Кіріспе

Жалған неміс журналисі және кеңестік тыңшы (1895–1944)

Рихард Зорге (Рихард Густавович Зорге; 4 қазан 1895 – 7 қараша 1944) – неміс журналисі және Кеңес әскери барлау офицері. Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын және соғыс кезінде белсенді қызмет атқарған, нацистік Германияда да, Жапония империясында да неміс журналисі ретінде жасырын жұмыс істеген. Оның кодовое аты "Рамзай" (Рамза́й) болды. Зорге 1940 және 1941 жылдары Жапониядағы қызметімен танымал, ол Адольф Гитлердің Кеңес Одағына шабуыл жасау жоспары туралы ақпарат берді. 1941 жылдың қыркүйек айының ортасында ол жапондықтардың жақын арада Кеңес Одағына шабуыл жасамайтынын хабарлады. Бір айдан кейін Зорге Жапонияда тыңшылық қызметі үшін тұтқындалды. Ол азапталды, мойынсұруға мәжбүр етілді, сотталып, 1944 жылдың қарашасында дарға асылды. Сталин оның ісіне араласудан бас тартты. Ол неміс тау-кен инженері Густав Вильгельм Рихард Зорге (1852–1907) пен оның орыс әйелі Нина Семионовна Кобилеваның тоғыз баласының ең кішісі болды. Әкесі 1898 жылы табысты келісімшарты аяқталғаннан кейін отбасымен бірге Германияға оралды. Зоргенің өз сөзімен айтқанда: Менің өмірімді орташа адамнан ерекшелендірген нәрсе – мен Оңтүстік Кавказда туып, өте кішкентай кезімде Берлинге көшіп келгенімді білуім болды. Зорге алты жасында Лихтерфельдедегі Оберреал мектебіне оқуға түсті. Алайда, космополиттік Зорге отбасы "Берлиндегі орташа буржуазиялық үйден мүлдем өзгеше" болды. Зорге Карл Маркс пен Фридрих Энгельстің серігі Фридрих Адольф Зоргені өз бабасы деп есептеді, бірақ ол шын мәнінде Зоргенің үлкен ағасы еді. 1914 жылдың қазанында, Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін, Зорге Германия императорлық армиясына қатысты. 18 жасында ол 3-ші гвардиялық дивизияның резервтік жаяу әскер батальонына жіберілді. Бастапқыда ол Батыс майданында қызмет етті және 1915 жылы Екінші Ипр шайқасында жарақат алды. Берлинде сауыққаннан кейін Зорге Шығыс майданына ауыстырылды және капрал шеніне көтерілді. 1917 жылдың сәуір айында ол қайтадан ауыр жарақат алды, оқтан үш саусағы сынды, екі аяғы да сынды, бұл оның өмірі бойы соққыға ұшырауына себеп болды. Содан кейін Зорге батырлығы үшін екінші дәрежелі Темір крестімен марапатталды. Кейіннен ол медициналық тұрғыдан қызметке жарамсыз деп танылып, армиядан босатылды. Соғыста қызметтен кейін, 1914 жылы оңшыл ұлтшыл ретінде бастаған Зорге, қақтығыстың "мағынасыздығы" деп атағаннан кейін көңілі толып, саяси сол жаққа бет бұрды. Ақырында ол коммунист болды, негізінен медбике әкесінің ықпалымен. Соғыстың қалған уақытын ол Киль, Берлин және Гамбург университеттерінде философия мен экономиканы оқып өткізді. Кильде ол көрнекті социолог Курт Альберт Герлахтың көмекшісі болып жұмыс істеді және Германия революциясын тудырған теңізшілердің көтерілісіне куә болды. Кейін ол Тәуелсіз Социал-демократиялық партияға қосылып, Берлинге көшіп барды, бірақ Спартакшылар көтерілісіне қатысу үшін кеш келді. Осы кезде ол Германияның Коммунистік партиясына (КПД) қосылды және Гамбургте, кейіннен Аахенде партияның белсендісі болды. Зорге мен Кристиан 1921 жылдың мамыр айында үйленді. 