Кіріспе

Академиялық еместер жүргізетін тарихи іс-әрекет Қоғамдық тарих - бұл әдетте арнайы академиялық ортадан тыс жұмыс істейтін, тарих пәнінде біраз білімі бар адамдар жүргізетін іс-әрекеттердің кең ауқымы. Тарихты зерттеудің негізгі бағыттары - тарихи мұраларды сақтау, мұрағат ғылыми зерттеулері, ауызша тарих, мұражайлар мен басқа да салалар. Бұл сала 1970-ші жылдардың соңынан бастап АҚШ пен Канадада өсіп келе жатқан кәсіпқойлыққа айналды. Қоғамдық тарихты үйренудің ең көп таралған орындары мұражайлар, тарихи үйлер мен тарихи орындар, саябақтар, майдандар, мұрағаттар, кино және телекомпаниялар, жаңа медиа және барлық деңгейдегі үкіметтер.

Анықтама

Ол көптеген тәжірибелерді қамтиды және әртүрлі жағдайларда орын алады, сондықтан қоғамдық тарих дәл анықтауға төзімді болып табылады. Өздерін халық тарихшылары деп атағандардың сөзінен бірнеше негізгі элементтер жиі көрінеді: Академиктер мен мамандар емес, жалпы жұртшылық үшін тарихқа назар аудару. Тарихи әдістерді қолдану. Кәсіби стандарттарға, оқыту мен тәжірибеге баса назар аудару. Тарихи білімнің пайдалылығына ерекше көңіл бөлу, ол тек академиялық немесе антиквариаттық мақсаттардан асып түседі. Бұл мақсат - халықтың өткенмен байланысын тереңдету және оны жақсырақ білуге мүмкіндік беру. Бұл элементтер 1989 жылы АҚШ-та орналасқан Ұлттық тарих жөніндегі кеңестің миссиясында айтылған: "Кәсіби тәжірибе арқылы қоғамдағы тарихтың пайдалылығын насихаттау". Олар 2007 жылы NCPH кеңесінің жасаған анықтамасында да бар, онда былай делінген: "Халық тарихы - бұл тарихты бірлесіп зерттеу мен тәжірибеге ұмтылатын қозғалыс, әдістеме және тәсіл; оның практиктері өздерінің ерекше түсініктерін жұртшылыққа қолжетімді және пайдалы етуді міндет етеді". Алайда, бұл анықтама жобасы H Public listserv-де осы саладағы адамдар тарапынан кейбір сын-тегеуріндерге ұшырады, олар қоғамдық тарих тек кәсіби немесе оқытылған тарихшылардың ғана әрекеті ме, әлде ортақ тарихи билік осы саланың негізгі элементі болуы керек пе деген сұрақтар қойды. Басқалар қоғамдық тарих үшін көптеген "халықтардың" болуы анықтама беру міндетін қиындатады деп атап өтті. Мысалы, тарихшы Питер Новик көпшілік тарихы деп аталатын нәрселердің көбісі жеке тарих (мысалы, корпоративтік тарихтар немесе мұрағаттар жасау) немесе танымал тарих (мысалы, тарихи пәннің нормаларынан тыс жүргізілген зерттеулер немесе көрмелер) деп аталуы керек пе деген сұрақ қойды. Кэти Стэнтон Солтүстік Американың қоғамдық тарихында радикалды элементті анықтады, бірақ "Халық тарихы қозғалысында прогрессивті компонентке қанша орын бар?" деп сұрады. Хильда Кин мен Пол Эштон Ұлыбритания, Австралия, Жаңа Зеландия және АҚШ-тағы қоғамдық тарихтың айырмашылығы туралы да талқылады, "тарихшылар мен олардың "халықтары" арасындағы қатаң шекараға" қарсы болды. 2008 жылы 4 мыңға жуық дәрігерлер арасында жүргізілген сауалнама көрсеткендей, олардың көпшілігі (сурамжыланғандардың төрттен бірі) бұл терминге қатысты және оның өз жұмыстарына қатысты екендігіне күмән білдірді. Жалпы, "халық тарихшысы" деген терминді қолдағандар бұл саланың шекарасы икемді екенін мойындайды. Қоғамдық және академиялық тарих арасындағы тұтастықтарды елемеуге болмайды, бұл жалпы қабылданған тарих деп анықтаған нәрсені кім өзгерте алатынын анықтауда күрделіліктерді тудырады. Қоғамдық тарихын зерттеген тарихшы Джон Тош, ең нәтижелі пікірталастардың қалай ауызша тарихта пайда болғанын талқылайды, ол адамдардың естелігі туралы сұхбат алудан тұрады. Оның анықтамасы әлі күнге дейін жұмыс істеп жатыр, әртүрлі аудиториямен, мақсаттармен және саяси, экономикалық немесе мәдени ортамен тәжірибелілердің қарым-қатынастарын үнемі қайта бағалауға жатады. Мысалы, тарихшы Гай Бейнер қоғамдық тарихтың кең тараған тұжырымдамасын "тарихты жасырын түрде қайталайтын сансыз жақын сфераларды" жеткілікті түрде ескермегені үшін сынға алды және "тарихтың жеке және қоғамдық формалары арасындағы күрделі қатынастар ашуды күтеді" деген қорытындыға келді.

