Кеңес Одағы үшін американ тыңшылары: Розенбергтер ісі

Кіріспе

Америка үшін Кеңес Одағына тыңшылық жасағандар

Джулиус Розенберг (12 мамыр 1918 – 19 маусым 1953) және Этель Розенберг (туған күні Грингласс; 28 қыркүйек 1915 – 19 маусым 1953) – американдық әйел-еркек, олар американдық радар, сонар, реактивті двигательдер және ядролық қару жобалары туралы құпия ақпаратты ұсынғандығы үшін Кеңес Одағына тыңшылық жасады деп айыпталды. 1951 жылы тыңшылық жасағаны үшін сотталған олар 1953 жылы АҚШ федералдық үкіметімен Нью-Йорк штатының Оссининг қаласындағы Синг-Синг түрмесінде өлім жазасына кесілді. Олар мұндай айыптаулар бойынша өлім жазасына кесілген алғашқы американдық азаматтар және бейбіт уақытта өлім жазасына кесілген алғашқылар болды. Этельдің інісі Дэвид Грингласс (сотпен келісім жасаған), Гарри Голд және Мортон Собелл сияқты басқа да кінәлі серіктестер түрмеге кесілді. Лос-Аламоста жұмыс істеген неміс ғалымы Клаус Фукс Ұлыбританияда сотталды. Он жылдар бойы Розенбергтердің ұлдары (Майкл және Роберт Мирополь) сияқты көптеген адамдар Джулиус пен Этель өз еліне қарсы тыңшылық жасағандығы үшін кінәсіз екенін және "суық соғыс" паранойясының құрбаны болғанын мәлімдеді. Кеңес Одағы құлағаннан кейін АҚШ үкіметі олар туралы ақпаратты жариялағанда, құпия ақпаратқа Джулиустың кеңестік курьер және жұмысқа алушы ретіндегі рөлін егжей-тегжейлі баяндайтын (Venona кодолық атымен белгілі) кеңестік шифрланған хабарлардың көптеген жиынтығы кірген сияқты. Сондай-ақ Этельдің ағасы Дэвидті тыңшылар тобына тартуға көмектескені және Джулиус содан кейін кеңесшілерге берген құжаттарды машинаға түсіру сияқты кеңселік жұмыстарды атқарған көмекші ретіндегі рөлі туралы ақпарат болды. 2008 жылы АҚШ Ұлттық мұрағаты Розенбергтерді соттауға қатысты үлкен жюридің куәліктерінің көп бөлігін жариялады.

Балалық шағы мен білімі

Джулиус Розенберг 1918 жылы 12 мамырда Нью-Йорк қаласында Ресей империясынан келген еврей иммигранттарының отбасында дүниеге келді. Джулиус 11 жасқа толғанда отбасы Төменгі Шығыс жағына көшіп келді. Оның ата-анасы Төменгі Шығыс жағындағы дүкендерде жұмыс істеді, ал Джулиус Севард Парк орта мектебінде оқыды. Ұлы депрессия кезінде Нью-Йорк қалалық колледжінде оқып жүргенде Джулиус АҚШ Жас коммунистік лигасының жетекшісі болды. 1939 жылы ол электр инженері мамандығы бойынша бітірді. Этель Грингласс 1915 жылы 28 қыркүйекте Манхэттенде еврей отбасында дүниеге келді. Оның інісі Дэвид Грингласс болды. Ол бастапқыда актриса және әнші болуға ниеттенген, бірақ кейін теңіз компаниясында хатшы болып жұмыс істеді. Ол еңбек дауларына қатысып, Жас коммунистер лигасына қосылды, онда ол 1936 жылы Джулиуспен танысты. Олар 1939 жылы үйленді.