1922 жылы ол Франкфуртқа көшірілді, онда ол бизнес қоғамдастығы туралы ақпарат жинады. 1923 жылдың жазында ол Ильменаудағы "Бірінші марксистік жұмыс аптасы" конференциясына қатысты. Зорге журналист ретінде жұмысын жалғастырып, Франкфурттағы жаңа марксистік ой-сана орталығы – Әлеуметтік зерттеулер институтының кітапханасын ұйымдастыруға көмектесті. 1924 жылы ол Франкфуртта өткен КПД съезіне қатысқан кеңес делегациясының қауіпсіздігіне жауапты болды. Ол делегаттардың бірі, Коммунистік Интернационалдың жоғары лауазымды өкілі Осип Пятницкийдің назарына түсіп, оған қосылды. Бірнеше жылдан кейін ол Владимир Лениннің өлімі мен Иосиф Сталиннің билікті нығайтуы арасындағы коммунистік қозғалыстағы фракциялық күреске араласты, Сталиннің соңғы қарсыласы Николай Бухарин мен үш неміс серігін қолдады деп айыпталды.

Қытай 1930 жыл

1930 жылы Сорж Шанхайға жіберілді. Оның жасырын қызметі – неміс ақпараттық агенттігінің редакторы және Frankfurter Zeitung газетінің тілшісі болуы еді. Ол тағы бір агент, Макс Кристиансен Клаузенмен байланыс жасады. Сондай-ақ, Сорж Германияның кеңес агенті Урсула Кучинскимен және Франкфуртер Цайтунг газеті үшін жұмыс істейтін танымал американдық солшыл журналист Агнес Смедлимен кездесті. Ол Соржді жапондық "Асахи Шимбун" газетінің тілшісі Хоцуми Озакимен (кейін Соржтің жалдамалы адамы) және Ханако Ишиимен таныстырды, ол онымен романтикалық қарым-қатынасқа түседі. Сорж Кучинскиді кеңес агенті ретінде тартты және онымен романтикалық байланыс орнатты. Қытайға келгеннен кейін көп ұзамай ол Чан Кайшидің Ұлттық үкіметінің Қытай азаматтық соғысында Қытай Коммунистік партиясына қарсы жаңа шабуыл жоспарлары туралы барлау ақпаратын жіберді. Бұл ақпарат негізінен Германияның Ұлттық кеңесшілерінен алынған мәліметтерге негізделген. Сол кезде Квантун армиясының бірнеше генералдары Маньчжурияны басып алуды Кеңес Одағының Шығыс Қиыр Шығысына басып кіру арқылы жалғастыруды ұсынды. Кеңестер жапон армиясының кодтарын бұзғандықтан, Мәскеу мұны біліп, 1931-1932 жылдардың қысында "жапон соғысының үлкен қаупін" тудырды. ГРУ-дың басқа агенті Игнас Рейстің әйелі Эльза Порецкий былай деді: "Оның өз елінде нацистік партияға қосылуы, оның полицияда жақсы тіркелгені қауіпті болды, ал Берлинде арыстандардың иығында тұруы, өтініші қарастырылып жатқанда, өліммен флирттесу еді". Берлинде ол нацистік партияға еніп, нацистік пропаганданы, әсіресе Адольф Гитлердің "Менің күресімді" оқыды. Сорж жаңа таныстарымен бірге көптеген сыраханаларға барды, сондықтан ол жағымсыз сөздер айтудан сақтану үшін ішімдік ішуді тоқтатты. Оның ішімдік ішпегені нацистердің күмәнін тудырмады. Бұл оның міндетіне берілгендігінің және