Эфиопия Православтық Шіркеуінің екінші Патриархы Абуне Теофилос
Abuna Theophilos
Абуне Теофилос (1910-1979) – Эфиопия Православтық Шіркеуінің екінші Патриархы. Өмірі, мансабы, білімі және 1971-1979 жж. аралығындағы қызметі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1971-1979 жылдар аралығында Эфиопия Православиелік Тевахедо Шіркеуінің патриархы, сондай-ақ Абуне Тевофилос деп те белгілі. Ол 1970 жылы Абуна Базилиос қайтыс болғаннан кейін, оның орнына уақытша патриарх болып тағайындалып, 1971 жылы Абуна Базилиостан кейін ресми түрде патриарх болды.
Patriarch of the Ethiopian Orthodox Tewahedo Church from 1971 to 1979
Abune Theophilos (24 April 1910 – 14 August 1979), also known as Abune Tewophilos, was the second Patriarch of the Ethiopian Orthodox Tewahedo Church. He officially succeeded Abuna Basilios in 1971 after he had assumed the role of acting patriarch upon Abuna Basilios's death in 1970.
Ерте өмір
Абуне Теофилос 1910 жылдың 24 сәуірінде Годжамдағы Дебре-Маркос ауданының Дебре-Элиас приходында Меликту Женбере болып дүниеге келді. Оның ата-анасы Ато Женбере Вубе және Войзеро Зериту Аделаху еді. Дебре-Элиас монастырында және Аддис-Алем Сионның қасиетті Мария монастырында қызмет етіп, білім алғаннан кейін, Меликту Женбере 1937 жылы Дебре-Либанос монастырында монахқа ие болды және Годжам архиепископы Абуна Абрахамнан дін қызметкеріне бекітілді.
Abune Theophilos was born as Meliktu Jenbere on 24 April 1910 in the Parish of Debre Elias, district of Debre Marqos, in Gojjam. His parents were Ato Jenbere Wube and Woizero Zeritu Adelahu. After serving and studying at the Monastery of Debre Elias and at the Addis Alem St. Mary of Zion Monastery, Meliktu Jenbere received monastic orders at the Monastery of Debre Libanos in 1937 and received ordination as a priest from Abuna Abraham, Archbishop of Gojjam.
Мансап
1942 жылы император Хайле Селассие жер аударылудан оралғаннан кейін көп ұзамай, Абба Меликту Аддис-Абебадағы Мекане Селассие ("Үштік үйі") монастырының мехері атағымен әкімшілік дін қызметкері болды. Кейіннен осы монастырдағы собордың құрылысы аяқталғаннан кейін, ол Лике Сильтанат ("Арх-иерарх") атағымен осы жаңа Қасиетті Үштік соборының деканы болды. Содан кейін 1947 жылы Лике Силтанат Абба Меликту басқа жоғары дін қызметкерлерімен бірге Каирге Александрия патриархы Копт Папасы Юсабтың епископ етіп тағайындауы үшін барды. Абуна Базилиос Эфиопияның тұңғыш жергілікті туған митрополит архиепискобы болған кезде, Абба Меликту Абуна Теофилос деген атпен Харар епискобы болып киеліленді. Ол сондай-ақ Ефиопия православиелік тевахедо шіркеуінің Синодына Папа Юсабтың жеке өкілі болып тағайындалды. Копт папасы Кирилл Абуне Базилиосты Эфиопия патриархы етіп тағайындағаннан кейін, Абуне Теофилос Эфиопияның бірінші патриархы тарапынан Харрар архиепискобы етіп көтерілді. 1951-1970 жылдар аралығында Теофил ауырып жатқан Патриарх Абуне Базилиостың регенті және орынбасары болды, ал осы кезеңнің соңында Патриарх міндетін атқарушы ретінде қызмет етті. Теофилос 1968 жылы шілдеде Упсала қаласында өткен Дүниежүзілік шіркеулер кеңесінің конгрессіне қатысты. 1970 жылы Абуне Базилиос қайтыс болғаннан кейін, Абуне Теофилос 1971 жылы 7 сәуірде сайланды, 1971 жылы 13 сәуірде император бекітті және 1971 жылы 9 мамырда Аддис-Абебада Эфиопияның екінші патриархы ретінде таққа отырды.
