Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз дәрігері және психологы (1859–1947)
19 ғасырдағы француз библиографы
French physician and psychologist (1859–1947)
the 19th century French bibliographer
Пьер Мари Феликс Жанет (ʒanɛ; 30 мамыр 1859 – 24 ақпан 1947) – диссоциация және травматикалық естелік саласындағы новатор француз психологы, дәрігері, философы және психотерапевті. Ол Уильям Джеймс пен Вильгельм Вундтпен қатар психологияның негізін қалаушылардың бірі саналады. Жанет өткен тәжірибелер мен қазіргі кездегі бұзылыстар арасындағы байланысты алғаш рет анықтады және туындаған ұйқыштық (индуцированный соммабулизм) бойынша жүргізген зерттеулерімен танымал.
Pierre Marie Félix Janet (ʒanɛ; 30 May 1859 – 24 February 1947) was a pioneering French psychologist, physician, philosopher, and psychotherapist in the field of dissociation and traumatic memory. He is ranked alongside William James and Wilhelm Wundt as one of the founding fathers of psychology. He was the first to introduce the link between past experiences and present day disturbances and was noted for his studies involving induced somnambulism.
Өмірбаян
Жанет Париждегі Пьет-Сальпетриер ауруханасының психологиялық зертханасында Жан Мартин Шаркодан дәріс алды. 1898 жылы Жанет Сорбонна университетінде психология пәнінің лекторы болып тағайындалды. 1901 жылы ол француз психологиялық қоғамын құрды. 1932 жылы Америка өнер және ғылым академиясының халықаралық құрметті мүшесі, 1938 жылы АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшесі, ал 1940 жылы Америка философиялық қоғамының халықаралық мүшесі болып сайланды.
Janet studied under Jean Martin Charcot at the Psychological Laboratory in the Pitié Salpêtrière Hospital in Paris. In 1898, Janet was appointed lecturer in psychology at the Sorbonne. In 1901, he founded the French Psychological Society He was elected an international honorary member of the American Academy of Arts and Sciences in 1932, a member of the United States National Academy of Sciences in 1938, and an international member of the American Philosophical Society in 1940.
Теориялар
Жанет адамның бұрынғы өміріндегі оқиғалар мен қазіргі кездегі психикалық жарақаты арасындағы байланысты алғашқылардың бірі болып айтты және «диссоциация» мен «белгісіз сана» терминдерін енгізді. Оның пациент пен гипнотизер арасындағы «магниттік тартым» немесе «раппорт» зерттеуі кейінірек трансфер құбылысы туралы түсіндірулерге жол ашты. 20-ғасырда Жанет энергия деңгейі, тиімділік және әлеуметтік қабілеттер тұрғысынан сананың кең моделін жасады, оны «Обсессиялар және психостения» (1903) және «Қайғыдан ләззатқа дейін» (1926) сияқты еңбектерінде жариялады. Бұл модель тұлғаның әлеуметтік жағдайда қалыптасуына баса назар аудару тұрғысынан Джордж Герберт Мидтің әлеуметтік бихевиоризмімен салыстырылады, бұл Лаканның «Жанеттің қуғыншылық сезімдерінің әлеуметтік мінез-құлықтағы феноменологиялық сәттер ретінде маңыздылығын керемет көрсеткеніне» деген ерте мақтауын түсіндіреді.
Janet was one of the first people to allege a connection between events in a subject's past life and their present day trauma, and coined the words "dissociation" and "subconscious". His study of the "magnetic passion" or "rapport" between the patient and the hypnotist anticipated later accounts of the transference phenomenon. The 20th century saw Janet developing a grand model of the mind in terms of levels of energy, efficiency and social competence, which he set out in publications including Obsessions and Psychasthenia (1903) and From Anguish to Ecstasy (1926), among others. In its concern for the construction of the personality in social terms, this model has been compared to the social behaviorism of George Herbert Mead something which explains Lacan's early praise of "Janet, who demonstrated so admirably the signification of feelings of persecution as phenomenological moments in social behaviour".
