Кіріспе

Американдық психолог (1918–2005)

Джулиан Сесил Стэнли (9 шілде 1918 – 12 тамыз 2005) – американдық психолог. Ол дарынды балаларға арналған үдемелді білім беруді қолдаған. Ол Джонс Хопкинс университетінің Дарынды Жастар Орталығын (CTY) және оған байланысты зерттеу жобасын – Математикалық қабілеті ерте дамыған жастарды зерттеуді (SMPY) құрды. Оның жұмысы 1980 жылдан бері Ерекше Дарынды Жастарды Зерттеу (SET) арқылы толықтырылып келеді, ол дарынды балаларға академиялық көмек көрсетеді. Стэнли Дональд Кэмпбеллмен бірлесіп жазған білім беру және психологиялық зерттеулерді жобалау туралы классикалық кітабымен – «Зерттеулер үшін Эксперименталды және квазиэксперименталды жобалар» – да кеңінен танымал.

Ерте өмір және білім

Джулиан Сесил Стэнли кіші 1918 жылдың 9 шілдесінде Джорджия штатының Мейкон қаласында дүниеге келген. Орта мектепті бітіргеннен кейін ол Батыс Джорджия кіші колледжінде (1936) – қазір Батыс Джорджия мемлекеттік университетінде – оқыды. 19 жасында Джорджия мұғалімдер колледжін (1937) – қазір Джорджияның оңтүстік университетін – бітірген соң, орта мектепте математика және химия пәнінің мұғалімі болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол 1942-1945 жылдары әскери-әуе күштерінің химиялық қарулар қызметінде қызмет етті. Оралғаннан кейін Гарвард университетіне түсіп, 1950 жылы білім беру саласында докторлық диссертациясын (Ed. D.) қорғады.

Академиялық мансап

Стэнлидің алғашқы академиялық оқыту қызметі 1949 жылы Джордж Пибоди мұғалімдер колледжінде (қазір Вандербильт университетінің Пибоди колледжі) білім беру психологиясы бойынша доцент болып басталды. 1951 жылы ол Теннесси психологиялық қауымдастығының президенті болды, ал 1953 жылы Висконсин университетіне ауысты. Дәл сол жерде ол тәжірибелік жобалау және психометрия саласындағы жұмыстарымен танымал болды; оның ең көп сілтемеленген еңбегі – «Зерттеулер үшін эксперименталды және квази-эксперименталды жобалар» (1963), оны Дональд Т. Кэмпбеллпен бірлесіп жазды. 1965 жылы Стэнфорд университетіне көшіп, Стэнфордтың мінез-құлық ғылымдарының жоғары деңгейдегі зерттеу орталығының мүшесі болды, содан кейін мансабының соңғы кезеңін Джонс Хопкинс университетінде аяқтады. Осы орында ол өте қабілетті жастармен жұмыс істеуді бастады және 1971 жылы «Математикалық қабілеті жоғары жастарды зерттеу» (SMPY) жобасын құрды, ол білім беру жүйесінде қабілетті балаларды анықтау және олармен жұмыс істеу тәсілдерінде революция жасады. Ол 1992 жылы психологиялық және ми ғылымдары кафедрасының зейнеткер профессор атанды, бірақ 2005 жылы 87 жасында қайтыс болғанға дейін бір аптаға дейін жұмыс істегені хабарланды.