In 1942, not long after Emperor Haile Selassie returned from exile, Abba Meliktu was made administrating priest with the title of Memher of the Mekane Selassie ("House of the Trinity") Monastery in Addis Ababa. Later, with the completion of the Cathedral at this monastery, he was made Dean of this new Holy Trinity Cathedral with the title of Lique Siltanat ("Arch hierarch"). Then in 1947, Lique Siltanat Abba Meliktu traveled to Cairo with other high clerics to be made bishops by the Coptic Pope Yusab, the Patriarch of Alexandria. At the same time that Abuna Basilios became Ethiopia's first native born Metropolitan Archbishop, Abba Meliktu was anointed as bishop of Harar with the name Abune Theophilos. He was also appointed as the personal representative of Pope Yusab to the Synod of the Ethiopian Orthodox Tewahedo Church. After Abune Basilios was made Patriarch of Ethiopia by the Coptic Pope Kyrillos, Abune Theophilos was elevated by the first Patriarch of Ethiopia to Archbishop of Harrar. Between 1951 and 1970, Theophilos served as regent and deputy for the ailing Patriarch Abune Basilios, and towards the end of this period was performing the role of acting Patriarch. Theophilos attended the Congress of the World Council of Churches which was held at Uppsala in July 1968. Upon the death of Abune Basilios in 1970, Abune Theophilos was elected on 7 April 1971, confirmed by the Emperor on 13 April 1971 and enthroned in Addis Ababa on 9 May 1971 as the second Patriarch of Ethiopia.
Эфиопияның екінші патриархы
Теофил Эфиопия православие шіркеуінде әкімшілік реформалар кезеңін басқарды. Шіркеуді ХХ ғасырға жаңарту үшін теологиялық мектептер мен шіркеулердің өзінде заманауи білім беру әдістерін енгізуге тырысты. Теофил басқа шығыс және шығыс православие шіркеулерімен экуменикалық байланыстарды нығайтты және Рим-католик шіркеуімен келісімге келу процесін бастады. 1971 жылдың қазан айында Константинополь және Александрия патриархтарының шақыруымен Теофилос екі аптаға Мысырға, Грекияға және Түркияға сапар шекті. 1973 жылдың басында ол АҚШ-қа барды. Сондай-ақ 1973 жылы оған Копт православие шіркеуінің Папасы Шенуда III, Кипрдің президенті және грек православтық приматы архиепископ Макариос және Бүкіл Ресей патриархы Пимен келді. Теофил әр түрлі уақытта Киелі жерге, Шығыс Еуропадағы бірнеше православиелік шіркеулерге, сондай-ақ Кариб бассейніндегі жаңа эфиопиялық православиелік приходтарға барды. 1972 жылдың ақпан айында Теофил Қасиетті Үштік соборында алты жаңа епископты құдалады, бұл оның қысқа мерзімді қызметі кезінде жасаған екі құдалаудың біріншісі болды. 1974 жылы Эфиопия революциясы Эфиопиядағы монархияны құлатты, ал марксистік-лениндік Дерг режимі император Хайле Селассидің орнын басып, үкіметке келді. Үкімет ресми түрде дінсіз болды, бірақ діндердің теңдігі жарияланды, ал Эфиопия шіркеуі мемлекеттік шіркеу болудан қалды. Алғашында саясаттан қалысқан Теофил Дерг идеологиясынан көңілі қалды және 1974 жылдың қарашасында император үкіметінің 60 бұрынғы лауазымды адамының жаппай қырғынына қорқыныш білдірді. 1975 жылдың тамызындағы белгісіз жағдайда қайтыс болған император Хайле Селассидің сүйегін қабылдауға рұқсат берілмеді және оның атынан қоғамдық ескеру рәсімдерін өткізуге тыйым салынды. Шіркеутің мемлекеттен бөлінуімен және шіркеу мен мемлекет арасындағы байланыстың үзілуімен Теофил шіркеу туралы барлық шешімдерді биліктен тәуелсіз қабылдауға құқылы екенін сенді және Дергке кеңеспей-ақ үш жаңа епископты тағайындады және құдалады. Бұл епископтар – Абуна Паулос (кейін Эфиопия православиелік тевахидо шіркеуінің бесінші патриархы болды), епископ Абуне Базилиос және епископ Абуне Петрос (Абуне Петроспен шатастырмау керек). Содан кейін Дерг 1976 жылдың мамыр айында Теофилосты және жаңадан құдаланған үш епископты тұтқындады. Эфиопия православие шіркеуінің Синодына Дерг жаңа басшыны сайлауға бұйрық берді, ал шіркеуді басқаруға патриарх Абуна Текле Хайманот сайланды. Алайда Мысырдағы Копт патриархаты Теофилді түрмеге қамауды айыптады және жаңа Абунаның сайлануын және таққа отырғызуын мойындаудан бас тартты. Копт шіркеуі Теофилдің орнынан алынуы каноникалық емес екенін, оны православие шіркеуінің Синоды емес, үкімет жасады деп, Теофилдің орнынан кетуіне себеп болған жоқ деп мәлімдеді. Нәтижесінде, копт және эфиопиялық православие шіркеулері арасындағы байланыс үзілді.
