіледі. НАТО Әуе көлігін басқару бағдарламалық кеңсесі (NAMPO) Ауыр әуе көлігі қанатын басқару және қолдауды қамтамасыз етеді. NAMPO НАТО қолдау агенттігінің (NSPA) құрамындағы бөлімше болып табылады. 2014 жылдың қыркүйегінде Boeing SAC миссияларын қолдаған үш C-17 ұшағының соңғы бес жылда 94 пайызға жуық дайындық деңгейін көрсеткенін және 1000-нан астам миссияны сәтті орындағанын мәлімдеді.

Үндістанның Әуе күштері

2009 жылдың маусым айында Үндістанның Әуе күштері (IAF) бірнеше көлік ұшақтарын алмастыру үшін өте ауыр жүк көтеруге арналған көлік ұшағының талабына сәйкес C-17 ұшағын таңдады. Сатуға Конгресс 2010 жылдың маусым айында келісім берді. 2010 жылдың 23 маусымында IAF, C-17 ұшағын сынау үшін АҚШ-тың C-17 ұшағын Gaggal әуежайына сәтті қондырды. 2011 жылдың ақпан айында IAF және Boeing 10 C-17 ұшағын сатып алу туралы келісімге келді, сондай-ақ тағы алты ұшаққа опция қарастырылды; 4,1 миллиард АҚШ долларына бағаланған тапсырысты Үндістанның Қауіпсіздік жөніндегі кабинеті 2011 жылдың 6 маусымында мақұлдады. Жеткізілімдер 2013 жылдың маусым айында басталды және 2014 жылға дейін жалғасу жоспарланған. 2012 жылы IAF 2017–2022 жылдарға арналған бес жылдық жоспарында тағы алты C-17 ұшағын сатып алу жоспарларын бекітті. Бұл ұшақтар стратегиялық әуе көлігін қамтамасыз етеді, арнайы күштерді орналастыруға және Солтүстік Үндістандағы Гималай тауларындағы 13000 фут (3962 м) биіктіктегі әуе базаларынан Оңтүстік Үндістандағы Үнді мұхитындағы базаларға дейін әртүрлі жағдайларда жұмыс істеуге мүмкіндік береді. C-17 ұшақтары Hindon әуе күштері базасында орналасқан және No. 81 эскадрильясы IAF Skylords басқарады. Бірінші C-17 ұшағы 2013 жылдың қаңтарында сынақтар мен оқу үшін жеткізілді; ол 2013 жылдың 11 маусымында ресми түрде қабылданды. Екінші C-17 ұшағы 2013 жылдың 23 шілдесінде жеткізіліп, дереу пайдалануға берілді. IAF Әуе штабының бастығы Норман А.К. Браун ұшақты Боингтің Лонг-Бич зауытында қабылдап алғанда, оны «IAF-тың жаңғырту науқанының маңызды бөлігі» деп атады. 2013 жылдың 2 қыркүйегінде Skylords эскадрильясы үш C-17 ұшағымен IAF қызметіне ресми түрде кірді. Skylords эскадрильясы Үндістанның Лех және Тхоизе қалаларындағы биік таулы базаларға үнемі рейстер жасап тұрады. IAF алғаш рет C-17 ұшағын 2013 жылдың 1 шілдесінде Андаман аралдарындағы Порт-Блэрге жаяу әскер батальонының жабдықтарын тасымалдау үшін пайдаланды. 2013 жылдың тамызында Тәжікстанға, ал кейін Руандаға, Үндістанның бейбітшілікті сақтаушы күштеріне қолдау көрсету үшін ұшақтар жіберілді. Бір C-17 ұшағы Phailin дауілі кезінде көмек көліктерін жеткізу үшін пайдаланылды. 2014 жылдың шілдесінде алтыншы ұшақ жеткізілді. 2017 жылдың маусым айында АҚШ Мемлекеттік департаменті 366 миллион долларлық АҚШ-тың шетелдік әскери сату арқылы Үндістанға бір C-17 ұшағын сатуға келісім берді. Бұл ұшақ – соңғы шығарылған C-17 болды, ол IAF флотын 11 C-17 ұшағына дейін жеткізді. 2023 жылдың 7 ақпанында IAF C-17 ұшағы Түркия мен Сириядағы жер сілкінісінен зардап шеккендерге гуманитарлық көмек пакеттерін жеткізді, 2021 жылы Талибан Ауғанстанды басып алғаннан кейін Пәкістанның әуе кеңістігін айналып өтті. IAF C-17 ұшағы 2023 жылдың желтоқсанында сомалиялық қарақшылар ұрлаған Мальта туын көтерген бұрынғы MV Ruen жүк кемесін құтқару операциясында 8 MARCOS командалық жасағымен бірге екі резеңкеленген шапқыншылық кемесін дәл түсірді. Миссия 2024 жылдың 16 наурызында 10 сағаттық сапармен Үндістан жағалауынан 2600 шақырым қашықтықта орындалды. Кеме пираттық әрекеттерге база ретінде пайдаланылып келген. Үндістанның P8I Neptune теңіз патрульдік ұшағы, SeaGuardian дрондары, INS Kolkata эсминец және INS Subhadra патрульдік кемесі сияқты теңіз күштерімен бірлескен операцияда IAF C-17 ұшағы теңіз күштерінің MARCOS командаларын тасымалдады, олар ұрланған кемеге шабуыл жасап, 17 теңізшіні құтқарып, 35 қарақшыны қолға түсірді.