Математикалық тұрғыдан ерте жастағы жастарды зерттеу

Стенли математика және ғылым пәнінің мұғалімі болған кезде, Джорджия университетінде «тесттер мен өлшемдер» курсын оқып жүргенде, интеллектуалды талантқа қызығушылық танытты. Бірақ 1969 жылы Стэнлидің зияткерлік қабілеттері жоғары жастарға деген қызығушылығы, Мэриленд штатының Балтимор қаласынан келген 13 жасар Джозеф Бейтспен танысқанда қайта оянды. Джозеф математикадан барлық сыныптастарынан жоғары нәтиже көрсетті. Стэнли оны SAT арқылы сынап көруге шешім қабылдады және бұл жоғары математикалық және тілдік дағдыларды анықтаудың тиімді әрі сенімді тәсілі екенін анықтады. Ол мұндай әдіс арқылы осы қабілеттері жоғары студенттерді көптеп табуға болады, әсіресе жүйелі тәсіл қолданылса деген тұжырымға келді. Бұл жоба Льюис М. Терманның «Гениалдық генетикалық зерттеулер» сериясындағы ұзақ мерзімді зерттеуді үлгі етіп алу мақсатымен басталды. Жобаның басты міндеті – талантты жастарды, әсіресе математика саласында анықтау болды. Зерттеу осы әдіспен анықталған студенттердің қысқа және ұзақ мерзімді нәтижелерін зерттеуді жалғастырды. Стэнли олардың білімін арттыру үшін түрлі үдемелі оқу бағдарламаларын және сабақтарды әзірлеумен және ұсынумен айналысты. Алғашқы талантты іздеу 1972 жылдың наурыз айында өтті; 450 балтиморлық 7 және 8 сынып оқушысы SAT M (Мектептік математикалық қабілет тесті) сынағына қатысты, бұрын бұл сынақты тек 11 және 12 сынып оқушылары ғана тапсырған болатын. Бұл сынақ әдісі интеллектуалды талантты анықтауда және жастардың білімін жетілдіруде, олардың әлеуметтік және эмоционалдық дамуына кедергі келтірмейтінін көрсетті, сондықтан бағдарлама үлкен табыспен жалғасты. Кейін іздеуге тілдік қабілеттер де қосылды (SAT V), және бағдарлама басқа университеттерге (Дьюк, Норт-Уэстерн, Айова және Денвер) тарады. Бағдарламаның болжамдық жарамдылығы жоғары деп танылды, осы себепті бұл тестілеу түрі АҚШ және халықаралық деңгейде ерте жастағы дарынды жастарды анықтаудың стандартты әдісіне айналды. Бүгінгі күнге дейін бағдарлама миллиондаған дарынды жастарды анықтап, оларға үдемелі оқу мүмкіндіктерін ұсынып келеді. Джонс Хопкинс университетінде бұл бағдарлама қазір Джулиан Стенлидің Ерекше таланттар зерттеуі (SET) деп аталады. Математикалық қабілеттері жоғары жастарды зерттеу (SMPY) бүгін Вандербильт университетінде жалғасуда, Стэнлидің бұрынғы әріптестері дарынды адамдардың елу жылдық ұзақ мерзімді зерттеуін аяқтау үшін жұмыс істеп жатыр. Қазіргі уақытта 5000 бұрынғы студенттер қатысып жатыр, олар қазір орта жасқа жақындап қалды. Бұл Линда Готфредсонның «Уолл-стрит жорналында» жариялаған редакторы, онда қол қойған ғалымдардың интеллектуалдық зерттеулер бойынша бірлескен пікірлері баяндалған.

Кітаптар/редакцияланған кітаптар

Дарындыларды оқыту: үдету және байыту. (1979). Балтимор, МД: Джонс Хопкинс университетінің баспасы. (W. C. George және Sanford J. Cohn-мен бірге)
Эксперименталды және квазиэксперименталды зерттеулер жобалары. (1966). Чикаго, ИЛ: Рэнд МакНелли. (Дональд Т. Кэмпбеллмен бірге)
Білім беру және психологиядағы статистикалық әдістер. (1970). Prentice Hall. (Gene V Glass-пен бірге)
Математикалық талант: ашылуы, сипаттамасы және дамуы: Хайман Блумберг симпозиумындағы ерте балалық шақ зерттеулерінің материалдары. (1974). Балтимор, МД: Джонс Хопкинс университетінің баспасы.
Екіден сегіз жасқа дейінгі балаларға арналған өтеу білімі: білім беру араласуының соңғы зерттеулері; Материалдар. (1973). Балтимор, МД: Джонс Хопкинс университетінің баспасы.
Мектепке дейінгі бағдарламалар. (1972). Балтимор, МД: Джонс Хопкинс университетінің баспасы.
Мүңкіреулерге арналған мектепке дейінгі бағдарламалар: ерте балалық шақ біліміне қатысты бес тәжірибелік тәсіл. (1972). Балтимор, МД: Джонс Хопкинс университетінің баспасы.
Дарындылар және шығармашылық: 50 жылдық көзқарас. (1977). Балтимор, МД: Джонс Хопкинс университетінің баспасы.
Академиялық дарындылық: оның дамуының аспектілері. (1983). Балтимор, МД: Джонс Хопкинс университетінің баспасы. (Camilla P. Benbow-пен бірге)
Білім беру және психологиялық өлшеу және бағалау (8-ші басылым). (1997). Prentice Hall. (Kenneth D. Hopkins-пен бірге)