Даму иерархиясы
Жанет сананың даму моделін тоғыз "ұмтылыстың" иерархиясы бойынша, күрделілігі арта түсетін ұйымдық деңгейлер тұрғысынан құрды. Ол "рефлекстік" деңгейден "элементарлық интеллектуалдыққа" дейінгі төрт "төменгі ұмтылысты"; тіл мен әлеуметтік әлемді қамтитын екі "орталық ұмтылысты"; және үш "жоғары ұмтылысты", яғни "рационалды эрготикалық" еңбек әлемін және "эксперименталды және прогрессивті ұмтылыстарды" егжей-тегжейлі сипаттады. Жанеттің пікірінше, неврозды интеграцияның сәтсіздігі немесе ертерек ұмтылыстарға регрессия ретінде қарастыруға болады, ал ол сананы "жоғары деңгейдегі әрекеттер арасында төменгі форманы сақтап қалған әрекет" деп анықтады. Жанет зерттеулері мен пациенттермен әңгімелесу кезінде idee fixe тұжырымын енгізді. Мұнда санастың астындағы бөлігі барлық гистериялық көріністердің түбірі деп есептеледі. Ол екінші жекеліктің ядросын құрайды, оны ол "екінші күй" деп атады. Уильям Джеймс П. Жанеттің Гавр ауруханасындағы "гистериялық ұйқыдағылар" пациенттері туралы бақылауларын, Жанеттің 1889 жылғы докторлық диссертациясында, De l'Automatisme Psychologique еңбегінде жазды. Джеймс автоматтылықтың әртүрлі аспектілерін және пациенттердің әртүрлі "ұйқысы, санадан тыс күйлер" немесе алкогольдік треморларын көрсететін айқын көп тұлғаларын ("екі өзін") атап өтті. Джеймс осы көріністерге қатты қызығушылық танытқандай көрінеді: "Әрбір адамның санасы жеке саналарға бөлінуі қаншалықты мүмкін екені мәселе болып табылады. П. Жанет мұның тек қана аномальдық әлсіздік болған жағдайда ғана мүмкін екенін, демек, біріктіру немесе үйлестіру қабілетінің жетіспеушілігін айтады".
Janet established a developmental model of the mind in terms of a hierarchy of nine "tendencies" of increasingly complex organisational levels. He detailed four "lower tendencies", rising from the "reflexive" to the "elementary intellectual"; two "middle tendencies", involving language and the social world; and three "higher tendencies", the "rational ergotic" world of work, and the "experimental and progressive tendencies". According to Janet, neurosis could be seen as a failure to integrate, or a regression to earlier tendencies, and he defined subconsciousness as "an act which has kept an inferior form amidst acts of a higher level". Janet also introduced the concept of idee fixe during his research and dialogues with patients. Here, the subconscious, is considered the root of all hysterical manifestations. It constitutes the nucleus of the second state of personality, which he called as etat second. William James wrote of P. Janet's observations of "hysterical somnambulist" patients at Havre Hospital, detailed in Janet's 1889 doctorate of letters thesis, De l'Automatisme Psychologique. James made note of various aspects of automatism and the apparent multiple personalities ("two selves") of patients variously exhibiting "trances, subconscious states" or alcoholic delirium tremens. James was apparently fascinated by these manifestations and said, "How far the splitting of the mind into separate conciousnesses may obtain in each one of us is a problem. P. Janet holds that it is only possible where there is an abnormal weakness, and consequently a defect of unifying or coordinating power."
Фрейд
1913 жылы Лондонда өткен Медицина Конгресінде Джанеттің немесе Зигмунд Фрейдтің идеясы қайсысы бірінші пайда болды деген дау туды. Осы күнге дейін Фрейд Жанетке, әсіресе Йозеф Брюермен бірлескен жұмысында, қарызын мойындаған, мысалы, "П. Джанет алғаш ұсынған және Брюер мен менің дамытқан гистериялық құбылыстар теориясы" деп жазған. Ол "біз оның үлгісін ұстандық, өйткені сананың бөлінуі мен жеке тұлғаның ыдырауы біздің позициямыздың негізгі нүктесі болды", - деді, бірақ "біздің және Джанеттің көзқарастары арасындағы айырмашылық" қайда екенін де нақтылады. 1911 жылы невротиктердің шындықтан алшақтауы туралы жазған Фрейд: "Мұндай факт Пьер Джанеттің назарынан тыс қалмады; ол 'нақтылық функциясының жоғалуы' туралы айтқан", - деді. Ал 1930 жылы Фрейд өркениет туралы еңбегінде Джанеттің "психологиялық кедейлік" деген сөз тіркесін пайдаланды. Дегенмен, 1913 жылғы психоанализ туралы баяндамасында Джанет психоанализдің көптеген жаңа терминдері – бұрынғы ұғымдардың жаңа атауы екенін, тіпті оның өзінің "психологиялық талдауы" Фрейдтің "психоанализінен" бұрын жасалғанын айтты. Плагиаттау айыбы Фрейдті қатты ренжітті. 1925 жылғы автобиографиялық очеркінде ол Джанеттен плагиаттағанын мүлдем жоққа шығарды, ал 1937 жылы "Фрейд оның лекцияларын тыңдап, идеяларын ұрлаған" деген француз жазушыларының жала жабуына байланысты Джанетпен кездесуден бас тартты, бірақ Джанет бұл туралы бір сөз айтпады. Салмақты бағалау бойынша, Джанеттің жарияланған идеялары Фрейдтің бастапқы тұсының бір бөлігі болды, бірақ Фрейд оларды кейіннен өзінің ерекше стильде дамытты.