Шымкенттік шұғыл

Джулиус Розенберг 1940 жылы Нью-Джерси штатының Монмут фортындағы Армияның Сигнал корпусының инженерлік зертханаларына қосылды, онда 1945 жылға дейін инженер-инспектор болып жұмыс істеді. АҚШ армиясы оның бұрынғы АҚШ Коммунистік партиясының мүшесі екенін анықтағаннан кейін ол қызметтен босатылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Монмут фортында электроника, байланыс, радар және басқарылатын зымырандарды бақылау саласында маңызды зерттеулер жүргізілді. 2001 жылы жарық көрген оның бұрынғы басшысы Александр Феклисовтың кітабында айтылғандай, Розенберг 1942 жылғы Еңбек күнінде бұрынғы тыңшы Семён Семёновпен Кеңес Одағының Ішкі істер министрлігі үшін тыңшылық ету үшін алғаш рет тартылды. 1941 жылғы маусымда нацистік Германияның шабуылынан кейін Кеңес Одағы Батыс державаларымен, соның ішінде Перл-Харбордан кейін АҚШ-пен одақтас болды. Розенбергті Семёновқа АҚШ Коммунистік партиясының жоғары лауазымды өкілі және Эрл Браудер үшін КСРО байланыс адамы болған Бернард Шустер таныстырды. 1944 жылы Семёнов Мәскеуге қайтарылғаннан кейін оның міндеттерін Феклисов өз мойнына алды. Перл Розенбергтің басшылығымен Феклисовке Ұлттық аэронавтикалық кеңес комитетінің мыңдаған құжаттарын, соның ішінде Lockheed P-80 Shooting Star ұшағының толық жобалық және өндірістік сызбаларын тапсырды – бұл АҚШ-тың алғашқы операциялық реактивтік истребителі болды. Феклисов Розенберг арқылы Этельдің інісі Дэвид Грингласс Лос-Аламос Ұлттық зертханасындағы құпия «Манхэттен» жобасында жұмыс істейтінін білді және Юлиусқа Грингласты тартуға нұсқау берді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде КСРО мен АҚШ одақтас болғанмен, американдықтар «Манхэттен» жобасы туралы ақпаратты кеңестік тараппен бөліспеді және олардан көмек сұрамады. Батыс 1949 жылғы 29 тамызда кеңестік тараптың алғашқы ядролық сынағын – «Джо-1» атты сынақтың сәтті өткеніне таң қалды. Алайда, советтік ядролық жобасының басшысы Лаврентий Берия шетелдік барлауды, оған әдетте сенбегенін, жобалық топтарға тікелей бермей, олардың тыңшылық әрекеттері туралы білуіне рұқсат бермей, үшінші тараптан тексеру ретінде ғана пайдаланды. Даму отандық күштердің есебінен жүзеге асты. Советтік бағдарламаның қарқыны, ең алдымен, олардың сатып ала алатын уран мөлшерімен анықталғанын ескерсек, ғалымдар үшін қанша уақыт үнемделгенін, егер үнемделген болса, дәл бағалау қиын.

Julius Rosenberg joined the Army Signal Corps Engineering Laboratories at Fort Monmouth, New Jersey, in 1940, where he worked as an engineer inspector until 1945. He was discharged when the U. S. Army discovered his previous membership in the Communist Party USA. Important research on electronics, communications, radar and guided missile controls was undertaken at Fort Monmouth during World War II. According to a 2001 book by his former handler Alexander Feklisov, Rosenberg was originally recruited to spy for the interior ministry of the Soviet Union, NKVD, on Labor Day 1942 by a former spymaster Semyon Semyonov. By this time, following the invasion by Nazi Germany in June 1941, the Soviet Union had become an ally of the Western powers, which included the United States after Pearl Harbor. Rosenberg had been introduced to Semyonov by Bernard Schuster, a high ranking member of the Communist Party USA and NKVD liaison for Earl Browder. After Semyonov was recalled to Moscow in 1944 his duties were taken over by Feklisov. Perl supplied Feklisov, under Rosenberg's direction, with thousands of documents from the National Advisory Committee for Aeronautics, including a complete set of design and production drawings for Lockheed's P 80 Shooting Star, the first U. S. operational jet fighter. Feklisov learned through Rosenberg that Ethel's brother David Greenglass was working on the top secret Manhattan Project at the Los Alamos National Laboratory; he directed Julius to recruit Greenglass. The USSR and the U. S. were allies during World War II, but the Americans did not share information with, or seek assistance from, the Soviet Union regarding the Manhattan Project. The West was shocked by the speed with which the Soviets were able to stage "Joe 1", its first nuclear test, on August 29, 1949. However, Lavrentiy Beria, the head official of the Soviet nuclear project, used foreign intelligence, which he did not trust by default, only as a third party check, rather than giving it directly to the design teams, who he did not clear to know about the espionage efforts, and the development was indigenous; considering that the pace of the Soviet program was set primarily by the amount of uranium that it could procure, it is difficult for scholars to judge accurately how much time was saved, if any.