оған толыққанды бойұсынуының мысалы болды, өйткені ол бұрын көп ішетін. Кейін ол Хеде Массингке: "Бұл менің жасаған ең батыл қадамым болды. Мен ешқашан осы уақытқа дейін ішімдік ішпеймін" деді. Кейіннен ішімдік ішуі оның жұмысын қиындата бастады. Германияда ол екі газеттен, Берлиндік Börsen Zeitung және Tägliche Rundschau газеттерінен, Жапониядан және нацистік теориялық Geopolitik журналынан хабарлау үшін тапсырыс алды. Сорж өзінің нацистік журналист ретінде беделін қалыптастыруда соншалықты табысқа жетті, ол Германиядан кеткен кезде Джозеф Геббельс оның қоштасу кешкі асына қатысты. Сорж Йокогамаға 1933 жылдың 6 қыркүйегінде келді. Жапонияға келгеннен кейін Сорж Frankfurter Zeitung газетінің Жапониядағы тілшісі болды. Бұл Германиядағы ең беделді газет болғандықтан, Сорждің Frankfurter Zeitung газетінің Токиодағы тілшісі ретіндегі мәртебесі оны Жапониядағы ең жоғары деңгейдегі неміс тілшісіне айналдырды. Сорждің Кеңес Одағына қарсы нацистік журналист ретіндегі беделі оның тыңшылық жұмысы үшін өте жақсы жамылқы болды. Жапониядағы міндеті Қытайдағыдан да қиын болды: Жапонияда кеңестердің барлау мүмкіндігі өте шектеулі болды, сондықтан Сорж Шанхайдағыдан әлдеқайда қатаң бақылауда агенттер желісін құруға тиіс болды. Ол командирлерінен жапондық коммунистік партиясымен немесе Токиодағы кеңес елшілігімен байланыс жасамауға ескерілді. Оның Жапониядағы барлау желісіне Қызыл Армия офицері және радиооператоры Макс Клаузен, Хоцуми Озаки және тағы екі Коминтерн агенті, француз журналы "Ву" үшін жұмыс істейтін журналист Бранко Вукалич және ағылшын тіліндегі газет "Япония жарнамашысы" үшін жұмыс істейтін жапон журналисі Мияги Йотоку кірді. Макс Клаузеннің әйелі Анна кейде хабар алмасушы ретінде жұмыс істеді. 1937 жылдың жазынан бастап Клаузен өзінің бизнесі, М. Клаузен Шокай, жобалау машиналары мен көбейту қызметтерін жеткізуші ретінде жұмыс істеді. Бұл кәсіпорын Кеңес Одағының қаражатымен құрылып, коммерциялық табысқа қол жеткізді. Озаки сол кезде Жапонияның отарлауы болған Тайваньда өскен, ықпалды отбасынан шыққан жапондық адам еді. Ол Мейдзи реформасымен жаңғыруды бастаған Жапонияның Қытайға үйрететін көп нәрсесі бар деп сенген идеалистік синофил болды. Алайда Озаки жапон саясатының Қытайға қатысты расизмге шошыды, қытайлықтар құл болуға ғана лайық халық ретінде бейнеленді. Озаки Жапонияның қазіргі саяси жүйесі ескірген деп санайды, императорға тірі құдай ретінде табыну керек, ал Жапонияны фашизмнен құтқару үшін Жапонияны "социалистік мемлекет ретінде қайта құру" қажет. 1933-1934 жылдары Сорж ақпарат көзі желісін құрды. Оның агенттері жоғары лауазымды саясаткерлермен байланысқа түсіп, жапондық сыртқы саясат туралы ақпарат алды. Оның агенті Озаки премьер-министр Фумимаро Коноемен тығыз байланыс орнатты. Озаки Сорж үшін құпия құжаттарды көшірді. Сорж нацистік идеологияны жақтаушы болғандықтан, ол неміс елшілігінде қабылданды. 