Таңдалған тараулар

Сенімділік. Р. Л. Торндайк (ред.), 1971 ж. Білім беруді өлшеу (2-ші басылым, 356–442 бб.). Вашингтон, округ Колумбия: Білім беру жөніндегі американдық кеңес. Математиканы қарқынды түрде оқыту: SMPY-ның бірінші сыныбының ұзақ мерзімді бағалауы. C. P. Benbow & J. C. Stanley (1983) (ред.). Академиялық дарындылық: оның дамуының аспектілері (51–78 бб.). Балтимор, Мэриленд: Джонс Хопкинс университетінің баспасы. (C. P. Benbow және S. Perkins-пен бірге) SMPY-ны сегіз жыл бойы бағалау: қандай сабақтар алынды? C. P. Benbow & J. C. Stanley (1983) (ред.). Академиялық дарындылық: оның дамуының аспектілері (205–214 бб.). Балтимор, Мэриленд: Джонс Хопкинс университетінің баспасы. (C. P. Benbow-пен бірге) Зияткерлік қабілеті жоғары оқушылар: кілт – оқу бағдарламасының икемділігі. S. Paris және басқалар. (1983) (ред.). Сыныпта оқу және мотивация (259–281 бб.). Хиллсдейл, Нью-Джерси: Эрлбаум. (C. P. Benbow-пен бірге) Сексен алты ұлттық стандартталған қабілет және үлгерім тесттеріндегі жыныстық айырмашылықтар. N. Colangelo және басқалар. (1992) (ред.). Дарындылықты дамыту: Генри Б. және Джослин Уоллес атындағы ұлттық ғылыми-зерттеу симпозиумының дарындылықты дамыту жөніндегі материалдары (42–65 бб.). Юнионвилл, Нью-Йорк: Trillium Press. (C. P. Benbow, L. E. Brody және S. L. Dauber-мен бірге)

Таңдалған мақалалар

Ақыл-ой қабілеттерінің түрлері. "Жарнамалық шығармашылық мінез-құлық" журналы, 1977, 31(2), 93–119. doi:10.1002/j.2162 6057.1997. tb00783.x
Математикалық қабілеттегі жыныстық айырмашылықтар: факт немесе артефакт? "Ғылым" журналы, 1980, 210, 1262–1264. (С. П. Бенбоумен бірге). Жетінші сынып оқушыларының дарындылығын анықтау үшін SAT тестін пайдалану. "Колледж кеңесінің шолуы", 1981–82, 122, 2–7, 26. (С. П. Бенбоумен бірге)
Математикалық ойлау қабілетіндегі жыныстық айырмашылықтардың орта мектепте және жоғары оқу орнындағы салдары: Ұзақ мерзімді перспектива. "American Educational Research Journal" журналы, 1982, 19, 598–622. (С. П. Бенбоумен бірге)
Математикалық жағынан дарынды жастарды тәрбиелеу: Он екі саяси ұсыным. "Білім беру зерттеушісі" журналы, 1982, 11, 4–9. (С. П. Бенбоумен бірге)
Өте жас жаста жоғары оқу орнын бітірген түлектер: олардың табысының дәлелі. "Колледж және университет" журналы, 1983, 58, 361–371. (С. П. Бенбоумен бірге)
SMPY-ның алғашқы онжылдығы: Он жыл проблемаларды қою және оларды шешу. "Арнайы білім беру" журналы, 1983, 17, 11–25. (С. П. Бенбоумен бірге)
Дарындылар үшін есіктерді ашу. "Америка білім беруі" журналы, 1983, 19, 44–46. (С. П. Бенбоумен бірге)
Математикалық ойлау қабілетіндегі жыныстық айырмашылықтар: Қосымша деректер. "Ғылым" журналы, 1983, 222, 1029–1031. (С. П. Бенбоумен бірге)
Дарынды балалардың және олардың ата-аналарының интеллектісінің құрылымы. "Интеллект" журналы, 1983, 7, 129–152. (С. П. Бенбоумен, М. К. Киркпен және А. Б. Зондерманмен бірге)
Қолдану: Наставник моделі: Жас математикалық дарынды студенттер үшін. "Дарынды бала бүгінгі күні" журналы, 1990, 13, 15–19. doi:10.1177/107621759001300205 (А. Э. Лупковскиймен және С. Г. Асулинмен бірге)