Тұтқындау

1950 жылдың қаңтар айында АҚШ Манхэттен жобасындағы британдық миссияда жұмыс істеген неміс босқыны және теориялық физик Клаус Фукстің соғыс кезінде кеңестік одаққа маңызды құжаттарды бергенін анықтады. Фукс өзінің курьері ретінде 1950 жылдың 23 мамырында тұтқындалған америкалық Гарри Голдты көрсетті. 1950 жылдың 15 маусымында Дэвид Грингласс ФБР агенттерімен тыңшылық қызметі үшін тұтқындалды және көп ұзамай Голд арқылы КСРО-ға құпия ақпаратты өткізгенін мойындады. Ол сондай-ақ, әпкесі Этельдің күйеуі Джулиус Розенберг 1944 жылы Нью-Мексико штатының Альбукерки қаласында болған кезде Дэвидтің әйелі Рутты оған жауынгерлік қызметке тартуға көндіргенін айтты. Ол Джулиус құпия ақпаратты бергенін және оны кеңестік байланыс агенті Анатолий Яковлевпен байланыстырғанын мәлімдеді. Розенбергтерді тыңшылық үшін айыптау үшін бұл байланыс дәлел ретінде қажет болды. 1950 жылдың 17 шілдесінде Джулиус Розенберг Дэвид Грингластың көрсетуіне сүйене отырып, тыңшылық күдігімен тұтқындалды. 1950 жылдың 11 тамызында Этель Розенберг үлкен қазылар алдында куәлік бергеннен кейін тұтқындалды (төмендегі бөлімді қараңыз). АҚШ үкіметі Собеллдың 1950 жылдың 16 тамызында Мексика полициясымен банк тонау қылмысы үшін тұтқындалғанын және келесі күні Техас штатының Ларедо қаласында АҚШ-қа экстрадицияланғанын мәлімдеді. ФБР директоры Дж. Эдгар Гувер «Жұбайға қарсы іс жүргізу Юлиусты сөйлетуге мүмкіндік береді» деп жазды. Этель Розенбергке қатысты іс сот басталғанға дейін 10 күн бұрын шешілді, осы кезде Дэвид пен Рут Грингласс екінші рет тексерілді. Олар бастапқы айғақтарын өзгертуге көндірілді. Дэвид бастапқыда Нью-Йорк көшесінде жинаған атомдық деректерін Джулиусқа бергенін айтқан. Екінші тексеруден кейін ол бұл ақпаратты Розенбергтердің Нью-Йорктегі пәтерінің қонақ бөлмесінде Джулиусқа бергенін мәлімдеді. Этельдің өтініші бойынша, ол Джулиусқа жазылған жазбаларын алып, «текске түсірді». Рут Грингласс екінші тексеруде күйеуінің айғақтарын кеңейтті: Джулиус ақпаратты ваннаға алып барып оқыды, содан кейін ол шығып Этельге қоңырау шалып, дереу текске түсіру керектігін айтты. Этель содан кейін қонақ бөлмесіндегі үстелге қойылған текске түсіру машинасына отырып, Дэвидтен Джулиусқа берген ақпаратты текске түсіре бастады. Осы жаңа айғақтардың нәтижесінде Рут Гринглассқа қатысты барлық айыптар алынып тасталды. 11 тамызда Этель Розенберг үлкен қазылар алдында куәлік берді. Ол барлық сұрақтарға өзінің жауап беруден бас тарту құқығын пайдаланды, бұл құқық АҚШ Конституциясының бесінші түзетуімен қамтамасыз етілген, ол өзін-өзі айыптауға қарсы. ФБР агенттері сот үйінен шыққан кезде оны ұстады. Оның адвокаты АҚШ комиссарынан оны демалыс күндері өзінің қамқорлығына беруді сұрады, осылайша ол екі кішкентай баласы үшін жағдай жасауға үлгерер еді. Өтініш қабылданбады. Джулиус пен Этельге тыңшылық желісіне қатысқан басқаларды айыптау үшін қысым көрсетілді. Олар қосымша ақпарат ұсынған жоқ. 17 тамызда үлкен қазылар алды 11 қылмыстық әрекеттерді көрсеткен айыптама шығарды. Джулиус пен Этель Розенберг, сондай-ақ Дэвид Грингласс пен Анатолий Яковлев айыпталып отырды.