1935 жылы Соржді білетін жапон журналисі оны "әдеттегі, қаһарман, мақтанды нацист, тез ашуланатын, көп ішетін" деп сипаттады. Frankfurter Zeitung газетінің Жапониядағы тілшісі ретінде Сорж жапон саясатындағы ақпарат көздері желісін дамытты, және жақында неміс дипломаттары, елші Герберт фон Дирксен де Соржді жапон саясатының құпия әлемі туралы ақпарат көзі ретінде пайдаланды. Сонымен қатар, Сорж Жапониядағы неміс әскери атташесі, генерал Эуген Оттпен достық қарым-қатынас орнатты және оның әйелі Хельманы баурады. Отт Берлинге Жапон императорлық армиясы туралы бағалауларын жіберді, Хельма Отт оларды көшіріп, Соржге берді, ол оларды Мәскеуге жіберді (Хельма Отт Соржті тек нацистік партия үшін жұмыс істейді деп сенді). Озаки берген жазбаларды пайдаланып, Сорж төңкеріс жасауға тырысқан Жапон армиясындағы Императорлық жол фракциясы ауылдық аймақтардан шыққан жас офицерлер екенін көрсететін есепті ұсынды. Олар елдің кедейлігіне ашуланып, фракция коммунистік немесе социалистік емес, тек капитализмге қарсы және ірі бизнес императордың еркіне бағынған деп санайды. Сорж Токиодағы сыйлы аудандағы үйде тұрды, онда ол көбінесе көп ішуімен және мотоциклімен қауіпті жүруімен көзге түсті. 1938 жылы Германияның Ұлыбританиядағы елшісі Йоахим фон Риббентроп сыртқы істер министрі болып тағайындалды, ал Риббентропты алмастыру үшін Дирксен Лондонға жіберілді. Риббентроп Оттты Дирксеннің орнына тағайындады. Отт, енді Сорж әйелімен қарым-қатынаста екенін білген соң, Соржге "елшілікке күндіз-түні еркін кіруге" рұқсат берді, делінген бір неміс дипломатының естелігінде: оған елшілікте жеке жұмыс үстелі берілді. Отт Соржді "Рихард тұңғышсыз" деп атағанды ұнататын, өйткені оның сүйкімділігі оны әйелдерге тартымды еткен. Сорж неміс елшілігіндегі ықпалы туралы былай деді: "Олар маған келіп, 'біз мұндай-мұндай нәрсені білдік, сіз осы туралы естідіңіз бе және сіз не ойлайсыз?' дейтін". Сорж Озаки берген жазбаларды өзімен бірге алып жүргендіктен, полиция осы құжаттарды тапқанда оның жасырын қызметі ашылып кетер еді. Алайда, оның тыңшылар желісінің бір мүшесі ауруханаға барып, полиция келмес бұрын құжаттарды алып кетті. Өзінің досы Берзин 1938 жылдың шілде айында "Троцкийшіл" ретінде атылғанын білмей, Сорж 1938 жылдың қазанында оған хат жіберді:

"Қымбат әріптес! Біз туралы уайымдамаңыз. Біз қатты шаршап, ширығуға түскенмен, тәртіпті, адал, шешімді және міндеттемелерімізге берілген адамдармыз, біздің ұлы миссиямызбен байланысты тапсырмаларды орындауға дайынбыз. Сізге және сіздің достарыңызға шын жүректен сәлем жолдаймын. Мен сізден әйелімнің қамын ойлауыңызды және оған осы хатты жеткізуіңізді сұраймын. Сорж 1939 жылдың мамырында басталған Кеңес Одағымен шекаралық соғыстың толыққанды соғысқа айналмайтынын хабарлады. Соржтің жапондардың Сібірге басып кіруді жоспарламағаны туралы есептері Мәскеуде сенбеді, және 1939 жылдың 1 қыркүйегінде Сорж шабуылға ұшырады..."