Қатар

Boeing 2009 жылдың 11 тамызында Катардың алғашқы C-17 ұшағын, ал 2009 жылдың 10 қыркүйегінде екіншісін Катар Әмірлігі Әуе күштеріне тапсырды. Катар үшінші C-17 ұшағын 2012 жылы, ал төртінші C-17 ұшағын 2012 жылдың 10 желтоқсанында алды. 2013 жылдың маусым айында The New York Times газеті Катардың C-17 ұшақтарын Түркия арқылы Ливиядан Сирия оппозициясына қару-жарақ жеткізу үшін пайдаланғаны туралы хабарлады. 2015 жылдың 15 маусымында Париж әуешолуында Катар қалған бес "ақ құйрықты" C-17 ұшағынан тағы төрт C-17 ұшағын тапсырыс беруге келісіп, Катардың C-17 ұшақ паркін екі есеге арттыратыны жарияланды. Бір Катар C-17 ұшағы мемлекеттік Qatar Airways компаниясына тиесілі азаматтық белгілерді таңбалайды, бірақ ұшақ Катар Әмірлігі Әуе күштеріне тиесілі және олар басқарады. Бұл кейбір әуежайлар әскери белгілері бар ұшақтарға жабық болғандықтан жасалған.

Біріккен Араб Әмірліктері

2009 жылдың ақпан айында Біріккен Араб Әмірліктерінің Әуе күштері төрт C-17 ұшағын сатып алуға келісім жасады. 2010 жылдың қаңтар айында алты C-17 ұшағына арналған келісімшартқа қол қойылды. 2011 жылдың мамырында бірінші C-17 жеткізілді, ал соңғысы 2012 жылдың маусым айында қабыл алынды.

Кувейт

Кувейт 2010 жылдың қыркүйегінде және 2013 жылдың сәуірінде АҚШ-тың Сыртқы әскери сату (FMS) бағдарламасы арқылы бір C-17 ұшағын, содан кейін тағы екіншісін сатып алуға өтініш білдірді. Ел екі C-17 ұшағына тапсырыс берді; алғашқысы 2014 жылдың 13 ақпанында жеткізілді.

Ұсынылған операторлар

2015 жылы Жаңа Зеландияның қорғаныс министрі Джерри Браунли Жаңа Зеландия Корольдік әуе күштері үшін шамамен 600 миллион долларлық екі C-17 ұшағын ауыр жүк тасымалы үшін сатып алуды қарастырды. Бірақ, Жаңа Зеландия үкіметі соңында C-17 ұшағын сатып алудан бас тартты.

Нұсқалар

C 17A: Әскери жүк тасымалдағыштың бастапқы нұсқасы. C 17A "ER": Орталық қанатты танк қосылғандықтан, ұшу қашықтығы арттырылған C 17A-ның ресми емес атауы. 16-блок: Бұл бағдарламалық және аппараттық жаңарту, жақсартылған борттық инерттік газды өндіру жүйесіне (OBIGGS II), жаңа ауа райы радарына, жақсартылған тұрақтандыру тіреу жүйесіне және басқа да авиациялық құралдарға маңызды жақсартулар әкелді. 21-блок: ADS-B мүмкіндігін, IFF модификациясын, байланыс және навигациялық жаңартуларды, сондай-ақ ұшуды басқару жүйесін жақсартуды қамтиды. C 17B: Қос саңылаулы жапсырмалары, орталық фюзеляжда қосымша негізгі қону шассисі, қуаттырақ қозғалтқыштар және қысқа қону және ұшып көтерілу қашықтығы үшін басқа да жүйелермен жабдықталған тактикалық жүк тасымалдағыштың жобаланған нұсқасы. Boeing компаниясы 2007 жылы АҚШ әскеріне C 17B ұшағын Армияның болашақ күрес жүйелерінің (FCS) көліктері мен басқа да жабдықтарын тасымалдау үшін ұсынды. KC 17: C 17 негізіндегі ұсынылып отырған жанармай құюшы ұшақ нұсқасы. MD 17: Азаматтық резервтік әуе флотына қатысатын АҚШ авиакомпаниялары үшін ұсынылған нұсқа, кейін 1997 жылғы бірігуден кейін BC 17X деп қайта аталды.