In January 1950, the U. S. discovered that Klaus Fuchs, a German refugee and theoretical physicist working for the British mission in the Manhattan Project, had given key documents to the Soviets throughout the war. Fuchs identified his courier as American Harry Gold, who was arrested on May 23, 1950. On June 15, 1950, David Greenglass was arrested by the FBI for espionage and soon confessed to having passed secret information on to the USSR through Gold. He also claimed that his sister Ethel's husband Julius Rosenberg had convinced David's wife Ruth to recruit him while visiting him in Albuquerque, New Mexico in 1944. He said Julius had passed secrets and thus linked him to the Soviet contact agent Anatoli Yakovlev. This connection would be necessary as evidence if there was to be a conviction for espionage of the Rosenbergs. On July 17, 1950, Julius Rosenberg was arrested on suspicion of espionage based on David Greenglass's confession. On August 11, 1950, Ethel Rosenberg was arrested after testifying before a grand jury (see section, below). The U. S. government claimed Sobell was arrested by the Mexican police for bank robbery on August 16, 1950, and extradited the next day to the United States in Laredo, Texas. FBI director J Edgar Hoover wrote that "proceeding against the wife will serve as a lever" to make Julius talk. Their case against Ethel Rosenberg was resolved 10 days before the start of the trial, when David and Ruth Greenglass were interviewed a second time. They were persuaded to change their original stories. David originally had said that he had passed the atomic data he had collected to Julius on a New York street corner. After being interviewed this second time, he said that he had given this information to Julius in the living room of the Rosenbergs' New York apartment. Ethel, at Julius's request, had taken his notes and "typed them up." In her re interview, Ruth Greenglass expanded on her husband's version:
Julius then took the info into the bathroom and read it and when he came out he called Ethel and told her she had to type this information immediately Ethel then sat down at the typewriter which she placed on a bridge table in the living room and proceeded to type the information that David had given to Julius. As a result of this new testimony, all charges against Ruth Greenglass were dropped. On August 11, Ethel Rosenberg testified before a grand jury. For all questions, she asserted her right to not answer as provided by the U. S. Constitution's Fifth Amendment against self incrimination. FBI agents took her into custody as she left the courthouse. Her attorney asked the U. S. commissioner to parole her in his custody over the weekend, so that she could make arrangements for her two young children. The request was denied. Julius and Ethel were put under pressure to incriminate others involved in the spy ring. Neither offered any further information. On August 17, the grand jury returned an indictment alleging 11 overt acts. Both Julius and Ethel Rosenberg were indicted, as were David Greenglass and Anatoli Yakovlev.