Theophilos presided over a period of administrative reform in the Ethiopian Orthodox Church. Attempts were made to bring the church into the 20th century by introducing modern educational methods both in the theological schools and in the churches themselves. Theophilos encouraged ecumenical ties with other Oriental and Eastern Orthodox Churches, and began the process of rapprochement with the Roman Catholic Church. In October 1971 Tewophilos, at the invitation of the Patriarchs of Constantinople and Alexandria, paid a two week long visit to Egypt, Greece, and Turkey. In early 1973 he visited the United States. Also in 1973, he was visited by Pope Shenouda III of the Coptic Orthodox Church, Archbishop Makarios, President and Greek Orthodox Primate of Cyprus, and Patriarch Pimen of All Russia. Theophilos at various times visited the Holy Land, several Orthodox sees in Eastern Europe, and also toured the new Ethiopian Orthodox parishes in the Caribbean basin. In February 1972 Theophilos consecrated six new bishops at Holy Trinity Cathedral, the first of two consecrations he carried out during his brief incumbency. In 1974, the Ethiopian Revolution toppled the monarchy in Ethiopia, and the Marxist Leninist Derg regime replaced Emperor Haile Selassie in government. The government was officially atheist, but equality of religions was proclaimed, and the Ethiopian Church ceased to be the state church. While at first staying out of politics, Theophilos became disillusioned with the Derg's ideology, and was horrified by the massacre of 60 ex officials of the Emperor's government in November 1974. He was refused permission to receive the remains of Emperor Haile Selassie after his death in unclear circumstances in August 1975 and was warned not to conduct public memorial services in his name. With the disestablishment of the church and the severing of ties between church and state, Theophilos believed that he was entitled to make all decisions concerning the church independent of the authorities, and appointed and consecrated three new bishops without consulting the Derg. These bishops were Abuna Paulos, (who would eventually become the fifth Patriarch of the Ethiopian Orthodox Tewahido Church), Bishop Abune Basilios, and Bishop Abune Petros (not to be confused with Abune Petros). The Derg then arrested Theophilos in May 1976, along with the three newly consecrated bishops. The Synod of the Ethiopian Orthodox Church was ordered by the Derg to elect a new leader, and Patriarch Abuna Tekle Haymanot was elected to lead the church. The Coptic Patriarchate in Egypt, however, denounced the imprisonment of Theophilos, and refused to recognize the election and enthronement of the new Abuna. The Coptic Church argued that the removal of Theophilos was not canonical as it was done by the government and not by the Synod of the Orthodox Church, nor had Theophilos abdicated. As a result, ties between the Coptic and Ethiopian Orthodox Churches were severed.