Controversy over whose ideas came first, Janet's or Sigmund Freud's, emerged at the 1913 Congress of Medicine in London. Prior to that date, Freud had freely acknowledged his debt to Janet, particularly in his work with Josef Breuer, writing for example of "the theory of hysterical phenomena first put forward by P. Janet and elaborated by Breuer and myself". He stated further that "we followed his example when we took the splitting of the mind and dissociation of the personality as the centre of our position", but he was also careful to point out where "the difference lies between our view and Janet's". Writing in 1911 of the neurotic's withdrawal from reality, Freud stated: "Nor could a fact like this escape the observation of Pierre Janet; he spoke of a loss of 'the function of reality'", and as late as 1930, Freud drew on Janet's expression "psychological poverty" in his work on civilisation. However, in his report on psychoanalysis in 1913, Janet argued that many of the novel terms of psychoanalysis were only old concepts renamed, even down to the way in which his own "psychological analysis" preceded Freud's "psychoanalysis". The charge of plagiarism stung Freud especially. In his autobiographical sketch of 1925, he denied firmly that he had plagiarized Janet, and as late as 1937, he refused to meet Janet on the grounds that "when the libel was spread by French writers that I had listened to his lectures and stolen his ideas he could with a word have put an end to such talk" but did not. A balanced judgement might be that Janet's ideas, as published, did indeed form part of Freud's starting point, but that Freud subsequently developed them substantively in his own fashion.
Юнг
Карл Юнг 1902 жылы Парижде Джанетпен бірге оқыды және оның ықпалына көп түсті, мысалы, ол "кешен" деп атаған нәрсені Джанеттің "тұрақты, ішкі санадағы идеясымен" (idée fixe subconsciente) теңестірді. Юнгтың сананы "белгісіз, себебі белгісіз, кешендер немесе бөлік-бөлік тұлғалардан тұрады" деп қарауы, Джанеттің "Психологиялық автоматизмде" айтқан "бір уақыттағы психологиялық болмыстарға" негізделген. Юнг "Джанетке гистериялық симптомдарды терең және дәл білуге" қарыз екенін жазды және "Джанет, Флуруа, Фрейд және басқалардың" санадан тыс әлемді зерттеудегі жетістіктері туралы айтты.
Carl Jung studied with Janet in Paris in 1902 and was much influenced by him, for example equating what he called a complex with Janet's idée fixe subconsciente. Jung's view of the mind as "consisting of an indefinite, because unknown, number of complexes or fragmentary personalities" built upon what Janet in Psychological Automatism called "simultaneous psychological existences". Jung wrote of the debt owed to "Janet for a deeper and more exact knowledge of hysterical symptoms", and talked of "the achievements of Janet, Flournoy, Freud and others" in exploring the unconscious.
Адлер
Альфред Адлер өзінің кемсінушілік кешені тұжырымын Джанеттің «Толық еместік сезімі» еңбегінен тікелей дамытты, және екеуі де өз жазбаларында осы мәселе бойынша бір-бірінің жұмыстарын сілтеді.
Alfred Adler openly derived his inferiority complex concept from Janet's Sentiment d'incomplétude, and the two men cited each other's work on the issue in their writings.
Жарияланымдар
1923 жылы Джанет ұсыныс туралы маңызды еңбек – «La médecine psychologique» атты кітабын жазды, ал 1928-1932 жылдары есте сақтау туралы бірнеше маңызды мақалалар жариялады. Оның екі томдық «Obsessions et la psychasténie» еңбегінде 60-тан астам түрлі мақсаушылықтар сипатталған.
In 1923, Janet wrote a definitive text on suggestion, La médecine psychologique, and in 1928 32 published several definitive papers on memory. His two volume Obsessions et la psychastenie also proposed more than 60 different kinds of obsessions.