Атқару

Атқарылу жоспарланған 18 маусым күніне дейін кейінге шегерілді, себебі Жоғарғы Сот судьясы Уильям О. Дуглас күні бұрын атқарылуға мораторий жариялаған еді. Бұл мораторий Теннесси штатының адвокаты Файк Фармердің іске араласуы нәтижесінде болды, ал Розенбергтердің адвокаты Эммануэль Хирш Блох оның күш-жігерін келемеждеген болатын. Атқарылу 19 маусым күні кешкі сағат 11-ге белгіленген, күн батумен басталып, күн батқаннан кейін аяқталатын сенбі күніне сәйкес келді. Қорғау стратегиясы күтпеген нәтиже берді. Розенбергтерді сенбі күні атқарылуы мүмкін деген алаңдаушылығын білдірген Кауфман, атқарылуды кешкі сағат 8-ге – күн батудан бұрын және сенбі күнінен бұрын, Синг-Синг түрмесіндегі атқарылудың әдеттегі уақытына қайта жоспарлады. 1953 жылғы 19 маусымда Юлиус алғашқы электр тогынан көз жұмды. Этельдің өлімі оңай болмады. Оған үш рет электр тогы берілгеннен кейін, күзетшілер бауларды және басқа да құрал-жабдықтарды алып тастады, бірақ дәрігерлер Этельдің жүрегінің әлі де соғып тұрғанын анықтады. Тағы екі рет электр тогы берілді, ал соңында куәгерлер оның басынан түтін көтерілгенін хабарлады. Қоштасу рәсімі 21 маусымда Бруклинде өтті. Этель мен Юлиус Розенберг Нью-Йорктің Пинелаун қаласындағы еврей зираты Велвудта жерленді. «Таймс» газеті 500 адам қатысқанын және шамамен 10 000 адам сыртта тұрғанын хабарлады: Денелерді Синг-Синг түрмесінен ұлттық «Розенберг комитеті» алып келді, олар жерлеу рәсімдерін ұйымдастырды, ал Бруклиндегі ең ірі жаназаханалардың бірінде түн бойы аза тұру рәсімі өтті. Көптеген адамдар табындардың басынан өтті. Олардың көпшілігі Розенбергтерді шейіт болған батырлар деп есептеді, ал күнінің аза тұру рәсіміне 500-ден астам адам қатысты, ал сыртта 10 000-ға жуық адам ыстық ауада тұрды. [Олардың адвокаты] Блох мырза бас сөз сөйлеген кезде Америка «әскери диктатордың аяғы астында өмір сүруде, ол азаматтық киіммен киінген» деп ашуланып айтты: Розенбергтер «Сүйкімді. Жұмсақ. Зерек» болды және олар таңдаған жол «батылдық пен ерлік» жолы болды. 1953 жылы социалистік тарихшы В.Е.Б. Дю Буа «Розенбергтер» деген өлең жазды, ол «Құдайдың кек алуы, бізді екі еврейді айқышқа шегелегендей, бізді де айқышқа шегелеңдер» деп басталып, «Осы баспалдақта кімге тәж кигізілді? Қызыл қайта тірілу ме, әлде қара қайғы ма?» деген сұрақпен аяқталды. Розенбергтер – суық соғыс кезеңінде тыңшылық жасағаны үшін атқарылған жалғыз американдық азаматтар.

The execution was delayed from the scheduled date of June 18 because Supreme Court Associate Justice William O. Douglas had granted a stay of execution on the previous day. This stay resulted from intervention in the case by Fyke Farmer, a Tennessee lawyer whose efforts had been scorned by the Rosenbergs' attorney Emanuel Hirsch Bloch. The execution was scheduled for 11 p. m. the evening of June 19, during the Sabbath, which begins and ends around sunset. The defense's strategy backfired. Kaufman, who stated his concerns about executing the Rosenbergs on the Sabbath, rescheduled the execution for 8 p. m.—before sunset and the Sabbath—the regular time for executions at Sing Sing. On June 19, 1953, Julius died from the first electric shock. Ethel's execution did not go smoothly. After she was given the normal course of three electric shocks, attendants removed the strapping and other equipment only to have doctors determine that Ethel's heart was still beating. Two more electric shocks were applied, and at the conclusion eyewitnesses reported that smoke rose from her head. The funeral services were held in Brooklyn on June 21. Ethel and Julius Rosenberg were buried at Wellwood Cemetery, a Jewish cemetery in Pinelawn, New York. The Times reported that 500 people attended and some 10,000 stood outside:

The bodies had been brought from Sing Sing prison by the national "Rosenberg committee" which undertook the funeral arrangements, and an all night vigil was held in one of the largest mortuary chapels in Brooklyn. Many hundreds of people filed past the biers. Most of them clearly regarded the Rosenbergs as martyred heroes and more than 500 mourners attended to day's services, while a crowd estimated at 10,000 stood outside in burning heat. Mr. Bloch [their counsel], who delivered one of the main orations, bitterly exclaimed that America was "living under the heel of a military dictator garbed in civilian attire": the Rosenbergs were "Sweet. Tender. And Intelligent" and the course they took was one of "courage and heroism." In 1953, socialist historian W. E. B. Du Bois wrote a poem titled "The Rosenbergs", which began "Crucify us, Vengeance of God, as we crucify two more Jews" and ended "Who has been crowned on yonder stair? Red Resurrection? Or Black Despair?" The Rosenbergs were the only American civilians executed for espionage during the Cold War.