Тұтқындалу және сот

Соғыс барысында Сорж қауіп-қатерге ұшырады, бірақ қызметін жалғастырды. Оның радиохабарлары бұзу мүмкін емес, бір рет қолданылатын шифрлармен шифрланған, оларды кеңес барлау қызметтері әрдайым қолданды және олар түсініксіз сөздерге ұқсады. Дегенмен, құпия хабарлардың көбеюі жапондықтарды барлау желісінің жұмыс істеп жатқанына күдік тудырды. Сонымен қатар, Берлинде де Соржге күдік арта бастады. 1941 жылы нацистер СС штандартенфюрері Йозеф Альберт Майзингерге, "Варшава қасабын" – сол кезде Токиодағы неміс елшілігінде тұратын гестапо резиденціне, Сорж бен оның қызметін бақылауды тапсырды. Сорж өзінің сүйіктісінің бірі, Жапонияда тұратын неміс музыканты Маргарет Харих Шнайдер арқылы Майзингердің пәтерінің кілтін алды, себебі ол бұрын оның пәтері болған. Ол Майзингердің Сорж кеңес агенты деген айыптамалардың негізсіз екеніне және Сорж Германияға адал екеніне көз жеткізгенін білгенде, қатты қуанды. Сорж Майзингердің басты кемшілігі – алкогольге құмарлығын пайдаланып, оны мас етуге көп уақыт жұмсады, бұл Майзингердің Сорж туралы жағымды пікір қалыптастыруына әсер етті. Майзингер Берлинге Отт пен Сорж арасындағы достық "қазіргі кезде соншалықты жақын болғандықтан, Берлинге атташелерден келетін барлық ресми хабарламалар Сорж жазып, елші қол қойған жалпы есептің қосымшасы ғана болды" деп хабарлады. Мәскеуге жіберген соңғы хабарламасында Сорж Германияға қайтаруды сұрады, себебі Жапонияның Кеңес Одағына шабуыл жасау қаупі жоқ еді, және ол неміс әскери күш-жігері туралы көбірек ақпарат беру арқылы Кеңес соғысына көмектесуді қалады. Бірнеше айдан кейін ғана жапон билігі Сорж кеңес агенты ретінде айыпталғанын жариялады. Ол Сугамо түрмесіне қамалды. Бастапқыда жапондықтар оның нацистік партияға мүшелігі мен неміс байланыстарынан кейін Сорж Абвер агенты болған деп ойлады. Алайда, Абвер оның өздерінің агенты болғанын жоққа шығарды. Азаптаулардың нәтижесінде Сорж кінәсін мойындады, бірақ Кеңес Одағы оның кеңес агенты екенін жоққа шығарды. Жапония Кеңес Одағына үш рет ұсыныс жасап, Соржді өздерінің тыңшыларының біреуіне айырбастауды ұсынды. Алайда, Кеңес Одағы жапондықтардың барлық ұсыныстарын қабылдамады және Сорж оларға белгісіз екенін мәлімдеді. 1942 жылдың қыркүйегінде Сорждің әйелі Катя Максимова НКВД-ның "неміс тыңшысы" деген айыппен тұтқындалды, себебі ол неміс азаматы Соржге үйленген (Сорж ГРУ агенты болғаны НКВД-ға маңызды емес), және ол 1943 жылы қайтыс болған Гулагқа жер аударылды. Фёрстер Германиядан және Германия басып алған елдерден келген еврей босқындарының көп санын жұмысқа алған компаниясын сатуға мәжбүр болды. Ол және оның жапон әйелі аман қалды, бірақ соғыс аяқталғаннан кейін, оны "нацистікке қарсы" деп айыптаған және қуғынға салған бұрынғы неміс дипломаттары оның беделін түсірді.