Түрмеге қамау
Теофил Патриарх сарайында тұтқындалып, императордың бұрынғы резиденциясына, Юбилей сарайына (Дерг режимі Ұлттық сарай деп атады) 1976 жылдың 17 ақпанында әкелінді. Ол 1974 жылдың қарашасында 60 императорлық бұрынғы лауазымды адамдармен бірге атқарылған императордың немересі, контр-адмирал принц Эскиндр Дестаның пайдалануы үшін бұрынғы бөлмелерге орналастырылды. Бір күні Теофил сарайдан қашуға тырысты, сол кезде сарайды күзеткен сарбаздар футбол трансляциясына алаңдап, назары шашырап кетті. Кейін Теофил түрмедегі әріптестеріне грек елшілігіне баруды ойлағанын, бірақ соңында елдің шығысындағы бұрынғы Харрар епархиясындағы Асебот монастырына баруды шешкенін айтты. Ол Гофаның Санкт-Габриэль шіркеуіне жасынып, Асеботқа сапарына дайындалу үшін, шіркеудегі дін қызметкерлерінің адалдығына сене отырып барды, бірақ оның орны туралы шіркеудегі біреу Дергке хабарлағандықтан, ол қайтадан қамауға алынды. Теофил аяқтарында ештеңе болмастан, бұрынғы Менелик (Ұлы) сарайына эскортталды және қайтадан жалғыз камераға жабылды, қолы мен аяқтары тізбектелді. Төрт күннен кейін ол Император сарайының ең жоғары лауазымды шенеуніктері ұсталған Менелик сарайының 1-ші бөлімшесіне жіберілді. Теофил 40 күн бойы қатаң ораза ұстады (іс жүзінде аштық жариялады) және тек Пасха дүйсенбісінде екі тұтқынға алынған абыройлы ақсақал, Битводе Зевде Гебре Хивот (Адис-Абебаның бұрынғы мэрі және Эфиопияның императорлық сенатының президенті) және Дежазмах Харегот Абай (Эритреяның бұрынғы патша кеңесшісі, ақсүйек және парламентарий) оны тізе бүгіп жалбарынғаннан кейін ғана оразасын бұзды. Теофил түрмеде көптеген қорлықтарға ұшырады. Ол патшалық таққа отырғанда императордың берген алтын қол айқышы және төсегінің жанында сақтап тұрған айқыш суреті алынып қойылды. Сондай-ақ, оған "Абба Меликту" – епископқа дейінгі атымен құжаттарға қол қоюға бұйрық берілді, бірақ ол одан қатты бас тартты және әрқашан "Абуне Теофилос" деп қол қойды. Ол Асебот немесе басқа монастырға қамауға алуды бірнеше рет сұрады, бірақ одан бас тартты. Теофил күнделікті екі рет түрмедегі әріптестері үшін дұға оқыды және әр жексенбіде Қасиетті Литургияны өткізді, оған тұтқынға алынған Аксумдық Небре Ид Ермияс көмектесті. 1979 жылдың шілдесінде Дерг император үкіметінің тағы бірнеше жоғары лауазымды шенеуніктерін дереу атқарылсын деп бұйрық берді. 1979 жылдың 10 шілдесінде дворян және императордың жақын көмекшісі Цехафи Таэзаз Теферраворк пен бұрынғы министр Сейфу Махтеме Селассие сарай түрмесінен шақырылып, шығарылды және қайтып оралмады. 1979 жылдың 12 шілдесінде бұрынғы министрлер Йоханнес Кидане Мариам, Абебе Кебеде және Ассефа Дефае де осылай алып кетілді. Басқа тұтқындарға олардың атқарылғаны анық болды, сондықтан көптеген тұтқындар өздерінің күнәлары үшін түрмедегі дін қызметкерлерінен кешірім сұрады. Соңында, 1979 жылдың 14 тамызында, Қасиетті Үштік мерекесі күні Дежазмач Касса Вольде Мариам мен генерал Самуэль шақырылды. Дежазмач Касса Вольде Мариам, көне Оромо патшалығының мұрагері Лекка Келам, Хайле Селассие университетінің бұрынғы президенті және император Хайле Селассиенің күйеу баласы, Теофилдің алдында тізе бүгіп, өліміне дейін соңғы кешірімді алды. Теофил бұрылып, Небре Ид Ермиясқа өзін кешіруін сұрады, содан кейін ол Дежазмач Кассамен бірге түрмеден шықты.