Кеңес ядролық бағдарламасы

Сенатор Дэниел Патрик Мойнихан, Сенаттың барлау жөніндегі комитетінің төрағасының орынбасары, Кеңес шпиондық желісінің КСРО-ға бомба жасауға қаншалықты көмектескенін зерттеді. Мойнихан 1945 жылы физик Ханс Бете Кеңес Одағының бес жылда өз бомбасын жасайтынын болжағанын анықтады. "Олардың агенттері ұсынған ақпараттың арқасында, - деп жазды Мойнихан "Секреция" атты кітабында, - олар оны төрт жылда жасады". 1953-1964 жылдар аралығында Кеңес Одағының басшысы болған Никита Хрущев, өлімінен кейін жарық көрген естеліктерінде "Розенбергтер бізге қандай көмек көрсеткенін нақты айта алмаймын" деп жазды, бірақ Иосиф Сталин мен Вячеслав Молотовтан "біздің атом бомбамызды жылдам өндіруге өте маңызды көмек көрсеткенін" білгенін айтты. Борис В. Брохович, кейіннен Челябинск-40 реакторының директоры болған инженер, Кеңес Одағының алғашқы бомбасын жасау үшін плутоний өндіру реакторы мен қондырғысын басқарды, Хрущевті "ақылсыз адам" деп айыптады. Оның сөзіне қарағанда, кеңестік ғалымдар өз бомбаларын тәжірибе мен қателік арқылы жасады. "Розенбергтерді бекер электр креслосына отырғыздыңыз", - деді ол. "Біз Розенбергтерден ештеңе алмадық". Этельдің жазбаларында совет атом бомбасы жобасында тікелей пайдаланылған мәліметтердің көп еместігі анықталды. Бұрынғы кеңес агенті Александр Феклисовтың айтуынша, Розенбергтер Совет Одағына атом бомбасы туралы ешқандай пайдалы материал ұсынбады: "Ол [Жулиус] атом бомбасынан түсініксіз еді және бізге көмектесе алмады".

1995 жылы Venona шифрларын шешу

Venona жобасы – Кеңес Одағының барлау органдары жіберген хабарламаларды дешифрлеуге бағытталған АҚШ-тың қарсы барлау бағдарламасы. Кеңес Одағы АҚШ-тың одақтасы болған кезде басталып, суық соғыс кезінде, ол жау саналғанда да жалғасты. 1995 жылы АҚШ үкіметі Venona жобасы арқылы дешифрленген көптеген құжаттарды жариялады, олардың ішінде Джулиус Розенбергтің тыңшылар тобының белсенді мүшесі болғаны көрсетілді. Мысалы, 1944 жылғы телеграммада (онда Рут Грингласс аты ашық жазылған) Руттың күйеуі Дэвидті оның қарындасы (яғни Этель Розенберг) және оның күйеуі тыңшы ретінде тартуда деп айтылған. Телеграмма сондай-ақ, қарындасының күйеуі тыңшылыққа жеткілікті қатысы бар екенін және өзіндік кодовалық атының ("Антенна" және кейіннен "Либеральды") бар екенін нақтылайды. Этельдің кодовалық аты болған жоқ.

2001 жылы Дэвид Грингласс мәлімдемесі

2001 жылы Дэвид Грингласс өзінің апасы жазбаларды теріп жазған деген куәлігінен бас тартты. Ол: "Шындығында, меніңше, әйелім теріп жазған, бірақ мен есімде жоқ" деді. Өзін және әйелі Рутты қорғау үшін жалған куәлік бергенін, ал сот оған мұндай іс жасауға ынталандырғандығын айтты. "Мен үшін әйелім әпкемнен де, анамнан да, әкемнен де маңызды, түсіндіңіздер ме? Ол менің балаларымның анасы еді." 2008 жылы Розенберг ісіне қатысты көптеген мақалалар жарияланды. Розенбергтерді соттауға қатысқан АҚШ-тың бас прокурорының орынбасары Уильям П. Роджерс Этельге өлім жазасын тағайындау туралы сол кездегі стратегияларын талқылады. Ол Этельге өлім жазасын беруді талап еткендерін, осылайша Джулиустан толық мойындау алуға тырысқандарын айтты. Ол, Этель күйеуін қандай да бір әрекетке итермелеуге тырыспағандықтан, "біздің ойымызды білді" деді.