Тарих

Қоғамдық тарихтың көптеген алдын ала оқиғалары бар. Бұларға тарих мұражайлары, тарихи қоғамдар, мемлекеттік және жеке мұрағаттар мен жинақтар, мұрагерлік және мемориалдық бірлестіктер, сақтау ұйымдары, мемлекеттік мекемелердегі тарихи және мұражай жобалары мен кеңселері, сондай-ақ барлық түрдегі танымал мәдениеттегі тарихтың бейнелері (мысалы, тарихи көркем әдебиет). Людмила Джорданова "мемлекет қоғамдық тарихтың жүрегінде жатыр" деп атап өтті, ол қоғамдық тарихын ұлттық мемлекеттің пайда болуымен байланыстырады. (Ағылшын теологы Уильям Пейли 1794 жылы "халық тарихы" деген сөзді "күш үшін күрескендердің табыстары мен өкініштері, дау-дамайлары туралы жазба" деп атады.) XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басында Батыс университеттерінде ерекше тарихи пән қалыптасты, бұл біртіндеп тарихта кәсіби мамандықпен айналысатын ғалымдарды әуесқой немесе қоғамдық тәжірибеден ажырата бастады. Халық алдында жұмыс істейтін тарихшылар әлі де болса, бірақ ХХ ғасырдың ортасында тарихшылар арасында қоғамдық қатынастардан бас тарту кеңінен таралды. 1970 жылдары бірқатар саяси, экономикалық, әлеуметтік және тарихнамалық өзгерістер осы үрдісті теріске шығару үшін жұмыс істеді, бұл өзін "жария тарих" деп анық танытқан жаңа саланы құруға әкелді. 1960-1970 жылдардағы әлеуметтік әділдік қозғалыстары көптеген тарихи оқиғалардың басты назарында болған "үлкен ерлер" емес, басымдықты емес адамдар мен топтардың тарихына қызығушылық тудырды. Ұлыбританияда бұл тарих шеберханасы қозғалысы арқылы пайда болды. Көптеген тарихшылар әлеуметтік тарихты пән ретінде қабылдады, ал кейбіреулері өздерінің стипендиясын белсенді немесе қоғамдық бағытта пайдаланудың жолы ретінде қоғамдық жобаларға қатысуға құштар болды. АҚШ-та тарихшылар үшін академиялық жұмыс орындарының өте аз болуы көптеген адамдарды академиядан тыс мансап құруға итермеледі. Сонымен қатар, көптеген батыс елдерде АҚШ-тың екі жүз жылдық мерейтойы сияқты ұлттық мерекелерден бастап Австралия мен Канададағы көпмәдениеттік жобаларға дейін, сонымен қатар, санжыраға, халықтық және отбасылық "тамырларға" және басқа да тарихқа қатысты іс-шараларға деген қызығушылықтың кең таралуымен қатар, көпшілік тарапынан қаржыландырылатын шаралар жүргізілді. Көптеген өнеркәсіп орындарында индустрияландырудан кейін үкіметтер қайта жаңғырту немесе қайта жандандыру жобаларын қолдады, олар жергілікті тарих пен мәдениетті тарту немесе "тауарды қайта құру" үшін негіз ретінде қолдады. Қажеттіліктен, бейімділіктен немесе екеуінен де, тарих мамандығы бойынша бітірген адамдардың саны осы академиялық емес мекемелерде жұмыс тапты. 