Кіріспе
Лидия Сталь (1885 ?) – Кеңес Одағы үшін жұмыс істеген американдық құпия агент. 1920-1930 жылдары Нью-Йорк және Парижде Кеңес Одағының әскери барлау қызметінде қызмет еткен.
Lydia Stahl (1885 ?) was a Russian born secret agent who worked for Soviet Military Intelligence in New York and Paris in the 1920s and 1930s.
Ерте өмір
Лидия Шталь 1885 жылы Ресей империясының Дондағы Ростов қаласында Лидия Чкалова ретінде дүниеге келді.
Жеке өмір
Лидия Сталь әйеліне тұрмысқа шыққанда Борис Сталь деген орыс дворянының (барон) тегін алды. Кейіннен ол одан ажырасып, жаңа әйелімен АҚШ-қа эмиграциялады.
Мансап
1921 жылы Финляндияда босқын күйінде жүргенде, ол Кеңес құпия қызметіне қосылды. Лидия Сталь фин жазушысы Хела Вуолийокимен дос болып, Финляндияның Иитти қаласындағы Марлебекк сарайына жиі баратын. Бұл сарай солтүстік фин интеллигенциясы мен саясаткерлерінің бас қосып әңгімелесетін орын еді. Фин коммунистік саясаткері Отто Куусиненмен араласу арқылы ол американдық радикал, журналист Джон Ридпен танысып, Рид 1920 жылы қайтыс болғанға дейін онымен хат алмасып тұрды. 1920 жылдары Лидия Парижде фотостудия ашып, Кеңес әскери барлау қызметі үшін құпия құжаттарды көшіріп дайындады. 1928 жылдың маусым айында ол Совет Одағының Бас барлау басқармасының (ГРУ) Нью-Йорк қаласындағы резиденты Альфред Тилтонға көмектесу үшін жіберілді. 1931 жылдың желтоқсан айында ол Нью-Йоркке екінші рет сапар жасады. Содан кейін ол Парижге оралып, Роберт Гордон Свиц басқаратын топқа кіретін желіде жұмыс істеді. Лидияның досы – француз профессоры Луи Пьер Мартин, ол кодтарды жарып, Әскери-теңіз министрлігі үшін аударма жасаған және Ардагерлер легионының мүшесі болды.
Тұтқындау
1933 жылы қарсы барлау органдары Финляндияда шпиондық желіні ашты, оған Тилтонның әйелі Мария, Лидияның досы Ингрид Бострем және фин-американдық Арвид Якобсон кірді. Бострем Лидияға француз қарсы барлау қызметіне жеткізген ақпарат берді. Ол 1933 жылдың желтоқсан айында Парижде тұтқындалды; желідегі басқа мүшелер, Свиц және оның әйелі де, көп ұзамай тұтқындалды. Лидия Сталь 1935 жылдың сәуір айында тыңшылық қылғандығы үшін сотталып, төрт жылға бас бостандығынан айырылды. Ол француз түрмесінен босатылғаннан кейін із-түзсіз жоғалып кетті. Расталмаған мәліметтерге сәйкес, ол Кеңес барлау қызметінде жұмысын жалғастырып, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Аргентинада тұрды.