2008 Мортон Собеллдің мәлімдемелері

2008 жылдың қыркүйегінде Мортон Собелл Нью-Йорк Таймс газетіне Grand Jury куәлігінен кейін сұхбат берді. Ол кеңес байланыс адамына құжаттарды бергенін мойындады, бірақ бұл құжаттар қорғаныс радиолокациясы және қару-жарақтарымен байланысты болғанын айтты. Ол Джулиус Розенбергтің "советтерге атом бомбасы туралы құпия әскери және өндірістік ақпаратты жеткізген" екенін растады және "Ол маған басқа қандай да бір ісі туралы ешқашан айтқан емес" деді. Ол Дэвид Грингласс алған және Джулиусқа берген қолмен салынған сызбалар мен атом бомбасының басқа да бөлшектерінің Кеңес Одағы үшін "аз ғана құндылыққа" ие болғанын, және олардың басқа атом тыңшыларынан алынған ақпаратты растау үшін ғана пайдаланылғанын айтты. Сондай-ақ ол Этель Розенбергтің күйеуінің істерінен хабардар болғанына, бірақ оған қатыспағанына сеніндірді.

2009 жылғы КГБ мұрағаттары бойынша Васильевтің жазба кітапшалары

2009 жылы КГБ мұрағаттарынан жиналған мол жазбалар Йель университетінің баспасында жарық көрген кітапта жарияланды: Джон Эрл Хейнс, Харви Клехр және Александр Васильев еңбегі «Шпиондар: Америкадағы КГБ-ның өрлеуі мен құлдырауы»; Васильевтің жазбаларында Джулиус пен Этель Розенбергке қатысты КГБ пікірлері болды. Жазбалар КГБ-ның Джулиус Розенбергті тиімді агент, ал оның әйелі Этельді оның қызметін қолдаушы деп санағанын көрсетеді. Васильевтің сөзіне қарағанда, Джулиус пен Этель КГБ агенттерімен жеке жұмыс істеді, оларға «Твен» және «Каллистрат» кодовые есімдер берілді, сондай-ақ олар Грингласс пен МакНатты Манхэттен жобасының тыңшылық миссиясына тартқан адамдар ретінде сипатталды. Майкл мен Роберт өздерінің және ата-аналарының өмірі туралы «Біз – сіздің ұлдарыңыз: Этель мен Джулиус Розенбергтің мұрасы» (1975) кітабын жазды. Роберт «Отбасыдағы атылу: бір ұлдың саяхаты» (2003) атты естеліктерді жазды. 1990 жылы ол «Розенбергтің балалар қоры» коммерциялық емес ұйымын құрды, ол мақсатты либералды белсенділердің балаларына және белсенділік үшін қуғынға ұшыраған жастарға қолдау көрсетеді. Майклдың қызы Айви Миропол 2004 жылы ата-бабалары туралы «Атылу мұрагері» деректі фильмін түсірді, ол Санденс кинофестивалінде көрсетілді. Ұлдарының қазіргі ұстанымы бойынша, Джулиус құсаздаушылық қылмысы үшін кінәлі, бірақ атомдық тыңшылық үшін емес, ал Этель оның іс-әрекеттерінен жалпы хабардар болған. Балалардың айтуынша, әкесі өлім жазасына лайық емес, ал анасы бұрмалап сотталған. Олар Этельдің өлімінен кейін заңды түрде ақталуын талап етуді жалғастыруда. 2016 жылдың наурыз айында Майкл мен Роберт («Розенбергтің балалар қоры» арқылы) президент Обама мен АҚШ Бас прокуроры Лоретта Линчті Этель Розенбергті ресми түрде ақтауға шақыратын петиция науқанын бастады. 2016 жылдың қазан айында Майкл мен Роберт Миропол екеуі Андерсон Купермен «60 минут» бағдарламасында сұхбаттасты. 2017 жылдың қаңтар айында сенатор Элизабет Уоррен Обамаға ақтау туралы өтінішті қарастыруды сұраған хат жіберді. 2021 жылы Этельдің ұлдары президент Джо Байден бұл мәселені оңтайлы қарастырады деген үмітпен Этельді кешіру науқанын қайта бастады. Энн Себбаның «Этель Розенберг: Ұлы суық соғыс трагедиясы» еңбегі Orion Books баспасында 2021 жылдың 24 маусымында жарық көрді. 2023 жылдың маусымынан бастап Майкл мен Роберт Ұлттық барлау директоры Эврил Хейнске 2009 жылғы Обаманың жарлығына сәйкес анасының ісіне қатысты құжаттарды жариялауды сұрап отыр.