1966 жылғы АҚШ-тың Ұлттық тарихи сақтау туралы заңын қабылдау және Канада үкіметі 1970 жылдары "тарихи зерттеуші" категориясын мемлекеттік қызмет санаты ретінде енгізу сияқты қоғамдық саясат шешімдері, мәдени туризмнің өсуі және көптеген мұражайлар мен тарихи қоғамдардың кәсібиленуі осы саланың өсуіне ықпал етті. АҚШ-та тарих саласының пайда болуына Санта-Барбарадағы Калифорния университетінің тарихы факультетінің мүшесі Роберт Келли 1976 жылы Рокфеллер қорынан грант алып, жас тарихшыларды мемлекеттік және жеке сектордағы мансапқа даярлау үшін аспирантура бағдарламасын құрды. Келли "жария тарих" идеясын өз алдына бір сала ретінде ойластыруда су туралы даулар бойынша кеңесші және заңгер куәгер ретінде өзінің мол тәжірибесіне сүйенді. 1978 жылы Скоттсдейлде (Аризона штаты) және 1979 жылы Монтеситода (Калифорния штаты) өткен конференциялар жаңа саланы ынталандыруға көмектесті. 1978 жылы "The Public Historian" атты кәсіби журналдың жарыққа шығуы және 1979 жылы "Халық тарихы жөніндегі ұлттық кеңес" құрылуы академиядағы қоғамға бейім тарихшыларға және одан тыс оқшауланған тәжірибелілерге миссиялар, тәжірибелер мен әдістердің жиынтығын бөліскенін сезінуге көмектесті. Канаданың қоғамдық тарихы көптеген жағынан ұқсас бағытқа ұмтылды, соның ішінде 1970 жылдары академиялық "жұмыс дағдарысы" мен мемлекеттік тарихшылар үшін жұмыспен қамту көзі ретінде үкіметтің маңызы. 1983 жылы Ватерлоо университеті қоғамдық тарих бойынша магистрлік бағдарлама құрды (қазір ол жоқ), содан кейін 1986 жылы Батыс Онтарио университеті және 2002 жылы Карлтон университеті. АҚШ-тағы сияқты, Канаданың тарих және мұра жобаларына мемлекеттік қаржыландыру соңғы жиырма жылда қысқарды, қоғамдық тарихшылар қаржы берушілерге өз жұмыстарының тиімділігі үшін есеп беруде. Қоғамдық тарих Австралияда және аздап Еу�...

Интернет

Тарих саласында біраз білімі бар адамдар соңғы жылдары арнайы академиялық мекемелерден тыс жерде, Интернет арқылы тарих мәселесімен айналысуда. Блогтар, подкасттар, влогтар, қатысу энциклопедиялары және әлеуметтік медиа әдетте кітаптар мен бюллетеньдер сияқты дәстүрлі баспа құралдарында жарияланбастан бұрын көпшілікке жету және оларды жақсы тарту үшін пайдаланылады. Өз отбасы тарихы (немесе шежіресі) туралы қоғамдық қызығушылық жергілікті, өңірлік және кеңінен континенттік тарихқа қызығушылықты қайта жандандыруға көп септігін тигізді. Әлеуметтік желілерде ата-бабалары туралы бөлісу ерекше назарға алынды. 2021 жылы жүргізілген тарихқа қатысты твиттердің кең ауқымды зерттеуі онлайн режимінде таратылатын тарихқа қатысты хабарламалардың әртүрлі сипаттамаларын, атап өткен тұлғаларды, уақыт аясын, ретвиттерді қайта жіберуді немесе бұқаралық ақпарат құралдарының түрлерін талдайды.