Өлім

Сордж 1944 жылғы 7 қарашада Токио уақыты бойынша сағат 10:20-да Сугамо түрмесінде асылып, 19 минуттан кейін қайтыс болды деп жарияланды. Сол күні Хоцуми Озаки де асылған болатын. Соғыс кезінде отын тапшылығы болғандықтан Сордждің денесі өртелмеді. Ол жақын маңдағы Зошигая зиратында Сугамо түрмесінің тұтқындарына арналған жаппай қабірге жерленді. Америкалық оккупациялық билігіне ұзақ уақыт шағымданудан кейін, Сордждің жапондық сүйіктісі Ханако Иши (石井 花子 Иши Ханако, 1911 – 1 шілде 2000) оның қаңқасын тауып, 1949 жылғы 16 қарашада анықтады. Оның ерекше тіс емдеуіне және дұрыс бітірілмеген сынған аяғына қарап, оның денесін алып кетіп, Шимо Очаи кремациялық орталығында өртеп жіберді. Ол оның тістерін, белбеуін және көзілдірігін сақтап, алтын тіс протезінен сақина жасады және оны өмірінің соңына дейін киді. Ол қайтыс болғаннан кейін оның күлін оның қабіріне қосты. Осы жердегі ақ ескерткіш таста жапон тілінде жазылған ескерткіште: "Мұнда соғысқа қарсы күресіп, әлемдік бейбітшілік үшін өмірін құрбан еткен батыр жатыр" деп жазылған. Кеңес Одағы Сорджді 1964 жылға дейін ресми түрде мойындамады. Сордждің ең үлкен жетістігі оның құлауына себеп болды, себебі Сталин 1941 жылғы маусымда неміс шабуылы туралы Сордждің ескертуін қабылдамағанын жариялай алмады. Дегенмен, мемлекеттер өздерінің жасырын агенттерін ресми түрде мойындауға сирек барады.

Өлімнен кейін танылу

Бастапқыда, 1950-ші жылдары Батыс Германияда Соргеге қатысты пікірлер өте теріс болды. Сорге кеңестік одақ үшін жұмыс істейтін, 1941-1942 жылдардың қысында жүздеген мыңдаған Вермахт әскерлерінің қазасына кінәлі сатқын ретінде бейнеленді. 1950-ші жылдар – неміс халқының нацистік Германия туралы естеліктеріндегі өзгеру кезеңі болды. Нацистік Германияны қолдаушылар өздерін Гитлердің ізбасарлары емес, құрбандары ретінде көрсетуге тырысқан тарихты іздеді. Олар нацизмді Германия тарихындағы дәстүрлі пруссиялық құндылықтармен байланысы жоқ, ерекше жағдай ретінде көрсетті, Вермахтты Холокостқа қатысы жоқ, ар-намысты әскер күші ретінде жалған көрсетті және кеңес одағын нацистер жасаған қылмыстардан да ауыр қылмыстар жасады деп айыптады. Осылайша, 1950-ші жылдардағы нацистік өткенді еске алу, Барбаросса операциясы мен Германияның Шығыс майданындағы соғысын Совет Одағына қарсы ерлік және заңды соғыс ретінде қарастыруға әкелді, осы соғыс үшін немістер ұялмауы керек еді. Нацистік өткеннің естелігін өзгертуге жасалған алғашқы әрекеттер 1950-ші жылдардың басында Германия президенті Теодор Хейсс 1954 жылғы 20 шілдеде сөйлеген сөзінде 1944 жылғы 20 шілдедегі төңкеріс әрекетіне мақтау білдірген кезде басталды. Ол «20 шілдедегі адамдар» сатқын емес, патриоттар еді деп мәлімдеді, бұл сол кездегі батыл қадам болды. Соргеге оң көзқараспен қарауға жасалған алғашқы әрекет 1953 жылдың жазында болды, сол кезде ықпалды баспагер Рудольф Аугштейн өзінің «Der Spiegel» журналында 17 бөлімнен тұратын мақалалар сериясын жариялады. Ол Сорге советтік агент емес, нацистік режимге қарсы болған, Гитлерді құлату мақсатымен