In 2009, extensive notes collected from KGB archives were made public in a book published by Yale University Press: Spies: The Rise and Fall of the KGB in America, written by John Earl Haynes, Harvey Klehr, and Alexander Vassiliev; Vassiliev's notebooks included KGB comments concerning Julius and Ethel Rosenberg. The notebooks make clear that the KGB considered Julius Rosenberg an effective agent and his wife Ethel a supporter of his work. According to Vassiliev, Julius and Ethel worked personally with KGB agents who were given the codenames Twain and Callistratus and were also described as being the ones who recruited Greenglass and McNutt for the Manhattan Project spy mission. Michael and Robert co wrote a book about their and their parents' lives, We Are Your Sons: The Legacy of Ethel and Julius Rosenberg (1975). Robert wrote the memoir An Execution in the Family: One Son's Journey (2003). In 1990, he founded the Rosenberg Fund for Children, a nonprofit foundation that provides support for children of targeted liberal activists and youth who are targeted as activists. Michael's daughter Ivy Meeropol directed a 2004 documentary about her grandparents, Heir to an Execution, which was featured at the Sundance Film Festival. Their sons' current position is that Julius was legally guilty of the conspiracy charge, though not of atomic spying, while Ethel was only generally aware of his activities. The children say that their father did not deserve the death penalty and that their mother was wrongly convicted. They continue to campaign for Ethel to be posthumously legally exonerated. In March 2016, Michael and Robert (via the Rosenberg Fund for Children) launched a petition campaign calling on President Obama and U. S. Attorney General Loretta Lynch to formally exonerate Ethel Rosenberg. In October 2016, both Michael and Robert Meeropol spoke with Anderson Cooper in an interview which aired on 60 Minutes. In January 2017, Senator Elizabeth Warren sent Obama a letter requesting consideration of the exoneration request. In 2021, Ethel's sons restarted the campaign to pardon Ethel as they are optimistic that President Joe Biden will consider this favorably. Ethel Rosenberg: A Cold War Tragedy by Anne Sebba was published by Orion Books on June 24, 2021. as of June 2023 Michael and Robert are requesting Director of National Intelligence Avril Haines to release the records related to their mother’s case, per a 2009 Obama's executive order.

Көркемдік бейнелеулер

1983 жылы Боб Дилан жазған "Julius and Ethel" әні Розенберг ісіне негізделген. Е. Л. Докторовтың 1971 жылғы "Даниел кітабы" романы Розенбергтер мен олардың ұлдарының ақталмауға жасаған тыранысына шала байланысты. Сидни Люметтің 1983 жылғы "Даниел" фильмі бұл роман негізінде түсірілген. Сильвия Платтың "Қоңырау қамыты" романындағы басты кейіпкер Розенбергтер ісіне зор қызығушылық танытады. Розенбергтердің бейнесі Кубаның Гавана қаласындағы ескерткішке қашалған. Оған қоса жазылған мәтінде олар өлтірілгені айтылған. Этельдің көрінісі "Америкадағы періштелер" пьесасында пайда болады, онда ол адвокат Рой Кохн СПИДтен өлген кезде мазалайды. Өлім жазасы егжей-тегжейлі зерттелген және Роберт Кувердің 1977 жылғы "Жалпы өртеу" романының сюжеттік негізін құрайды. Пакистандық ақын Файз Ахмад Файз (1911–1984), социалистік көзқарастарымен белгілі, Розенбергтерге арнап "hum jo tareek raho mein maray gayay" (ہم جو تاریک راہوں‌ میں‌ مارے گئے, 'Қараңғы жолдарда өлтірілгендер') деген өлең жазды.

Пайдаланылған әдебиеттер

Феклисов, Александр, және Костин, Сергей. Розенбергтердің артындағы адам. "Энигма" кітаптары, 2003 жыл. Робертс, Сэм. "Бауыр: Розенберг ісінің жарияланбаған тарихы". "Рендом Хаус", 2001 жыл. Шнайр, Уолтер және Шейр, Мириам. Тергеуге шақыру. "Пантеон" кітаптары, 1983 жыл. Шрекер, Эллен. Көптеген қылмыстар: Америкадағы маккартизм. "Литтл, Браун және Компания", 1998 жыл.

Мұрағаттық жинақтар

Джулиус пен Этель Розенбергтің тыңшылық процесі туралы пьеса сценарийіне нұсқаулық. Арнайы коллекциялар мен мұрағаттар, UC Irvine кітапханалары, Ирвин, Калифорния.