Авариялар мен елеулі оқиғалар

1998 жылдың 10 қыркүйегінде АҚШ Әуе күштерінің C-17 ұшағы (AF Serial No.96 0006) Кит Кейконы Исландияның Вестманнайяр қаласына, 3800 фут (1158 м) ұзындығындағы ұшу-қону жолағына жеткізді, бірақ қону кезінде қондырғы істен шықты. Ешкім зардап шекпеді, бірақ қондырғы қатты зақымдалды. 2003 жылдың 10 желтоқсанында АҚШ Әуе күштерінің C-17 ұшағы (AF Serial No. 98 0057) Ирактың Бағдат қаласынан ұшып шыққаннан кейін жер-әуе зымыранына түсті. Бір қозғалтқыш істен шығып, ұшақ қауіпсіз қону жасады. Ол жөнделіп, қызметке қайта оралды. 2005 жылдың 6 тамызында АҚШ Әуе күштерінің C-17 ұшағы (AF Serial No. 01 0196) Ауғанстандағы Баграм әуе базасында қонуға тырысқанда ұшу-қону жолағынан шығып, алдыңғы және негізгі қондырғысын жойды. Екі айдан кейін ұшуға жарамды болғаннан соң, сынақ ұшқышы ұшақты Боингтің Лонг-Бич зауытына жеткізді, себебі уақытша жөндеулер өнімділікті шектеді. 2006 жылдың қазан айында жөндеуден кейін қайтадан пайдалануға берілді. 2009 жылдың 30 қаңтарында АҚШ Әуе күштерінің C-17 ұшағы (AF Serial No. 96 0002 – "Әуе күштерінің рухы") Баграм әуе базасында қонуға дайындалып жатқанда қондырғысын түсірмей қону жасады. Ұшақ Баграм әуе базасынан бірнеше тоқталымдармен Боингтің Лонг-Бич зауытына күрделі жөндеуге жіберілді. АҚШ Әуе күштерінің Апаттық тергеу комиссиясы экипажтың қону алдындағы тексеру тізімін орындамағаны және қондырғыны түсірмегеніне байланысты апаттың себебін анықтады. 2010 жылдың 28 шілдесінде АҚШ Әуе күштерінің C-17 ұшағы (AF Serial No. 00 0173 – "Алеуталардың рухы") Аляскадағы Эльмендорф әуе базасында 2010 жылғы Арктикалық Күннің күркіреуі әуе шоуына дайындалып жатқанда құлады, нәтижесінде борттағы төрт адам қаза тапты. Ұшақ теміржолдың жанына құлап, теміржол қозғалысын тоқтатты. Әскери тергеу ұшқыштың қателігі салдарынан ұшақ ауадан құлағанын көрсетті. Бұл C-17 ұшағының жалғыз өлімге әкелген апаты және ұшақтың толық жойылған жағдайы. 2012 жылдың 20 шілдесінде АҚШ-тың 305-ші әуе тасымалдау қанатының C-17 ұшағы Нью-Джерсидегі Макгуайр әуе базасынан Флорида штатының Тампа қаласындағы Макдилл әуе базасына ұшып бара жатып, қасында басқару мұнарасы жоқ шағын муниципалды Питер О. Найт әуежайына қателесіп қонды. Бортында сол кезде CENTCOM қолбасшысы болған генерал Джим Мэттис болды. Бірнеше сағаттан кейін Globemaster әуежайдың 3580 фут (1091 м) ұзындығындағы ұшу-қону жолағынан оқиғасыз ұшып, Макдилл әуе базасына қысқа сапар жасады. Қателік Еуропадан Оңтүстік-Батыс Азияға әскери жолаушыларды алғаннан кейін АҚШ-қа қайтып келу кезінде болды. АҚШ Әуе күштерінің жүргізген тергеуі оқиғаның себебін ұшқыштардың шаршауынан туған қателікке байланысты деп тапты, себебі екі әуежайдың да негізгі ұшу-қону жолақтары бірдей магниттік бағытқа ие және Тампа шығанағының жағалауында тек төрт миль қашықтықта орналасқан. 2021 жылдың 9 сәуірінде АҚШ Әуе күштерінің C-17 ұшағы (10 0223) Ұлыбританияның Милденхолл әуежайынан ұшып келгеннен кейін Чарльстон әуе базасына қонғаннан кейін шассиде өрт шықты. Өрт фюзеляжға тарады, бірақ сөндірілді.