кеңес одағына барлау ақпаратын берген ержүрек неміс патриоты екенін айтты. Аугштейн Виллоубидің «Шанхайлық қастандық» кітабына шабуыл жасады, онда Сорге 1949 жылы «Қытайдың жоғалуына» себеп болды және Сорге тыңшылар желісі АҚШ үкіметін басып алуға тырысып жатыр деп мәлімделді. Аугштейн Виллоуби мен оның жанкүйерлері Сорге тыңшылығының Германия мен Жапонияға қарсы бағытталғанын түсінбегенін дәлелдеді. Аугштейннің мақалаларының танымалдығы соншалық болды, неміс жазушысы Ханс Хеллмут Кирст Соргені батыр ретінде бейнелейтін тыңшы романын жариялады, ал Ханс Отто Мейснер «Der Fall Sorge» (Сорге ісі) кітабын жазды, ол фактілер мен ойдан құралған әңгімелердің қосындысы болды, бірақ ойдан құралған әңгімелерге көбірек назар аударды. Мейснер Токиодағы Германия елшілігінде үшінші хатшы болып қызмет еткен және Соргемен танысқан. Мейснердің «шығыстық» стильде жазылған кітабы Жапонияны құпия, жұмбақ ел ретінде бейнеледі, онда құпия және харизматикалық бас тыңшы Сорге оның үкіметіне және неміс елшілігіне кіруге тырысты. Мейснер Соргені толыққанды тыңшы ретінде көрсетті, ол салқын, кәсіби, жыртылған пальто мен шляпа киген, әйелдерге қызығушылық танытқан және кітаптың көп бөлігі Соргенің түрлі қарым-қатынастарына арналған. Кейін Мейснер Соргені мегаломаниялық тұлға ретінде көрсетті, бұл процесте Соргеге деген мотивация коммунизмге адалдықтан, үлкен эгоизмге ауысты. Ол Соргенің Сталин мен Гитлердің екеуін де бірдей жек көретінін айтты және ол екі режимге де бірін-бірі жоюға итермелеу үшін жеткілікті ақпарат бергенін айтты, өйткені ол бірін екіншісіне қарсы ойнауға ыңғайлы болды. Кітаптың кульминациялық нүктесінде Сорге Гавайиде тұруға алмасу шартымен Американың стратегиялық қызметтер кеңсесінде жұмыс істеуге келісті. Ол Жапонияның 1941 жылғы 7 желтоқсанда Перл-Харборды бомбалауды жоспарлап отырғанын білді, бірақ оның әйелдерге деген құштарлығы оның жойылуына себеп болды, өйткені жапон бишісі Киёми оның жыныстық ұсыныстарын қабылдамады. Сорге ақыры Киёмини азғырды, бірақ құнды уақытын жоғалтты, бұл Кемпейтайға оны тұтқындауға мүмкіндік берді. Американдық тарихшы Корнелиус Партч Мейснердің кітабының кейбір ерекшеліктерін атап өтті, мысалы, ол Аушварттигс Амттың нацистік режимнің қылмыстық аспектілеріне қатысы жоқ екенін толық ақтады. Мейснердің айтуынша, Сорге ақпаратты ұрлау үшін кеңселерге үнемі кіріп отыратын, бірақ ол мұны істемеді, өйткені неміс елшілігінің қауіпсіздігі нашар болды және Соргеге, әрине, нацистік журналист ретінде сендірілді, сондықтан кеңселерге кіріп кетудің қажеті болмады. Мейснер СС-тің стандартфюрері Йозеф Альберт Мейзингерді, «Варшаваның қасабын» айтудан аулақ болды, ол Германия елшілігінде Жапонияға полиция атташесі ретінде орналасты. Партч жазғандай, Мейснер Соргеге кілт бұзуда адамнан тыс қабілеттер берді, өйткені ол әртүрлі кеңселерге, сейфтерге және архив шкафтарына оңай кірді, бірақ шындығында құпия құжаттар көбінесе құлыпталмаған бөлмелерде жай ғана жатыр, ал Соргеге елшілікке қадағалаусыз жүруге рұқсат берілді. Мейснер