Theophilos was seized at the Patriarchal Palace in the precincts of the Saint of Saint's St. Mary's Patriarchal Monastery, and taken to the Emperor's former residence, the Jubilee Palace (renamed the National Palace by the Derg regime) on 17 February 1976. He was placed under solitary confinement in rooms formerly reserved for the use of Rear Admiral Prince Eskinder Desta, the Emperor's grandson who had been executed with the 60 Imperial ex officials in November 1974. One afternoon of uncertain date Theophilos managed to escape from the palace disguised as a layman while soldiers guarding the palace were distracted by a broadcast soccer match. Theophilos later told fellow prisoners that he had thought to head to the Greek Embassy, but then decided to make his way to the Asebot monastery in his former diocese of Harrar in the east of the country. He made his way to the Gofa St. Gabriel's Church to hide and prepare for his journey to Asebot, counting on the loyalty of the clergy at this church, but his location was reported to the Derg by someone at the church, and he was taken back into custody. Theophilos was escorted barefoot to the old Menelik (Grand) Palace and again placed in solitary confinement, chained to his bed, his hands and feet cuffed. Four days later, he was taken to join Ward 1 of the Menelik Palace prison where the highest ranking surviving officials of the Imperial government were being held. Theophilos is believed to have entered into a severe fast (essentially a hunger strike) for 40 days and only broke it on Easter Monday after two imprisoned elder noblemen, Bitwoded Zewde Gebre Hiwot (former mayor of Addis Ababa and President of the Imperial Senate of Ethiopia) and Dejazmach Haregot Abay (former Crown Councilor and noble and parliamentarian of Eritrea) pleaded with him on their knees. Theophilos was subjected to numerous indignities while imprisoned. The gold handcross he had been given by the Emperor upon his enthronement was taken from him, along with an icon of the crucifixion that he kept by his bed. He was also ordered to sign papers as "Abba Meliktu" his pre episcopal name, which he steadfastly refused to do, signing his name always as "Abune Tewophilos". He asked repeatedly that he be imprisoned in a monastery such as Asebot or elsewhere, but was refused. Theophilos conducted prayer services for his fellow prisoners twice daily and said the Holy Liturgy of the Mass every Sunday, assisted by the imprisoned Nebre Id Ermias of Axum. In July 1979, the Derg ordered the immediate execution of several more high officials of the Emperor's government. On 10 July 1979, nobleman and the Emperor's close aide, Tsehafi Taezaz Teferrawork, and former minister Seifu Mahteme Selassie were summoned and removed from the Palace prison and did not return. On 12 July 1979, former ministers Yohannes Kidane Mariam, Abebe Kebede, and Assefa Defaye were similarly taken away. It became obvious to the other prisoners that the men had been executed, and in preparation, many of them approached imprisoned clergy for absolution of their sins. Finally, on Saturday, 14 August 1979 on the feast day of the Holy Trinity, Dejazmatch Kassa Wolde Mariam and General Samuel were summoned. Dejazmatch Kassa Wolde Mariam, heir to the old Oromo Kingdom of Leqa Qellam, former President of Haile Selassie University, and grandson in law to Emperor Haile Selassie, was on his knees before Theophilos receiving his final absolution before going to his death when Theophilos himself was called. He turned and asked Nebre Id Ermias to absolve him, and he left the prison together with Dejazmatch Kassa.
Өлім
Теофил мен оның бірге тұтқынға алынғандары князь Асрат Кассаның бұрынғы сарайына жеткізіліп, сол жерде өлім жазасына кесіліп, жерленді. 1979 жылдың 14 тамызында Теофил электр сымымен мойнынан қысылып өлтірілді. Ол терең ор қазылған қабірге, беті төмен қаратып көмілді. Кейін оның денесі ұзын қара діни киімдері мен монахтың бас киімі арқылы танылды. Дерг режимі құлағаннан кейін Теофилдің денесі князь Асрат Кассаның бұрынғы сарайының аумағынан эксгумацияланып, оңтүстік Аддис-Абебада өзі салған Гофа Сент-Габриэль шіркеуіне толық салтанатты түрде қайта жерленді және қасиетті деп жарияланды. Мемлекеттік жерлеу рәсімі 1992 жылдың 11 шілдесінде өтті және оған бірнеше мың адам қатысты.
Theophilos and his fellow prisoners were taken to the former palace of Prince Asrate Kassa and were executed and buried there. On 14 August 1979, Theophilos was strangled by an electrical wire and killed. He was buried face down in a deep trench grave. His remains would later be identified by long black clerical robes and a monk's cap. Following the fall of the Derg regime, Theophilos' remains were disinterred from the grounds of the former palace of Prince Asrate Kassa, and reburied in full ceremonial state at the Gofa St. Gabriel Church which he himself had built in southern Addis Ababa and was canonized. The state funeral took place on 11 July 1992 and was attended by several thousand people.