Кіріспе

Канадалық психиатр (1910–1970)

Эрик Берн (10 мамыр 1910 – 15 шілде 1970) – адамның мінез-құлқын түсіндіру үшін транзакциялық талдау теориясын жасаған канадалық психиатр. Берннің транзакциялық талдау теориясы Фрейд пен Карл Юнгтің идеяларына негізделген, бірақ олардан ерекшеленеді. Фрейдтік психотерапевтер пациенттердің жеке басының ерекшеліктерін түсіну үшін сөз арқылы емдеуге баса назар берді. Берн пациенттердің әлеуметтік өзара әрекеттерін талдау арқылы олардың жағдайын жақсырақ түсінуге болады деп сенді.

Тәрбие мен білімі (1927-1938 жж.)

Эрик Берн 1910 жылғы 10 мамырда Канаданың Квебек провинциясындағы Монреаль қаласында Эрик Леннард Бернштейн ретінде дүниеге келді. Ол жалпы тәжірибелі дәрігер Дэвид Хиллель Бернштейннің және кәсіби жазушы және редактор Сара Гордон Бернштейннің ұлы болды. Оның жалғыз сіңлісі Грейс бес жылдан кейін дүниеге келді. Оның отбасы Польша мен Ресейден Канадаға көшіп келген. Әкесі мен анасы екеуі де Монреальдегі МакГилл университетін бітірген. Эрик әкесімен жақын болды және Монреальдің суық қыстарында атқа жегілген шанамен науқастарға баратын әкесінің ізімен қалай жүргенін еске алып, ризашылықпен айтатын. Берн 11 жасқа келгенде әкесі туберкулезден қайтыс болды. Содан кейін анасы редактор және жазушы болып жұмыс істеп, өзін және екі баласын асырады. Ол ұлын әкесінің жолын жалғап, медицинаны оқуға ынталандырды және 1935 жылы МакГилл университетінің медицина мектебінен М.Д. (медицина докторы) және С.М. (хирургия магистрі) дәрежелерін алды. 1940-1943 жылдары Коннектикут штатындағы санаторияда психиатр болып жұмыс істеді, сонымен қатар Нью-Йорктегі Синай тауы ауруханасында психиатрия бойынша клиникалық ассистент болып жұмыс істеді. Ол жеке практикамен де айналысты. 1949-1964 жылдары Берн Кармель мен Сан-Францискода жеке практика жүргізіп, зерттеулермен қатар оқытумен де шұғылданды. 1956 жылы 15 жылдық психоаналитикалық оқудан кейін Бернге Сан-Франциско психоаналитикалық институтына толыққанды психоаналитик ретінде қабылдаудан бас тартты. Ол тағы бірнеше жылдық оқуды талап етуді өзіне қабылданбау деп түсінді және психоанализден бас тартуға шешім қабылдады. Кітапта функционалды және дисфункционалды әлеуметтік өзара әрекеттесулер сипатталған. Берн сипаттаған ойындардың мәні – олардың нөлдік жиынтық ойындар емес (яғни, біреу екіншісінің есебінен жеңуі керек), онда транзакциядан пайда көретін адам ойынды жеңеді. Керісінше, "адамдар ойнайтын ойындар" көбінесе барлық ойыншыларға, тіпті номиналды түрде жеңілгендерге де пайда әкеледі, себебі олар психикалық тепе-теңдікті сақтауға немесе рационалды пайданың орнына, қабылдаған өзін-өзі зиянды әлеуметтік рөлдерді қолдауға бағытталған. Ойыншылар бұл сыйақыларды саналы түрде іздемейді, бірақ олар ата-аналық отбасылық қарым-қатынастар мен бағаланатын эмоциялармен анықталған әрқайсысының ақырғы санасыз өмірлік сценарийіне алып келеді. Кітап кәсіби терапевтерге арналған болғанымен, «Нью-Йорк Таймс» газетінің бестселлер тізіміне еніп, Бернге даңқ әкелді.

Аты-жөні және псевдонимдері

1943 жылы ол өзінің заңды атын Эрик Леннард Бернштейннен Эрик Бернге өзгертті. Берннің әзіл-сықағы өте күшті, ол әсіресе жазуында айқын көрінеді. Мысалы, "Кім презерватив болды?" деген мақаласында Берн контрацепция, презерватив және "Кондом" деген есімді адам болған ба, жоқ па, туралы жазды. Макгильде оқып жүргенде ол бірнеше студенттік газеттерге псевдонимдермен жазды. Ол Transactional Analysis Bulletin журналында "Сиприан Сент-Сир" ("Сиприан Синкер") деген псевдонимдермен ойын-қалжың мақалалар жазуын жалғастырды.

Жеке өмір

Берн үш рет үйленген. Оның алғашқы әйелі Рут Харви болды (Жоргенсеннің өмірбаяны Берннің бірінші әйелінің жеке өмірін сақтау үшін «Элинор» және «МакРэй» деген есімдерді қолданған). Олар 1942 жылы үйленді, екі балалары болды және 1945 жылы ұрыс-керіспен ажырасты. 1949 жылы ол Дороти Демас Вэйге үйленді, олармен де екі баласы болды, бірақ 1964 жылы ажырасып кетті. Эрик үлкен танымалдыққа ие болғаннан кейін 1967 жылы үшінші рет Торре Петерсонға үйленді. Жұбайлар Калифорния штатындағы Кармель қаласына қоныстанды, онда ол жазды, бірақ Сан-Францискода клиникалық жұмысын тоқтатпады. Бұл неке де 1970 жылдың басында ажырасып бітті.

Өлім

Берн 1970 жылғы 15 шілдеде Кармельде жүрек талмасынан қайтыс болды. Ол 60 жасқа толып еді.