Аушварттигс Амтты дәстүрлі түрде, Германияға қызмет ететін, нацистік режимге емес, Жапония сияқты экзотикалық жерлерде жұмыс істейтін сәнді, элиталық топ ретінде көрсетті. Кірстің «Die letzte Karte spielt der Tod» кітабы Соргені романтикалық бейнелеуге қарағанда әлдеқайда реалистік суреттейді. Кірст Соргені өмірлік күйзеліске ұшыраған, Бірінші дүниежүзілік соғыстың ауыр жаралы ветераны ретінде бейнеледі, оның ұйқысы соғыс жылдарындағы қорқынышты жағдайлармен үнемі бұзылды, ал оянғанда жиі паникалық шабуылдарға ұшырады. Кірстің кітабы Соргені «жалғыз, отбасысы жоқ» адам ретінде, қайғылы, жаралы тұлға ретінде, өзін-өзі жоюға бейім, маньяк ретінде, жапон ауылдарындағы қауіпті мотоциклмен жүруге бейім, және ол махаббатқа құштар болғанымен, ұзақ қарым-қатынас құруға қабілетсіз деп сипаттайды. Мейснерден айырмашылығы, Кірст Мейзингерді кітаптың кейіпкерлерінің бірі ретінде көрсетті, оны ең жағымсыз және ақымақ СС офицері ретінде бейнеледі, Сорге оны алдауға толыққанды лайық болды. Кірстің Соргені қайғылы, шегінде тұрған адам ретінде бейнелеуі және оның кеңес одағы үшін тыңшылық жасауы оның бақылауынан тыс күштердің әсерінен туындады. Кірст Мейснерге қарағанда нацистік социализмді қатты айыптады, өйткені оның кітабында режимнің өте зұлым екені айтылды, сондықтан психикалық күйзеліске ұшыраған Сорге сияқты адам кеңес одағы үшін тыңшылық жасады, өйткені ол жамандықтан құтылудың жолын таңдады. Партч екі кітаптың да Соргенің әйелдерге құштарлығына қатты назар аударғанын атап өтті, екеуі де осы ерекшелікті асыра көрсетпеді, бірақ оны әртүрлі жолдармен көрсетті. Кірст Соргенің әйелдерге құштарлығын кеңес одағы үшін тыңшылық жасауына себеп болған өзін-өзі жоюға бейімділіктерінің бір бөлігі ретінде көрсетті, ал Мейснер Соргенің әйелдерге құштарлығын оның бейсауат нарциссизмінің бір бөлігі және оның басты әлсіздігі ретінде көрсетті, өйткені Киёмиге деген құштарлығы оның жойылуына себеп болды. Бұл өз кезегінде ер адамның денесін бейнелеудегі айырмашылыққа әкелді. Мейснер оны әйелдердің құштарлығын қоздыратын, оларды Соргемен қарым-қатынасқа түсіретін, денесі әйелдерге тартымды болатын құрал ретінде көрсетті. Кірст керісінше, Соргенің соғыс жарақатынан салдарынан ақсап жүргенін дұрыс атап өтті, ол кітабында оны «батылдығы үшін» деп сарказммен айтты, ал Соргенің жаралы денесі оның жаралы жанының метафорасы болды. Партч Мейснердің кітабының саяси мәселелерден алыстатылған және жеке тұлғаға бағытталған екенін де атап өтті, өйткені ол өзінің елінің дұрыс емес жолда екеніне шын ниеттен сенген идеалист Хоцуми Озаки туралы еш айтпады, ал Соргені әлемді билеуге құштарлығымен ғана жетекшілік ететін «фаусттық адам» ретінде көрсетті және Соргеге «Ницшелік тағдыр сезімін» берді. Мейснердің кітабының соңғы «хабары» Сорге аморальды, эгоистік тұлға екені, оның әрекеттері идеологиямен байланысы жоқ және Германияның кеңес одағынан жеңілуінің жалғыз себебі Соргенің тыңшылығы болды, бұл Германия соғысты тек «тағдыр» салдарынан жеңгенін ұсынды. Мейснер «үлкен адам» түсінігін...